Ô hô!
Xưa, truyền tụng bài Ðiếu Cổ Chiến Trường Văn, lời Lý Hoa đã dãi dầu cùng thiên cổ.
Nay, đọc lại Văn Tế Nghĩa Sĩ Cần Giuộc, tiếng Ðồ Chiểu còn sang sảng với non sông.

Than ôi
Hồn tử sĩ gió ù ù thổi, trung nghĩa đài lửa thắp nhớ người xưa.
Ðất linh thiêng vùi chôn thân xác, đàn trận vong lời vẳng tận thiên thu.
Vận nước đến thời
Anh hùng mạt vận
Hai mươi năm xây đắp quốc gia, ngăn sóng đỏ, cầm gươm giữ nước
Một thế kỷ lầm than dân tộc, xót thế thời, đứng dậy dưới cờ.

Tháng tư đen, bỗng tình cảnh xảy đàn tan nghé
Ất mão buồn, chợt tang thương tan cửa nát nhà
Phe Cộng hung hăng, đằng sau Nga Tàu tận tình chi viện,
  xe tăng súng lớn thừa thãi ê hề, đạn vung vãi tối trời mù đất
Phía ta thế thủ, mặt trước đồng minh buông tay không giúp,
  máy bay tàu thủy thiếu thốn xăng dầu, pháo nhỏ giọt làm sao chiến thắng.
Muốn tận tình tranh đấu, mà ai xui bỏ đất bỏ dân.
Thích xông thành đụt pháo, ngỡ mình đang giữ xóm giữ làng.
Cơ đồ mất, tướng quân tử tiết, sáng trưng tinh đẩu,
  linh hiển thành phúc thần phù hộ non sông
Chính quyền tan, dân chúng khóc than, xâm lược đã bạo tàn bắt người cướp của.

Nhớ linh xưa
Mắt biếc môi hồng, tuổi trai trẻ dập dồn bao ước vọng
Ðôi mươi xanh tóc, vào lửa binh đâu ngại chuyện tương lai
Nhập binh ngũ phận kẻ nam nhi, đời chinh khách dậm ngàn vó ngựa
Khoác nhung bào kiếp sống hào hùng, thân bách chiến xá gì sinh tử
Mùa hè đỏ lửa, ghìm tay súng giữ vững biên cương.
Mậu thân khói tỏa, vững niềm tin yên bình phố thị.
Bảo quốc trấn không, cánh chim trời dọc ngang, đi chẳng về, không trung gửi xác thân.
Ðại dương vùng vẫy, kình ngư ngoaì biển lớn, bỏ bến bờ, sóng dữ náu hình hài.
Nào nhảy dù , biệt động, .. trăm trận xông pha, chiến tích đã nức danh kim cổ
Nào thiết giáp, pháo binh, ..khí thế đằng đằng, sấm sét dáng lên đầu giặc dữ.
Dù chán ghét chiến chinh, nhưng vẫn phải dấn thân binh lửa.
Mặc tình đời đen bạc, mãi một lòng báo quốc trung trinh.
Trí vốn quen sách vở thư sinh, bỏ trường lớp đi vào chiến trận.
Óc chất chồng lục thao tam lược, có xá gì làn đạn mũi tên.
Ghét giặc bạo tàn, pháo kích dân lành, chẳng xót thương đồng bào ruột thịt.
Chở che bá tánh , chiến địa tung hoành, sức đoạn kình yên hàn xã tắc.

Nào ngờ đâu!
Da ngựa bọc thây, chữ quy khứ đã đành về âm cảnh.
Ðầu non trăng dãi, câu chiêu hồn đủ sót chốn dương gian.
Bàn cờ thua, ai cứu được giang san.
Gặp vận bĩ, liều thân cùng đất tổ.

Hỡi ơi!
Một trận tan tành,
Trời thủ đô vần vũ áng mây tang.
Muôn dân thương khó,
Ðất phương nam ngơ ngác ngọn cờ hàng.
Cuối tháng tư, thế cùng lực tận, tướng trấn ải cam đành tự tận, nêu tiếng thơm để lại ngàn sau.
Ðầu tháng năm, hàng ngũ vỡ tan, quân tử thủ liều tấm thân, đời anh kiệt ghi cùng sử sách.
Mặt trận Sài Gòn ngày rã ngũ, cả tiểu đội nắm tay ôm lựu đạn, sống cùng nhau và chết cũng cùng nhau.
Bản doanh Cần Thơ đêm buông súng, khắp quân đoàn lệ khóc thương tư lệnh, sinh vi tướng và tử cũng vi thần.
Bao nhiêu người gục ngã, vạn chiến sĩ vô danh tô máu sắc cờ.
Bấy nhiêu gương nghĩa dũng, muôn anh linh hiến mình vì nước hy sinh.

Thế mà
Ðài tưởng niệm chỉ đành trong tâm tưởng, phận kẻ thua đâu có được đền miếu huy hoàng.
Bức tượng Tiếc Thương đem dập vùi hoang phế, khiến nhân tâm đau xót thảm thương.
Nghĩa trang Quân Ðội đành rêu loang cỏ áy, xui quốc dân thống hận đoạn trường.
Ở hải ngoại, muôn lòng tưởng niệm, cuối tháng tư thắp nén nhang thơm.
Nơi lưu lạc, vạn lời thương cảm, đầu tháng năm đốt nến nhớ người.

Vọng hồn trung liệt
Ly rượu nồng tựa nước mắt muôn thu
Tưởng đấng hùng tài.
Chén nước trong giống suối nguồn son tạc.
Thác chẳng cần đền miếu, sống muôn thuở lừng danh
Sống không kể gian nguy, thác ngàn năm nhang khói.
Ơi hỡi anh hùng chiến sĩ Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa .
Về đây chứng giám.
Hồn linh thượng hưởng.

Nguyễn Mạnh Trinh
Nguồn: Tác giả gửi

Thi sĩ Hoàng Cầm (1922-2010)

Hôm nọ dự họp mặt hội Cựu Học Sinh Trung Học Ban Mê Thuột, trong lúc hàn huyên, tán gẫu, các đàn anh lớp trước của tôi (đều đã xấp xỉ 7 bó) có lẽ thấm cái nỗi buồn bạc tóc của mình, bỗng cùng nhau ngâm nga 4 câu đầu của bài thơ Nếu Anh Còn Trẻ của Hoàng Cầm

Nếu anh còn trẻ như năm ấy ^[1]
Quyết đón em về sống với anh
Những khoảng chiều buồn ^[2] phơ phất lại
Anh đàn em hát níu xuân xanh

Ai cũng mắt lim dim như đang thả hồn vào một giấc mơ tình thơ mộng. Có người còn cao giọng:

Mẹ cha nó! Lão Hoàng Cầm đưa chữ “níu” vào bài thơ hết sẩy.

Tôi định cãi nhưng sợ các ông anh mất hứng nên lại thôi.

Về nhà, tôi vào google tìm đọc trọn bài thơ để sau này nếu đụng chuyện có thể “nói có sách, mách có chứng”. Có khá nhiều bài viết liên quan đến bài thơ, phần nhiều là ngợi khen thi tài của tác giả Bên Kia Sông Đuống. Nhạc sĩ Phạm Duy cũng chọn đoạn đầu của bài thơ, bỏ hai đoạn sau, tự chế ra ba đoạn khác phổ thành bản nhạc Tình Cầm rất được lứa tuổi “về chiều” ưa thích. May mắn tôi cũng gặp một bài phê bình của Bác Sĩ Phạm Anh Dũng trong trang web Hồn Quê. Bài viết công phu, phân tích chi li, bình phẩm bằng con mắt của người yêu thơ, hiểu biết về thơ một cách khá sâu sắc.

Trên đây là những lời bình của BS Phạm Anh Dũng. Cá nhân tôi,  chỉ riêng về chữ “níu” lại có cảm nhận hoàn toàn khác.

Níu: cố giữ lại cái gì sắp vuột mất. Níu xuân xanh có nghĩa là: tuổi cao rồi, đèn sắp cạn dầu rồi, gắng tận huởng những ngày xuân ít ỏi còn lại của cuộc đời kẻo sau này lại hối tiếc. Nhưng xem kỹ chữ “níu” trong bài thơ, theo tôi, tác giả đã sử dụng nó với ý nghĩa hoàn toàn sai lạc. Tôi xin phép được thay mấy chữ trong đoạn thơ chỉ với mục đích làm rõ điều muốn nói (khi viết bài này) chứ không có ý phạm thượng sửa thơ của tiền bối.

Nếu anh gặp lại em, người cũ

Vâng! Ở cái tuổi xế chiều, nếu gặp lại người yêu cũ mà vì một lý do nào đó, hoàn cảnh nào đó, lúc trẻ không đến với nhau được, và nếu không bị ràng buộc, vướng bận gì thì:

Quyết đón em về sống với anh

để rồi

Những khoảng chiều buồn phơ phất lại
Anh đàn em hát níu xuân xanh

Như thế là hợp tình, hợp cảnh. Chữ “níu” vừa tượng hình, vừa độc đáo lại ở vị trí “đắc địa” nên đã thể hiện tâm trạng vừa sốt ruột, vừa “tiếc của giời” của tác giả một cách thành công.

Nhưng đàng này lại là:

Nếu anh còn trẻ như năm ấy

nghĩa là “xuân xanh” còn dài thườn thượt, đèn còn đầy cả bình dầu, thì cứ thong thả mà thụ hưởng chứ việc gì phải níu với kéo. Chữ “níu” ở đây không những không hợp, không hay mà còn sai bét nữa. Nó đã làm hỏng đoạn thơ chính và do đó, theo tôi, đã làm hỏng bài thơ.

Trong Thơ ĐếnTừ Đâu khi nhắc đến đoạn thơ trên Nguyễn Đức Tùng có hỏi “khó” thi sĩ:

Anh viết bài thơ ấy năm 1941, tức là lúc anh còn trẻ lắm, chứ đâu đã già?

Thi sĩ trả lời:

Đúng là lúc ấy tôi chưa già nhưng có cái tâm trạng không còn trẻ nữa. Mà nhiều khi chuyện làm thơ, chúng mình hay có những linh cảm, dự báo như thế. Đến nay đọc lại nhiều khi cũng thấy cảm động. (sic!!)

Thật khó mà đồng ý và chia sẻ với nhà thơ những lời tâm tình ấy. Hoàng Cầm sinh năm 1922; khi viết bài thơ ông chỉ mới 19 tuổi. Còn ở cái tuổi teen (chưa đến 20) thì làm sao có trải nghiệm, cảm xúc để thể hiện chân thật tâm sự của người sắp hết xuân xanh, đèn sắp cạn dầu được? Có thể ông đặt mình vào hoàn cảnh của một người “già” nào đó, nói hộ tâm sự của họ, hoặc cho trí tưởng tượng của mình bay về một tương lai xa tít mù khơi (hơn 40 năm sau) để yêu thương, tiếc nhớ. Trong cả hai trường hợp, tôi không muốn nói là ông đã thương vay, khóc mướn, nhưng những điều ông viết không phải là lời tâm sự, là tiếng lòng, tiếng thổn thức của con tim.

Một lần tôi tình cờ ngồi gần một bà cụ trong lúc ăn bánh xèo ở chợ An Đông. Bà cụ trải một lá rau xà lách xuống đĩa; trên lá rau nằm chình ình một con sâu to bằng nửa ngón tay út. Tôi chưa kịp phản ứng thì bà cụ đã thản nhiên xé một miếng bánh xèo đặt lên lá rau rồi cuộn lại, chấm nước mắm cắn ăn ngon lành, vừa nhồm nhoàm nhai vừa gật gù ra vẻ khoái trá. Trên đường về tôi cứ áy náy mãi vì sự thiếu quyết đoán và tính cả nể của mình. Tôi sợ nếu lên tiếng đánh động sự có mặt của con sâu sẽ làm hỏng bữa ăn ngon của bà cụ và…mất lòng chủ quán. Nhưng nếu cứ ngồi yên để mặc bà cụ vừa nhai con sâu vừa khen ngon thì có vẻ …hiểm ác quá. Hơn nữa, việc chỉ cho bà cụ (và mọi người) thấy con sâu sẽ khiến chủ quán cẩn thận hơn trong những lần rửa rau sau đó, và khách ăn hàng, nếu còn quyến luyến, sẽ để ý đến lá rau kỹ hơn trước khi cuốn bánh xèo.

Tôi biết mình khi đọc thơ không có được sự độ lượng và dễ dãi như Phạm Duy, như BS Phạm Anh Dũng, như những ông anh lớp trước ở trường Trung Học Ban Mê Thuột (và một số người yêu thơ khác). Ai có trách cứ cũng xin đành chịu vậy.

Chỉ biết là những lần ăn bánh xèo sau này, thấy tôi cứ đưa từng lá rau lên xem xét tỉ mỉ vợ tôi vừa cười vừa nói chọc: “Anh cứ có cái tật ‘vạch lá tìm sâu.’”

Phạm Đức Nhì
Nếu có ý kiến, bình phẩm xin gởi về nhidpham@gmail.com
Nguồn: Tác giả gửi

Chú thích

[1] Có bản ghi là năm cũ hoặc năm trước

[2] Có bản ghi là chiều vàng

Nguồn: Tác giả gửi

 
Nhạc và lời: Trần Thiện Thanh
Ca sĩ: Nhật Trường và Thanh Lan
Nguồn: YouTube (freedom4vietnam)

Đã đăng: [Vào truyện], Chương [1], [2], [3], [4], [5], [6], [7], [8], [9], [10], [11], [12], [13], [14], [15], [16], [17], [18], [19], [20]

Hội trường vẫn đông đủ mọi người như những kỳ trước. Hôm nay là buổi phát biểu kết thúc sơ bộ đợt học tập 6 bài. Giáo viên không hiện diện. Tên thủ phó Môn phụ trách điều động buổi phát biểu với sự quan sát của hầu hết cán bộ tiểu đoàn.

Đúng như sự dự đoán của mọi người, để mở đầu cho cuộc phát biểu, tên Môn phun châu nhả ngọc về cái chết của “tên phản động Nguyễn Xuân Dung”. Chỉ có một việc đặc biệt là hắn hoàn toàn lờ đi cái tin đồn theo đó Dung chết vì cái đồng hồ Seiko của anh ta. Bù vào đó, tên quản giáo nói thêm ít câu về đạo đức của những người đã dấn thân đi làm Cách mạng Vô sản. Hắn nói.

- Không có biến cố nào lại không có những lời đồn đãi đi theo sau đó, và đôi khi lời đồn đãi ấy hoàn toàn mang bản chất xuyên tạc Cách mạng của bọn xấu. Trước mắt, Cách mạng yêu cầu các anh phải tuyệt đối tin tưởng vào chính nghĩa sáng ngời của Cách mạng, và tự thấy có nghĩa vụ tố giác kịp thời kẻ tung ra những tin đồn sai trái có hại cho uy tín của những chiến sỹ Cách mạng và gây hoang mang trong thành phần các cải tạo viên tiến bộ.

Để kết thúc vấn đề Nguyễn Xuân Dung, hắn phỉnh phờ. Mặc dù hiện nay cũng có lẻ tẻ dăm ba nhóm tàn dư ngụy quân ngoan cố rút vào rừng núi, sống bằng nghề thảo khấu để tiếp tục con đường chống phá Cách mạng, chống phá nhân dân; nhưng các anh cứ nghĩ mà xem, xưa kia các anh có cả triệu quân, cộng với nửa triệu quân Đế quốc Mỹ, chưa kể các đạo quân chư hầu đánh thuê khác của Mỹ đến tham chiến ở miền Nam mà còn bị quân đội nhân dân anh hùng ta đánh cho tan rã. Một đám tàn quân ấy có nghĩa lý gì? Hành động trốn trại của tên Dung không thể biện minh cho bất cứ lý do nào khác, ngoài lý do tìm đường gia nhập các đám tàn quân ngụy để mưu đồ phạm thêm tội ác với Cách mạng với nhân dân. Nói tới đây tên Môn xuống giọng. Nghĩ cho cùng, hắn nói. Hành động điên rồ ấy chẳng có ích lợi gì mà chỉ thiệt thân. Sống vui vẻ giữa tập thể anh em, có người có ta, cơm ăn áo mặc Cách mạng lo, chỉ việc học tập cho nên người lương thiện lại không muốn; muốn vào rừng làm thảo khấu, lẩn trốn như cáo như chồn nghĩa là làm sao? Thay mặt ban chỉ huy trại, một lần nữa tôi nhắc nhở chung các anh, từ nay, kể từ 5 giờ chiều cho đến sáng, bất cứ ai tiến đến cách hàng rào 3 thước sẽ bị vệ binh nổ súng. Ban chỉ huy trại cũng kêu gọi các anh phải tích cực đấu tranh sai trái, khai báo kịp thời những kẻ âm mưu trốn trại để trại ta sẽ là trại cải tạo tiên tiến mọi mặt, sẽ không còn những gì đáng tiếc xảy ra như trường hợp Nguyễn Xuân Dung nữa.

Chấm dứt phần tố khổ Nguyễn Xuân Dung, tên tổng quản giáo Quỳnh bước ra trước máy vi âm thay thế cho tên thủ phó Môn. Hắn nói qua về nội quy quy định trong việc phát biểu.

- Để kết thúc sơ bộ đợt học tập 6 bài, Cách mạng sẽ yêu cầu một số anh lên phát biểu cảm tưởng trước tập thể trại. Việc phát biểu này dĩ nhiên không cho phép tùy tiện mà phải đặt trên cơ sở lý luận của 6 bài vừa qua. Thời gian phát biểu quy định cho mỗi người là 5 tới 10 phút. Cơ cấu của bài phát biểu phải có hai vế rõ rệt. Vế một nói rõ lý do tại sao anh chống Cộng. Vế hai nói rõ qua học tập, hiện nay tư tưởng anh chuyển biến ra sao, nghĩ thế nào về Cách mạng.

Nói tới đây tên Quỳnh bước lui hội ý vài điều với tên Môn. Khi quay lại máy vi âm hắn đã có sẵn một tờ giấy trên tay. Hắn tiếp. Bây giờ tôi gọi anh nào anh ấy sẽ lên ngay sân khấu, đứng tại chỗ này để làm công tác phát biểu. Tất cả các anh đã nghe rõ chưa?

- Rõ!

Dưới này Vĩnh ngồi nghĩ bụng nếu mình bị gọi tên thì sao? Chả nhẽ lại bước lên để tự chửi cha mình? Một sáng kiến nảy ra trong đầu Vĩnh. Nó giới hạn từ 5 đến 10 phút. Rất tốt. Nó lại chia làm hai vế rõ ràng. Càng tốt hơn nữa. Mình sẽ dùng một tuyệt chiêu để câu dầm vế thứ nhất. Chắc chắn bọn chúng sẽ chẳng có thì giờ ngồi nghe mình con cà con kê. Và việc bị đuổi xuống nhường chỗ cho người khác phát biểu sẽ là chuyện rất có thể xảy ra. Nghĩ xong, Vĩnh sắp xếp câu chuyện để nếu bị kêu lên anh sẽ làm đúng như dự tính.

Vài người bạn quanh quẩn ngồi nhìn Vĩnh với dáng lo âu. Vĩnh hiểu những ánh mắt ấy. Bị chửi dẫu sao cũng đỡ cực lòng hơn bị buộc đứng lên để tự chửi. Cộng sản có muôn nghìn cái đểu, nhưng có ba cái siêu đểu mà ai đã sống với chúng đều ghi nhận được. Siêu đểu thứ nhất là chụp lên đầu người dân cái chức làm chủ. Siêu đểu thứ hai là Cộng sản không có nhà tù, chỉ có các trại cải tạo nhằm giáo dục những người dân, cách này hay cách khác, đã không làm tròn cái nhiệm vụ làm chủ của mình. Siêu đểu thứ ba là chúng dùng bạo lực bắt người ta đứng lên tự buộc tội mình trước mặt mọi người, tự giác tuyên cho mình một cái án 3 năm, 5 năm, 7 năm hay lâu hơn nữa. Ba cái siêu đểu ấy trong nhiều chục năm qua đã nghiễm nhiên biến thành những nguyên tắc chính để sản sinh và duy trì không biết bao nhiêu trại tù khổ sai không xét xử và vô hạn định trên miền Bắc và giờ đây trên cả miền Nam.

Hôm nay một ngày cuối năm năm 1975, Vĩnh và bạn bè bắt đầu được hưởng những cái siêu đểu ấy.

Khác với ước tính của mọi người, người đầu tiên được Cách mạng chiếu cố chọn lên sân khấu để phát biểu huy quyền làm chủ bản thân và tập thể, để tự chửi mình và tự giác tuyên cho mình một bản án cụ thể không phải là một tay sừng sỏ trong trại. Người phát biểu đầu tiên lại là ông Thiệu, người mù chữ duy nhất còn sót lại ở miền Nam, hiện đang là cải tạo viên tổ A.10 khối 2 trại L4T3.

Ông Thiệu được tên tổng quản giáo Quỳnh xướng tên. Hắn phải xướng đến ba lần ông ta mới biết mình được Cách mạng chiếu cố. Khi nghe đến tên ông vẩn ngại ngần chưa dám đứng lên vì đứng lên sẽ biết phát biểu gì đây? Nhưng rồi những người ngồi chung quanh ông thúc ông đứng dậy và dẹp lối cho ông bước ra con đường chính nằm giữa hội trường. Ông Thiệu vừa bước đi vừa đưa đôi mắt hoảng hốt ngó dọc theo anh em ngồi hai bên như cầu cứu. Sau cùng ông cũng bước lên tới sân khấu. Tên Quỳnh có vẻ hơi bực mình vì sự chậm trễ của ông. Hắn nói lớn trên máy vi âm.

- Gớm! Xưa lùng diệt Cách mạng thì nhanh như cút, học tập phát biểu thì cứ ngập ngà ngập ngừng như gái bị ép duyên.

Chỉ những người ngồi bên dưới nghe thấy câu nói ấy, còn ông Thiệu đã vượt qua cái máy phóng thanh treo trên cột bên hông hội trường nên ông chẳng nghe thấy gì rõ rệt. Ông bước tới mấy bậc tam cấp dẫn lên sân khấu, hơi lưỡng lự. Tên Quỳnh gọi ông và chỉ chỉ xuống chỗ hắn hiện đang đứng. Ông Thiệu bước lên sân khấu và tiến về phía hắn. Tên tổng quản giáo Quỳnh dặn dò ông vài điều gì đó và bây giờ ông đang đứng trước máy vi âm. Thốt nhiên những tràng vỗ tay trên sân khấu vang lên. Bọn cai tù đang cố gắng tặng cho ông những tràng pháo tay khuyến khích thật đểu cáng. Bên dưới nhìn lên, cái bóng dáng gù gù bé nhỏ của ông Thiệu trông lạc lõng thê thảm như một con sẻ lọt giữa bầy diều hâu.

Bỗng nhiên tiếng ông Thiệu run run phát qua hệ thống loa.

- Thưa tôi là Thiệu…

Ông ngập ngừng một chút. Anh em khối 2 biết rõ tại sao ông ta ngập ngừng. Ông ngập ngừng vì tên ông cũng là Nguyễn Văn Thiệu. Ông rất sợ trước mọi người phải lập lại cái tên ấy, tuồng như nó có vi trùng cùi và nếu ông dây vào ông sẽ bị lây. Giọng ông lại trỗi lên. Tôi là tổ viên tổ A.10, khối 2. Khối trưởng của tôi là anh Trai, khối phó là anh bác sỹ Đỉnh. Tổ trưởng của tôi là…

Ông Thiệu phải ngừng nói vì tên Quỳnh đã chồm tới nói gì đó vào tai ông.

Một lát sau giọng ông lại tiếp tục cất lên. Kính thưa các anh quản giáo, kính thưa toàn thể anh em cải tạo viên, kính thưa… Ông lại ngập ngừng giơ một ngón tay gãi trán. Có lẽ ông chưa tìm ra kịp một đối tượng nào khác để tặng chữ kính thưa vừa phát ra. Sau cùng ông tiếp. Kính thưa Cách mạng. Hồi xưa, hồi 49, 50 tôi còn ở Điền Hộ. Tôi sinh ra ở đó và cũng lớn lên ở đó. Tôi chăn trâu cho phú hộ. Đến năm 50 tôi đã lớn quá người ta không cho tôi chăn trâu nữa. Tôi đã sống bằng đủ thứ nghề trên cái sông Phát Diệm đỏ ngầu ấy. Thế rồi tôi đi theo một người chú ruột ra Hà Nội. Chú tôi làm nghề nấu rượu lậu. Chú tính cho tôi học nghề tài xế rồi mánh mung xin cho tôi vào lái xe ở phủ Thủ Hiến trước ấm thân sau nuôi được mẹ được em còn ở lại Phát Diệm. Rồi chả hiểu số phận run rủi ra sao, tôi đi lính. Rồi tôi được đưa ra chiến trường Điện Biên. Sau đó tôi bị Cách mạng bắt đem giam ở liên khu tư. Tôi cũng được cải tạo như bây giờ. Tôi cải tạo tốt và đã được hứa cho về làm nghề lương thiện nuôi Mẹ và các em tôi. Bỗng một sáng Cách mạng đem tôi trả cho Tây. Tây đem tôi lên máy bay của hãng Air d’Azur chở thẳng vào Nam, không kịp thì giờ cho tôi tìm cách từ giã mẹ và các em tôi…

Ông Thiệu nói một hơi, giọng kể mỗi lúc mỗi thêm ngậm ngùi. Ở dưới một số anh em khác khối thầm thì với nhau: Thằng cha này quả thực là siêu kịch sỹ! Riêng Vĩnh và các bạn khối 2 biết rõ ông Thiệu không kịch. Ông đang ê a kể lại một cách vô cùng thành thật cuộc đời của ông, cuộc đời của một Moritz Giờ Thứ 25 Việt Nam!

Trên sân khấu ông Thiệu vẫn tiếp tục. Vào tới Nam một thời gian ở căm chỉ ăn và chơi. Nhưng tôi không ăn chơi được. Tôi rất nhớ quê hương, nhớ Mẹ và các em tôi. Làm sao về Bắc bây giờ? Tôi tự hỏi nhiều lần nhưng không tìm ra câu trả lời. Rồi 54 và hiệp định Giơ-Ne-Vơ ra đời. Lúc ấy qua bạn bè, tôi biết rằng nhanh lắm cũng 2 năm nữa tôi mới về được khi tổng tuyển cử đã xong… Một thời gian ngắn sau đó tôi được đưa sang phục vụ ngành thông vận binh. Chỉ huy trưởng của tôi là đại tá Xồi. Tôi được đi học làm tài xế, đúng với cái nghề mà tôi mơ ước từ ngày còn ngồi trên lưng trâu ở Điền Hộ… Hơn hai mươi năm qua tôi đã hành nghề lái quân xa qua nhiều đơn vị, và đơn vị sau cùng là cục Trung Ương Tình Báo. Tôi lái xe thư…

Ông Thiệu lại phải ngưng vì tên Quỳnh lại chồm tới sau lưng ông: Vào đề đi! Vào đề đi! Tại sao tôi chống Cộng…

Nghe nhắc, ông Thiệu ngẫm nghĩ một chút rồi tiếp. Tôi chống cộng vì Cộng sản pháo kích các thành phố, giật mìn đường rày xe lửa, chận đường đắp mô và thu thuế dân lành… Ông tằng hắng. Bây giờ Cách mạng vào tạo điều kiện cho tôi về đây học tập tôi mới biết tôi đã sai trái thật nhiều. Cách mạng không hề pháo kích thành thị, không hề đắp mô, không hề thâu thuế trái phép của dân. Đó chỉ là hành động cá biệt của bọn Mặt Trận Giải Phóng Miền Nam mà thôi.

Câu phát biểu của ông Thiệu làm mọi người điếng hồn. Đám quản giáo thầm thì với nhau. Tên Quỳnh sau khi hội ý chớp nhoáng với quản giáo Cư của khối 2, quầy quả tiến lại gần ông Thiệu. Hắn kéo máy vi âm lệch về phía mình và nói.

- Anh Thiệu trình độ văn hóa có thấp nên phát biểu không đạt yêu cầu lắm. Anh có nhiều lầm lỗi kỹ thuật trong phát biểu, nhất là chưa nhận ra được thượng tầng kiến trúc hạ tầng cơ sở của Cách mạng trong cuộc kháng chiến thần thánh chống Mỹ cứu nước vừa qua… Theo đề nghị của đồng chí quản giáo khối, anh Thiệu có thể chấm dứt phần phát biểu nơi đây và đề nghị tối nay tổ anh Thiệu sẽ họp để giúp đỡ anh điều chỉnh lại những nhận thức còn lệch lạc không phù hợp với thực tế.

Có lẽ thấy rằng còn để cho ông Thiệu phát biểu còn có thể lâm vào tình trạng lợi bất cập hại thêm nữa, do đó tên tổng quản giáo cắt ngang và không buộc ông phải tự đưa ra cho mình một con số thời gian cải tạo cụ thể. Hắn xua tay ngầm ý bảo ông Thiệu trở về chỗ cũ, rồi như để khỏi mất thì giờ, hắn xướng tên người phát biểu thứ hai.

- Anh Đặng Thế Tiến, cải tạo viên khối 4.

Vĩnh nhìn sang vị trí ngồi của khối 4. Tiến đã nhanh nhẹn đứng lên. Anh nhún vai cười nhẹ với các bạn đang ngước nhìn mình như thầm bảo: Đừng có lo!…

Tiến bước lên sân khấu và đến trước máy vi âm. Tên Quỳnh chưa chịu nhường ngay máy vi âm cho Tiến. Hắn nhìn Tiến cười cười và nói. Riêng anh Đặng Thế Tiến tôi cũng có đôi lời giới thiệu đặc biệt với các anh. Tôi biết anh Tiến từ trước ngày Cách mạng thành công. Anh Tiến lúc ấy đang là một thành viên của phái đoàn ngụy quyền trực tiếp ngồi cãi tay vo với Cách mạng trên bàn hội nghị. Cũng ngoan cường ra phết. Nhưng hiện nay qua học tập, qua các bản tự khai, Cách mạng ghi nhận anh Tiến đã có nhiều biến chuyển tốt, đặc biệt đã thành tâm khai báo tất cả tội ác mình đã phạm với Cách mạng với nhân dân. Hắn ngưng một chút như để tìm ý. Tôi có vài lời đặc biệt thế này, hắn tiếp, không có mục đích nào khác ngoài sự biểu dương anh Tiến trước tập thể và nhắc nhở anh Tiến phải ý thức cho đúng vị trí cải tạo viên của mình trong phát biểu hôm nay.

Sau khi tố Tiến một lá bài, hắn xoay ngang nhìn Tiến như để dằn mặt, rồi cười cười, tiếp. Bây giờ yêu cầu anh Tiến phát biểu.

Vốn đã quen ăn nói. Tiến không hề lúng túng chút nào trước đám đông bạn bè trước mặt và kẻ thù sau lưng. Anh bình tĩnh sửa lại máy vi âm cho ngay ngắn và lên tiếng phát biểu:

- Thưa tất cả các anh em, hôm nay được sự chiếu cố đặc biệt của ban quản giáo, tôi có dịp được phát biểu trước anh em đề tài: Tại sao tôi chống Cộng và qua học tập, tôi đã chuyển biến tư tưởng như thế nào? Tôi cũng xin thưa trước với anh em, đây là một đề tài vô cùng trọng đại; nó có nhiều dây mơ rễ má đến tận cùng ý thức và để nói cho hết, tôi nghĩ rằng tôi cần nhiều buổi hoặc nhiều ngày để thưa chuyện với các anh em. Nhưng Trên đã quy định mỗi người chỉ giới hạn phát biểu trong 5 đến 10 phút, nên tôi xin đi ngay vào vế một để không mất thì giờ…

Tiến nói đoạn đan hai bàn tay vào nhau khẽ bẻ bão. Anh tiếp. Thưa các anh em, tôi sinh năm 1947 ở Hà Nội. Trí nhớ của tôi về dĩ vãng Hà Nội không nhiều hơn cái trường tiểu học đặng Thái Sơn nơi tôi học vỡ lòng ở đó. Có nhớ xa hơn tí nữa thì là cái Ấu Trĩ Viên gần bờ hồ Hoa-Le, nơi tôi hay được bố mẹ đem ra chơi đùa… Một tí bánh tôm, một tí kem, những tiếng xịch tắc vang vọng trên những nẻo đường chiều vắng đầy lá thu vàng. Có cố gắng hết sức thì tôi cũng chỉ nhớ được đến chừng ấy. Rồi biến cố 54 xảy ra, trong đầu óc của một đứa bé lên tám, tôi không nhớ được gì hơn cái cảnh bố mẹ tôi, ông bà tôi, hàng xóm tôi khênh hết đồ đạc ra trước nhà bán đổ bán tháo. Tôi còn nhớ mẹ tôi bán cả cái bàn thờ bằng lim hay gụ gì đó. Cái bàn thờ đen bóng có cẩn những vỏ trai lóng lánh óng ả đã in đậm nét trong tôi suốt một thời thơ ấu… Rồi một sớm, bố mẹ tôi đem tôi lên xe chạy qua cầu Long Biên dài như bất tận. Tôi nhìn ra ngoài. Trời đầy sương mù. Tôi không thấy gì khác hơn những khung cầu đen ngòm đan vào nhau… Rồi phi trường Gia Lâm, rồi máy bay cất cánh. Tôi thấy mẹ tôi khóc và bố tôi đôi mắt cũng đỏ hoe. Đứa bé tám tuổi luôn luôn có quyền khóc theo mẹ nó chứ phải không các bạn? Thế là mẹ tôi khóc năm thì tôi khóc mười. Mẹ tôi khóc mười thì tôi khóc hai mươi…

Tiến ngưng nói một thoáng, lại đan hai bàn tay vào nhau bẻ bão, rồi tiếp tục. Thời gian trôi qua tôi lớn dần lên ở miền Nam. Cũng như tất cả các bạn tôi được hấp thụ nền văn hóa của miền Nam, một nền văn hóa “rất nhiêu khê”, thật là “độc tài phát xít”; nó buộc người ta phải đau đầu đau óc biết tất cả những gì đã xảy ra từ thời Xuân Thu Chiến Quốc bên Tàu, từ thời Homère còn tập tễnh làm thơ. Nó còn bắt người ta biết đến cả những chuyện sỏi đá trên mặt trăng cơ cấu ra sao. Nhảm hơn lại còn phải học cả những lời Roméo tán tỉnh nàng Juliette vân vân và vân vân. Chao ôi! Thật là phí cả một thời son trẻ. Thay vì đi làm Cách mạng như các anh quản giáo đây thì tôi cứ dùi mũi vào sách vở. Tệ hơn thế, vừa mười tám tuổi, cái tuổi mà các anh quản giáo, các anh vệ binh còn trong trắng như các thiên thần, chỉ một lòng nghe theo lời Bác gọi; thì tôi, một thằng sinh viên miền Nam, đã vừa học, lại vừa tập tành xem báo Pờ-Lây-Boi, xem hình 36 kiểu… một cách rất là hồ hởi phấn khởi!

Anh em ngồi dưới bắt đầu ngứa ngáy lỗ tai. Vĩnh cũng thấy ngại thay cho Tiến. Thoạt đầu Vĩnh khoái trá vì thấy Tiến không hẹn mà gặp, đã dùng đúng chiến thuật câu dầm như anh dự liệu. Nhưng thấy Tiến lái câu chuyện ghê quá làm Vĩnh đâm lo. Vĩnh quan sát bọn quản giáo. Anh khá yên tâm vì có nhiều dấu hiệu cho thấy Tiến đang lôi cả lũ đười ươi ấy vào mê hồn trận. Dù sao không ai chê được lối kể chuyện của Tiến.

Bên trên sân khấu Tiến cũng đủ khôn ngoan để không đưa câu chuyện của mình biến thành một câu chuyện tiếu lâm. Tiến lái. Phải thú nhận rằng đến năm tôi ra đại học là năm tôi 22 tuổi, tôi chưa hề có một khuynh hướng chính trị rõ rệt nào. Tôi vẫn nghĩ quốc gia hay cộng sản thì cũng chỉ là những danh từ. Bố tôi lôi tôi vào Nam có lẽ cũng chỉ vì sợ bóng sợ gió. Quốc gia thì cũng là người Việt cai trị người Việt. Cộng sản thì cũng là người Việt lãnh đạo người Việt. Ở đâu thì cũng phải lao động, mà lao động thì phải được trả công tương xứng. Tôi không tin rằng lại có một tập đoàn chính trị nào cai trị người bản xứ bằng những đường lối của thời Trung Cổ dã man, hoặc đem danh dự quyền lợi của Tổ quốc và nhân dân đặt dưới chân một thế lực ngoại bang vì lý do này hay lý do khác… Đùng một cái, trong cái biển báo chí ngoại quốc phản động bày bán ở các lề đường miền Nam, tôi đã vô tình đọc được vài số báo của phương Tây. Trong những số báo ấy có đăng ảnh một cuộc biểu tình dâng kiến nghị lên chính phủ đòi giải phóng miền Nam của nhân dân Hà Nội. Tôi đọc phớt qua bài báo và thấy rằng: A! Thế ra ngoài Bắc cũng tự do dân chủ ra phết đấy chứ. Nhân dân cũng được tụ tập biểu tình dù là biểu tình dâng kiến nghị. Sinh hoạt chính trị như thế có khác gì miền Nam đâu. Tuy nhiên khi nhìn kỹ vào những tấm ảnh tôi mới ngã ngửa người. Trong những bức ảnh ấy tôi đã thấy gì? Tôi đã thấy nhân dân Hà Nội biểu lộ sự dân chủ của họ qua cuộc biểu tình, nhưng tại sao, vâng, tại sao trong cuộc biểu tình dâng kiến nghị đòi giải phóng miền Nam ấy, bên cạnh những bức ảnh của Hồ chủ tịch được nâng cao lại có cả ảnh của ông Lenin, ông Stalin và ông Mao Trạch Đông nữa? Trong đầu óc non nớt của một cậu sinh viên thời đó tôi đã xúc động và bất mãn vô cùng. Tôi tự nhủ: Người ta có quyền suy tôn lãnh tụ. Miền Nam cũng suy tôn lãnh tụ. Nhưng, sự khác biệt của hai miền Nam Bắc ở chỗ chưa bao giờ tôi thấy trong những cuộc biểu tình của nhân dân miền Nam người ta lại nâng cao cả ảnh của Kennedy, của Johnson hay của Nixon cả! Thế tại sao miền Bắc lại phải lôi cả quý ông Lenin, ông Stalin và ông Mao Trạch Đông vào cuộc biểu tình nội bộ của đất nước mình!

Tiến ngừng nói. Anh giơ hay tay trước mặt ra chiều luyến tiếc một cái gì. Anh nói tiếp. Thú thật đến ngày hôm nay tôi vẫn lấn cấn điều này. Vì chính điều này đã biến một cậu sinh viên là tôi thành một sỹ quan quân đội miền Nam để cầm súng chống lại miền Bắc Xã Hội Chủ Nghĩa. Tôi đã nghĩ rằng một nước mà người dân đã phải suy tôn cả những lãnh tụ của các nước bạn đến giúp mình thì nước ấy không thể nào có tự do, có dân chủ và có độc lập được.

Cả hội trường im phắc với câu nói đanh thép của Tiến. Để tránh sự nguy hiểm và cũng để chiến thuật câu dầm thành công, Tiến lái thật khéo. Thưa các anh quản giáo, thưa các bạn, đã có lúc tôi nghi ngờ đến xảo thuật ghép phim của bọn báo chí phản động phương Tây. Nhân đây, tôi thành khẩn xin các anh quản giáo, những người đại diện cho Cách mạng, vui lòng khai sáng cho cá nhân tôi được biết đâu là sự thật, để tôi khỏi bị những lấn cấn ray rứt mãi. Tôi xin quả quyết ý nguyện duy nhất của tôi là chỉ mong được làm một người công dân của một nước Việt Nam thật sự độc lập, dân chủ, hạnh phúc và ấm no…

Tiến đã khéo léo đẩy bọn quản giáo vào cái thế khó xử. Nhưng chúng đã không thể bắt lỗi anh được vì anh đã dùng một lối diễn đạt đầy thành khẩn và nhỏ nhẹ. Tên tổng quản giáo Quỳnh đã sập bẫy khi hắn đứng lên, tiến lại gần Tiến. Chẳng những hắn không nhắc nhở gì đến việc Tiến đã nói hơn nửa tiếng đồng hồ, chưa đi được tí gì vào vế thứ hai, mà lại còn giơ tay vỗ như biểu dương Tiến. Hắn nói.

- Anh Tiến đã có thể về chỗ ngồi.

Đợi cho Tiến xuống khỏi sân khấu, hắn tiếp. Vấn đề của anh Tiến đưa ra rất hay, rất thành khẩn và rất đáng được trên quan tâm giải quyết. Cách mạng đã có câu: Tư tưởng không thông vác gối bông cũng nặng! Tư tưởng mà thông vác cà nông cũng nhẹ! Cũng vì tư tưởng không thông, anh Tiến đã nhảy vào hàng ngũ ngụy quân chống lại Cách mạng. Và cũng vì tư tưởng đã thông, chúng tôi đã hò kéo pháo đánh tan quân thực dân Pháp trong trận Điện Biên Phủ dành độc lập tự do lại cho đất nước, đã thực hiện cuộc kháng chiến thần thánh đánh tan Đế quốc Mỹ giải phóng hoàn toàn miền Nam. Từ thực tế ấy, Cách mạng đã đặt tư tưởng lên khâu then chốt: Tư tưởng chỉ đạo hành động! Và cũng từ thực tế ấy, Cách mạng đã đề ra chính sách cải tạo tư tưởng cho những người lầm đường lạc lối, một chính sách sáng tạo nhất, khoan hồng nhất, nhân đạo nhất, cấp thiết nhất, có tình có lý nhất và cũng toát lên tính ưu việt của Đảng ta nhất.

Sau khi lôi ra một thúng đầy những cái nhất tên Quỳnh trở lại vấn đề chính. Cái thắc mắc khi nãy của anh Tiến đã thành khẩn nêu ra, xét chung, cũng là cái thắc mắc của tuyệt đại đa số anh em ngồi đây. Thế thì là tôi cũng thay mặt khung giải đáp để các anh quán triệt thế này. Để hiểu được chủ nghĩa Cộng sản là gì, phải nói rằng với trình độ của các anh hiện nay chưa thể hiểu được! Các anh cần phải có một thời gian học tập tối thiểu 3 năm, 5 năm, 7 năm hoạt lâu hơn nữa, tùy khả năng nhận thức và tiếp thu của từng người; mới có đủ điều kiện để giác ngộ và thông suốt chủ nghĩa Cộng sản. Nói khác hơn, hiện các anh vẫn bị lợn cợn ở cái khâu bản chất và hiện tượng. Các anh thấy cuộc biểu tình của nhân dân ta ngoài thủ đô Hà Nội phô hình các chủ tịch vĩ đại Lenin, Stalin, và Mao Trạch Đông bên cạnh chân dung Bác kính yêu đã vội bất mãn, vội vã khẳng định rằng nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa không có tự do, không có độc lập. Đây là một lầm lẫn ở bước đầu cơ bản, phát xuất từ hậu quả của một đường lối giáo dục tư sản ích kỷ và tuyên truyền xuyên tạc của các ngụy quyền phản động. Hiện nay, tôi chưa thể nói nhiều hơn về vấn đề này, chỉ tóm tắt vài điểm then chốt để các anh tạm thời đả thông những khúc mắc; sau này, từ từ các anh sẽ được giáo dục nhiều hơn và yêu hơn chủ nghĩa cộng sản. Vậy chủ nghĩa Cộng sản là gì? Là một chủ nghĩa mới nhất và sau cùng nhất. Nó hội đủ tính sáng tạo, tính nhân đạo, tính khoa học. Nó nhằm mục đích thủ tiêu mọi biên giới các biệt giữa các quốc gia đồng lúc vẫn tạo điều kiện phát huy triệt để đặc tính và truyền thống của các dân tộc. Nó là một chiến tuyến tổng hợp mọi giai cấp bị bóc lột, đoàn kết lại để tạo sức mạnh đánh tan mọi thế lực bóc lột và phản động, đưa loài người đến một tương lai đại đồng sống hòa bình, hạnh phúc, ấm no chung. Để tiến tới một tương lai đại đồng tốt đẹp như thế, chủ nghĩa Cộng sản phải có một sự đoàn kết hợp nhất từ thượng tầng kiến trúc đến hạ tầng cơ sở. Và các lãnh tụ của chúng ta, những lãnh tụ thiên tài như Lenin, Stalin, Mao Trạch Đông, bác Hồ kính yêu… mà tài ba và đức độ của các Ngài đã không còn thu hẹp lại ở một quốc gia; nhưng đã trở thành mặt trời chói sáng trên loài người tiến bộ khắp năm châu. Các ngài là biểu tượng của sự đoàn kết lý tưởng. Do đó, nhân dân tiến bộ trên toàn thế giới, trong đó có nhân dân ta, đều tỏ lòng kính yêu vô bờ bến. Mà đã tỏ lòng kính yêu vô bờ bến thì ở đâu, các Ngài đều được ngự trị chung trong trái tim của mọi người. Phô hình, phô ảnh chẳng qua chỉ là một hành động tỏ lòng kính yêu ấy mà thôi. Tôi bảo thật với các anh, các anh tưởng rằng nhân dân Liên Sô không kính yêu Bác Hồ của ta à? Tên Bác Hồ đã được nhân dân Liên Sô lấy đặt cho một con đường ngay tại thủ đô Mát-Cơ-Va đấy!

Tên tổng quản giáo nói một hơi về chủ nghĩa Cộng sản đáng yêu đáng kính của hắn. Hắn chợt nhớ ra điều gì vội liếc nhìn đồng hồ tay và vội vã kết luận. Bọn phản động đã lấy mức nước biển mà đo đỉnh núi cao! Tôi hy vọng rằng trong tương lai, qua cải tạo, các anh đều được giải phóng mọi tư tưởng sai trái cũ để được lòng dân tộc nói riêng và chủ nghĩa Cộng sản nói chung đón nhận vào lòng.

Một tràng vỗ tay từ sân khấu vang lên. Bên dưới bọn tù cũng vỗ tay đáp lễ.

Vĩnh ngồi suy nghĩ chuyện xưa chuyện nay. Chẳng hiểu bọn “cán bộ nhà nước” của thành Sparta hơn 500 năm trước Tây lịch có được đào tạo để nói như vẹt giống bọn cán bộ nhà nước CSVN ngày nay không nhỉ? Chẳng lẽ lịch sử lại có những chuyện tái diễn rập khuôn nhau dù đã cách nhau đến mấy ngàn năm? Một bọn lãnh tụ điên mê với quyền bính, điên mê với cái trật tự xã hội cuồng bạo của chúng, đã “… biến mỗi người dân thành một người lính. Con trai sinh ra yếu đuối bỏ chết trên đồi. Những đứa khỏe mạnh nhà nước thu nuôi dưới một kỷ luật lính từ lúc lên 7. Con gái thì được huấn luyện để trở thành mẹ chiến sỹ. Tất cả đều phải phấn đấu cho đến chết để trở thành… anh hùng như các lãnh tụ luôn luôn nghĩ mình là anh hùng! Khẩu hiệu mọi người dân phải thuộc nằm lòng là: Tất cả phải hy sinh quyền lợi cá nhân cho Tổ quốc! Để thực hiện được “lý tưởng” này, bọn lãnh tụ đã cấm dân thành Sparta giao thương với xứ ngoài (để tránh tiêm nhiễm tư tưởng tiến bộ xã hội), cấm du lịch (để không có ý niệm về sự so sánh giữa thiên đường và hỏa ngục), cấm sống xa hoa (để thắt lưng buộc bụng cung phụng các lãnh tụ dưới bình phong phục vụ đất nước)…”

Chẳng thể xác quyết sự tăm tối của dân thành Sparta xa xưa và của dân Việt Nam ngày nay cái nào ghê rợn hơn cái nào, nhưng Vĩnh vẫn có cảm giác chúng giống nhau ở nhiều điểm lắm, giống đến độ hãi hùng…

Bên trên sân khấu, tên cán bộ thành Sparta thời mới, loại cũng được huấn luyện từ lúc … lên 7, một lần nữa vang lên trên sân khấu. Bây giờ đã đến giờ nghỉ trưa. Qua nhận xét, cũng báo cáo các anh rằng thì là xét theo lượng ta có thể nói lần phát biểu hôm nay chưa đạt chỉ tiêu; nhưng xét theo phẩm thì đã rất đạt yêu cầu. Chiều nay và nguyên ngày mai nữa, ban chỉ huy trại sẽ tiếp tục chỉ định một số anh nữa lên phát biểu. Yêu cầu trước mắt là các anh phải phát huy cái khí thế sáng nay, phát biểu thành khẩn và nghiêm túc đề tài đã được Trên đề ra.

Tên tổng quản giáo Quỳnh ngưng một giây lát. Hắn tính nói thêm gì đó nhưng chả hiểu sao lại thôi. Sau cùng, hắn kêu tay liên khối trưởng bước lên sân khấu dặn dò vài câu. Liên khối trưởng Lượm gật gù vâng dạ rồi tiến lại trước máy vi âm do tên Quỳnh nhường cho. Lượm ngó xuống mọi người, nói.

- Ban quản giáo đề nghị các anh em cùng hát to một bài trước khi về ăn trưa. Tôi nhấn mạnh theo ý trên, các anh phải hát cho thật khí thế bão nổi và vỗ tay cho thật đều. Bây giờ tôi bắt nhịp bài Bão Nổi Lên Rồi. Nói tới đây Lượm rống lên bắt nhịp: Bão nổi lên rồi hai ba…

Bên dưới cái đói và cái mệt khiến lũ tù hát theo một cách thật rời rạc, trái ngược hoàn toàn với nội dung bài hát: Bão nổi lên rồi từ miền Nam quê hương thân yêu, từ Trị Thiên băng qua Tây nguyên lan tới bưng biền rồi vào Sài Thành…

Vĩnh che tay ngáp vặt. Anh nghĩ tới cái cảnh chia cơm chia canh trưa nay, nghĩ tới những con ruồi bu đen vô phương xua đuổi, nghĩ tới thời gian không có một cái mốc nào trước mặt…

(Còn tiếp…)

Hà Thúc Sinh
Nguồn: Tác giả gửi

mày về đêm nay hay tối mai
tao rót rượu đầy tràn trên tay
bao năm cách biệt âm dương tận
nhớ mãi tình thâm tao với mày

bảy lăm cứ tưởng đi tàu suốt
mất xác trong rừng hay biển Đông
hay là tiêu mạng trong tù tội
người yêu quê nhà đừng có trông

đ. má ngày xưa hay chửi đổng
dăm thằng lính trận cỡ tao mày
quen miệng chửi thề như tiếng đệm
cũng như cầm súng riết quen tay

như in. tao nhớ phen Dầu Tiếng
giành dân lấn đất rừng cao su
hiệp định Paris. đồ chó đẻ
tội đồ dân Việt – Kissinger

Bắc Nam đối mặt trong rừng vắng
sáng chửi tay đôi đến xế chiều
đánh giặc kiểu nầy tao thật chán
đ. má mày. ngừng bắn da beo

hiệp định ký xong chưa ráo mực
lính Bắc xua quân cở trung đoàn
tấn công quận lỵ bằng tăng pháo
Dầu Tiếng từ đây đã tan hàng

đang đêm tao quyết mở đường máu
cùng dăm đệ tử lội băng rừng
rốt cuộc cũng về qua Phú Giáo
bạn bè ôm chặt mắt rưng rưng

còn mày thất lạc không tin tức
cho đến bây giờ vẫn biệt tăm
chắc hẳn thân mày như cát bụi
hồn mày phiêu bạt cõi xa xăm

đ. má. rồi ngày cuối tháng Tư
khi không cả nước được ở tù
trong một trại giam không có án
dân tộc này khốn nạn thế ư?

giờ tao phiêu bạt nơi xứ lạ
ly rượu tràn ly xin kính mời
Phong ơi hãy uống như ngày trước
say gục trên bàn mới chịu thôi

Trần Phù Thế
Nguồn: Tác giả gửi

Hồn gương qúa khứ

Ngồi đếm thời gian trên mái tóc
Có ai thở nhẹ giọng ai cười
Không hỏi tôi nhìn qua chiếc kính
Một hồn xưa vương vít buồn tôi

Thiếu nữ ngược quay về qúa khứ
Hãy đi chầm chậm kéo thu về
Tóc quăng trên áo đùa trên mắt
Em gởi hương thầm anh có nghe ?

Bỏ mặc tâm cuồng hay trí say
Đứng nhìn mây mây thản nhiên bay
Có trong mây tím tình ca cũ
Rớt xuống vườn sau vàng lá cây

Một người quay quắt ôm hình bóng
Diễn đạt nào hơn cứ dững dưng
Cốc rượu không làm say mới chết
Biết đâu vết cắn thành vết thương?

Chẳng thể chiều nay đi xuống phố
Gói trong tim chiếc ảnh linh hồn
Cảnh trí đôi khi là hí viện
Những thước phim quay rất đẹp buồn

Chẳng thể chẳng không vì chẳng có
Hỏi không người đáp rất vô duyên
Một tối lang thang tìm quán cốc
Lại đốt sầu trong lửa muộn phiền

June 14, 2013

Trời ui ui hồn tôi cá ương

Quái đản giữa hè không chút nắng
Trời ui ui như cá vừa ương
Tôi gởi chút hồn đi ở mướn
Bên kia thành phố chắc không buồn?

Tôi nhớ nhiều khi đứng một mình
Đời vàng như những ngọn đèn đêm
Đâu hay viễn cảnh sầu tâm cảnh
Bụi tắm hoàng hôn khóa mắt nhìn

Lý luận quàng xiên ý tưởng cuồng ? (1)
Ngồi im trong bốn bức tường câm
Một luồng chân khí xung lên óc
Phát tán ra thành muôn vết thương

Ghé hỏi một người quên mọc tóc
(Thế gian ba vạn sáu ngàn ngày)
Qúa vui nên chẳng thèm vui tiếp
Buồn qúa nên buồn mọc cánh bay

Vũng lầy nhân thế tôi đang sống
Đang thở trong từng nhánh phổi đau
(Tế bào tôi ngủ hay đang chết
Bên hệ thần kinh đứt mạch đầu )

Vào quán- không gian chiều tỉnh lặng
Chào tôi một tách cà phê đen
Hương đưa tôi lạc về trên núi
Chết gục bao giờ trong mắt em

Quái đản giữa hè không chút nắng
Trời ui ui hồn tôi cá ương
Tổ trác lại quên mang kính lão
Nên trăm năm làm kẻ độ đường…

June 14, 2013

(1) Một câu nói của Lâm Chương

Lâm Hảo Dũng
Nguồn: Tác giả gửi

1.
Thời tiết Âu Châu vào tháng 5 rất đẹp và bầu trời của nước Ý thường được cho là “xanh nhất châu Âu”. Thế nhưng hôm chúng tôi về lại Milano thì trời mưa tầm tã và những ngày sau, rả rích. Màu trời xám xịt, u ám như giữa mùa thu. Mệt và buồn, hai ngày đầu tôi chỉ nằm nhà, và chỉ ra ngoài khi thật cần thiết.

Cũng như mọi lần, mỗi khi về lại Ý, việc đầu tiên của chúng tôi là đến nghĩa trang Lambrate để thăm mộ của mẹ Elena. Gọi là “mộ” nhưng thực ta chỉ là một trong rất nhiều chiếc hộc nhỏ đựng tro của bà hoả thiêu hơn mười năm trước.

Buổi sáng đó không mưa nhưng bầu trời vẫn còn u ám. Gió se se lạnh.

Elena cẩn thận lau bụi trước khung ảnh của mẹ nàng rồi thắp một nén nhang.

Đứng một lát rồi chúng tôi đem bó hoa ra rửa bụi. Vắng chỉ mấy phút, nhưng khi trở lại chúng tôi thấy đã có một bó hoa khác đã được đặt vào bình. Nhìn quanh, chẳng thấy ai quen. Phải đi quanh một đỗi thì Elena mới nhìn thấy ông cụ, lúc trước ở gần nhà nàng. Vụt chạy đến, hai người ôm lấy nhau, mừng mừng tủi tủi. Ông nói vừa đi thăm mộ con gái, bạn học cũ của Elena, đã mất nhiều năm trước vì bệnh ung thư máu. Thấy bình hoa trống trước mộ mẹ nàng, tưởng bọn trẻ phá phách, ông đã chia phần hoa và cắm vào bình để bà bớt trống trải.

Hai người nhắc lại chuyện xưa, nét mặt ai nấy đều buồn. Lát sau thì ông cụ chia tay.

Chờ cho nhang tàn, chúng tôi cũng chuẩn bị ra về. Khi đi ra gần cổng, chúng tôi thấy một ông lão khác đang loay hoay với một chiếc thang. Tôi hỏi ông có cần gì không thì ông nhờ tôi leo lên để cắm hoa cho vợ mình, mới mất, nhưng hộc tro của bà bị đặt trên cao.

Trông còn tráng kiện nhưng ông cho biết là năm nay đã 95 tuổi! Ông còn kể là đời mình đã trải qua mấy cuộc chiến tranh: Liên Xô, Albania, Hy lạp. Nhiều lần suýt chết nhưng các “Thánh” đã bảo vệ ông. Ông kể: là con chiên ngoan đạo nên lúc nào trong người ông cũng mang theo tranh các Thánh do toà thánh Vatican in. Những lúc nguy khốn, ông đã được các ngài giúp đỡ cả vật chất lẫn tinh thần. Tuần nào ông cũng đến thăm mộ vợ. Ngày xưa bà là người cung cấp cho ông nhiều tranh Thánh. Thời chiến tranh và bị lạc ở Liên Xô, nhờ những bức tranh này mà ông được một nông dân Nga giúp đỡ và cung cấp thực phẩm. Nông dân này theo đạo Thiên Chúa và tranh Thánh ở Nga thời đó rất quý và hiếm.

Do chiến cuộc, không học hành gì nhiều, trình độ chỉ lớp 5 tiểu học. Sau khi giải ngũ, tuy phải làm nhiều nghề để sống nhưng nhờ tính năng động và có nhiều sáng kiến, cuối cùng ông xây dựng được một nhà máy sản xuất giày, có trên 100 công nhân và điều hành cho đến lúc về hưu.

Tôi nhìn ông, khâm phục. Đúng là lớp người thuộc thế hệ vàng của nước Ý, sau những năm tháng khó khăn và loạn lạc họ đã xắn tay áo, cật lực làm việc để thoát khỏi cảnh nghèo và gầy dựng lại đất nước .

Hình các Thánh

Ngay từ thuở nhỏ tôi đã thích nói chuyện với người già. Ở họ tôi học được rất nhiều điều mà các bạn cùng tuổi cho là vớ vẩn. Lúc chia tay tôi dặn ông mỗi lần đến nên nhờ người nào thay hoa cho vợ chứ đừng leo thang, sợ té ngã. Ông gật đầu nắm chặt lấy tay tôi để nói cảm ơn rồi chúc vợ chồng tôi luôn gặp bình an và may mắn.

Trên đường về, tôi và Elena cứ nhắc mãi về tình yêu son sắt và bền vững của hai ông bà. Thật khác với lớp trẻ hiện nay, lấy nhau chưa đầy 2 năm đã ly dị. Đây đúng là một nét đẹp của giáo dục Ý ảnh hưởng từ nền văn minh Thiên Chúa Giáo.

2.
Giải quyết xong một số việc nhà tôi gọi điện thăm Thiện. Chuyến về Ý lần này tôi có hai chương trình thăm bạn bè nhưng chưa quyết định: Qua Dresden (Đức) thăm bạn thơ Nguyễn đức Minh, hay qua thăm bác sĩ Nguyễn chí Thiện ở Paris. Thiện nói gọi cả Minh cùng qua đi: “Tao rảnh, có thời gian để tha hồ tán dóc và đi chơi.”

Buổi tối gọi điện rủ Minh nhưng rất tiếc Minh không qua Paris được. Anh nhắc tôi gửi 10 quyển tiểu thuyết “Bàn tay nhỏ dưới mưa” để phát hành qua bạn bè và gây quỹ.

Sáng thứ bảy tôi và Elena có hẹn với Trần Minh Châu, chủ tịch Hội Tương Trợ Ý Việt,  và các bạn. Tôi đã ký tặng hội 10 quyển BTNDM (Ninh ở Ivrea cũng đã mang trước 5 quyển) để bán gây quỹ cấp phát học bỗng cho các em nghèo tại VN. Các bạn Châu, Lến, Hà, Vũ .. đã sốt sắng ủng hộ.

3.
Đến Paris, trời trong và đẹp. Thật là may mắn. Thiện nói mấy ngày trước Paris cũng mưa và lạnh.

Vào nhà Thiện. Mở cửa sổ nhìn xuống vườn, sườn dốc một màu xanh, thoai thoải. Chợt nhớ những đêm đốt lửa sưởi ấm mùa đông ở Đà Lạt, trong lễ ra mắt giới thiệu tập thơ của nhà thơ Phạm Cao Hoàng, đang sống ở nước ngoài và đến lúc ấy tôi chưa từng gặp mặt.

Đây là căn nhà của Thiện. Là nơi tổ chức “summit” họp mặt bạn bè cũ một thời du học, nay tản mạn khắp Âu Châu: Thuỵ Sĩ, Pháp, Ý, Bỉ, Đức, Canada, Mỹ…

Nhà Thiện cũng là nơi hội tụ của văn nhân và nghệ sĩ nổi tiếng trong và ngoài nước mỗi khi họ có dịp ghé đến Paris. Là bác sĩ y khoa nhưng Thiện rất am hiểu nghệ thuật và yêu văn nghệ sĩ. Bước vào nhà là nhìn thấy ngay những tủ sách đầy nhóc và những bức tranh của các hoạ sĩ tên tuổi trên tường: Bửu Ý, Đinh Cường. Phía trên lò sưởi còn có chân dung Trịnh Công Sơn do Công thế Cường vẽ…

Căn nhà của anh đã có nhiều người từng ghé lại: Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, Hoạ sĩ Đinh Cường, Hoạ sĩ Trịnh Cung, Nhà nghiên cứu Bửu Chỉ; Những nhà văn, phê bình nhà nghiên cứu tên tuổi như Đặng Tiến, Nguyễn Xuân Hoàng, Bửu Ý…

Hiếu khách, thân tình, Thiện dành thời gian đưa đón, hướng dẫn đi thăm thành phố, thăm viếng những khu di tích. Tuy sống “độc thân” nhưng Thiện khá chu đáo, thu xếp nơi ăn chốn ở, có khi đến vài chục người…

Vị trí nhà không xa trung tâm thành phố là bao nhưng nơi đây có một màu xanh bắt mắt, một sự yên tĩnh đến lạ lùng. Tuy sống một mình nhưng căn nhà khá ngăn nắp và sạch sẽ.Thì ra từ ba năm có cô cháu gái Bảo Châu qua Pháp làm việc. Cô bé vui tính, chăm chỉ nên cuối tuần quét dọn, làm vệ sinh và tranh thủ nấu mấy món ăn khoai khẩu để trong tủ lạnh để cậu Thiện ăn dần.

Khi nghe tôi hỏi, đời sống phương Tây bận rộn thế này sao bạn lại có nhiều thời gian rảnh rổi để đưa đón, tiếp đãi nhiều người…, Thiện đáp: “Trước đây cũng khá bận, nhưng từ vài năm nay thì cũng do mầy mà tao rảnh rổi!” Nhìn ánh mắt dọ hỏi của tôi, Thiện cười và tiếp: “Khi đọc truyện ngắn “Một áng mây bay” của mầy, câu “Một người thông minh sao lại chọn một lối sống không mấy thông minh như thế?” và “Bận rộn, tao chỉ nhìn mà không thấy” đã làm tao ấn tượng nên sau đó phải thu xếp lại công việc.” Anh còn nhắc thêm lời của một người bạn là nghệ sĩ Camille Huyền: “Bận một ngày nhưng mất đến hai ngày; mất ngày đó đã đành nhưng còn mất một ngày để vui chơi. Lỗ nặng!”

Từ đó mỗi tuần Thiện chỉ đến phòng khám có ba ngày rưỡi, còn lại anh dành thời gian chơi với bạn bè, tiếp xúc giới văn nghệ, đọc sách, nhìn trời đất, chăm sóc vườn tược, cây cỏ và…nhìn mây bay, suy nghĩ chuyện đời.

Cổng vào nhà Thiện

4.
Vừa đến nhà, bỏ hành lý, tôi lấy quyển “Nghệ thuật Pham văn Hạng” và mấy số Quán Văn đem ra tặng bạn. Tôi rất vui vì thấy Thiện thích. Lật qua, anh nói sẽ đọc kỹ và giới thiệu với bạn bè Pháp về ông bạn điêu khắc đã từng nghe tên này. Tôi cũng đưa cho bạn 6 quyển tiểu thuyết “Bàn tay nhỏ dưới mưa”.

Chúng tôi đáp “không” khi Thiện hỏi có cần nghỉ ngơi, nên anh bảo lên xe và chở đến Giverny, nơi có căn nhà vườn của Claude Monet, một trong những hoạ sĩ thành lập trường phái ấn tượng (impressionism). Thị trấn cách Paris chừng 75 km. Elena rất vui vì tuy đến Paris nhiều lần nhưng vì phương tiện công cộng không mấy thuận tiện nên chưa có dịp đến đây,.

Hàn Lâm Viện Mỹ Thuật của Pháp hiện là chủ nhân và quản lý căn nhà vườn-bảo tàng. Giá vé vào cửa 9 Euro/người. Căn nhà được giữ sạch sẽ, nhà bếp thân thiện sơn màu xanh da trời… các dụng cụ bằng đồng ấm áp..Trong phòng khách có chưng bày tượng và những bức tranh nổi tiếng của ông. Phòng ngủ của vợ chồng ông, giường chiếu, các chậu hoa vẫn y nguyên như khi họ còn còn sống.

Vườn của Monet ở Giverny là một trong những Vườn hoa đẹp nhất thế giới.Vườn được chia làm 2 phần: một Vườn hoa và một Vườn Ao giống như những Vườn Nhật trong tranh ảnh mà Monet rất thích.

Trong Vườn hoa được trồng nhiều bông hoa chia nhau nở từ tháng 4 đến tháng 10. Hoa không  thành hàng mà  trồng xen kẽ để tạo một bức tranh màu sắc tuyệt vời, rất lạ mắt.

Trong Vườn Nhật có một ao lớn, xung quanh có những con đường nhỏ quanh co uốn lượn, trồng rất nhiều cây cỏ Á Châu rất đẹp và thơ mộng. Nổi tiếng nhất là bông súng dưới ao, xung quanh ao có nhiều cây liễu rủ và đặc biệt một cây cầu Nhật bao phủ bởi nhiều dàn đậu tía. Khách dạo xem gặp rất nhiều cầu, núp bóng dưới những cây liễu rủ hay lấp loáng sau các lùm tre. Được đặc biệt chú ý là chiếc cầu vồng Nhật Bản màu lục hòa mình với những cành hoa glycine (dây đậu tía) tim tím nổi bật trên nền xanh cây lá xung quanh.

Không khí  nơi đây thật thanh bình. Khách đi dạo sẽ tưởng mình đang chìm trong một thế giới khác

Tác phẩm “Ấn tượng mặt trời mọc” của Claude Monet,
xuất phát của tên gọi trường phái ấn tượng

Tác phẩm “Cánh đồng hoa mỹ nhân tại Argenteuil” của Claude Monet

5.
Mạng lưới xe điện ngầm (metro) ở Paris rất tiện lợi, phủ khắp thành phố. Buổi sáng Thiện đi làm nên cả ngày tôi và Elena cầm bản đồ trên tay và “làm du khách”. Điểm đến đầu  tiên trong ngày là  toà tháp biểu tượng của kinh đô ánh sáng: Tháp Eiffel.

Có lẽ đây là nơi được chụp hình nhiều nhất thế giới. Khi chúng tôi đến quảng trường Troccadero, có rất nhiều nhiều pullman chở du khách, học sinh đến đây. Bước mấy bậc tam cấp để lên Palaise de Chaillot, có hai  vòng cung và các bức tượng mạ vàng. Nhánh bên phải có nhà  bảo tàng về con người (Musée de l’Homme): Mặt trước có khắc hàng chữ làm tôi rất ấn tượng: Mọi người sinh ra đều thở, chỉ có văn hoá mới làm người này khác người kia ^[1]

Đây là nơi nhìn rõ toàn cảnh, và trước mặt tôi sừng sững toà tháp Eiffel.

Elena nói, khi viếng thăm Tháp Eiffel nhà phát minh người Mỹ Thomas Edison đã viết vào sổ vàng lưu niệm những lời lẽ thật trân trọng “Xin gửi tới Ngài Gustave Eiffel, Công Trình Sư dũng cảm đã xây dựng nên mô hình khổng lồ và kỳ diệu của công nghệ hiện đại, lòng kính trọng và sự ngưỡng mộ cao nhất của tôi”. Sự trân trọng đó hoàn toàn xứng đáng với một con người không chỉ tạo ra một Tháp Eiffel huyền thoại, mà còn là đồng tác giả của Tượng Nữ Thần Tự Do ở Mỹ, và là tác giả của hàng chục công trình sắt thép khổng lồ nổi tiếng khác trên khắp thế giới, trong đó có cầu Long Biên ở Hà nội, cầu Tràng Tiền ở Huế và Nhà Bưu Điện Sai Gòn.

Gustave Eiffel đã kiêu hãnh lấy tên mình để đặt cho ngọn tháp, nhưng về sau ân hận vì chứng kiến đám đông nườm nượp kéo đến chiêm ngưỡng tháp Eiffel. Ông đã phải thốt lên: “Tôi phát ghen, vì nó còn nổi tiếng hơn tôi!”: huyền thoại đó đã cản trở công chúng biết đến ông như một kỹ sư và nhà nghiên cứu tài ba.

Lịch sử kể rằng, việc xây dựng Tháp lúc đầu bị công chúng phản đối dữ dội, bị coi là chướng mắt, kỳ quái, phá hỏng vẻ đẹp truyền thống cổ kính của Paris. Một trong những người phản đối mạnh nhất là nhà văn Guy de Maupassant. Ông này tuyên bố sẽ thường xuyên leo lên Tháp Eiffel để ăn trưa, làm mọi người sửng sốt. Khi được hỏi tại sao, Maupassant trả lời: “Vì đó là chỗ tốt nhất để không nhìn thấy nó”. Thế nhưng giờ đây thì người Pháp rất tự hào vì nó: “Đến

Paris mà chưa đến Tháp Eiffel thì cũng như chưa đến!”.

Trong lịch sử chỉ có một kẻ muốn đánh sập Tháp Eiffel, đó là Adolf Hitler!

Tháng 08-1944, liệu sẽ phải rút khỏi Paris vì các mũi tấn công của đồng minh, Hitler ra lệnh cho Dietrich von Choltitz, tổng chỉ huy quân đội Đức tại Paris:”Không được để Paris rơi vào tay kẻ thù, trừ khi nó đã hoàn toàn trở thành một đống gạch vụn!”. Nhưng không hiểu sao, Choltitz không tuân lệnh sếp, rút lui khỏi Paris mà không phá huỷ. Tại sao? Có nhiều giải thích trái chiều. Đến nay vẫn là một dấu hỏi còn bỏ ngỏ của lịch sử.

Nghĩa trang Père-Lachaise (Cimetière du Père-Lachaise) là  nghĩa trang lớn nhất ở của thành phố Paris và là một trong những nghĩa trang nổi tiếng nhất thế giới. Các ngôi mộ quý tộc và danh nhân. Nếu khi sống người ta ăn mặc nhiều kiểu cọ thì lúc chết cũng có những ngôi mộ không giống nhau. Đủ hình. Đủ kiểu. Những pho tượng tiếc thương. Cầu nguyện. Người quỳ gối, kẻ ngửa mặt nhìn trời. Mộ đơn độc. Mộ gia đình. Những nhà nguyện.

Đây là một bảo tàng về nghệ thuật  và một trong những địa điểm thu hút  khá nhiều khách du lịch tại Paris. Hằng năm hàng trăm ngàn lượt người đã đến đây để thăm viếng những ngôi mộ có từ 200 năm qua và mộ các danh nhân. Có thể kể tên một vài nhân vật tiêu biểu:

Nhà thơ Guillaume Apollinaire; Nhà văn Honoré de Balzac, nhạc sĩ viết nhạc cổ điển, tác giả vở nhạc kịch Carmen nổi tiếng: Georges Bizet ; Nhà soạn nhạc vĩ đại người Ba Lan: Frédéric Chopin; Thi sĩ nổi tiếng, tác giả của ngụ ngôn La Fontaine : Jean de La Fontaine, mộ được đặt cạnh mộ của nhà soạn kịch nổi tiếng cùng thời Molière; Nhà văn và nhà biên kịch người Ireland-Oscar Wilde (1854-1900)…

Cathédrale Notre-Dame de Paris: là một nhà thờ tiêu biểu cho phong cách kiến trúc gothic trên đảo Île de la Cité (nằm giữa dòng sông Seine) trung tâm thành phố Paris

Gần 30 năm  rồi tôi mới có dịp quay lại nơi đây. Thuở đó mình chỉ là một chàng trai với nhiều mơ ước mà giờ đây mái tóc đã điểm sương. Nhìn lại, lòng bỗng bồi hồi. Xúc dộng.

Dạo quanh nhà thờ dưới ánh nắng không gay gắt lắm để ghi lại vài tấm hình kỷ niệm rồi chúng tôi thả bộ về phía bờ sông. Khi qua chiếc cầu đá Pont de l’Archevêque… tôi nhìn thấy có rất nhiều những ổ khoá khoá chặt trên thành cầu. Đó là những lời hẹn thể sắt son để tình yêu bền chặt. Bây giờ đã thành “mode”, mô phỏng theo hai cuốn phim của Ý: “ Tre metri sopra il cielo” ^[2] và phim “Ho voglia di te ” ^[3]

Sau khi phim “Ho voglia di te ” được chiếu ở Ý, nhiều cặp tình nhân đã phỏng theo nhân vật trong phim và đem ổ khoá lên cầu Milvio ở Roma, quấn dây xích vào chân cột đèn ở giữa cầu, khóa ổ khóa lại rồi quay lưng ném chìa khoá xuống sông Tevere. Sức nặng của hàng vạn ổ khoá sau đó đã làm gãy trụ đèn và gây ra nhiều tranh luận trên chính trường Ý:  Người muốn giữ ổ khoá để thu hút du khách tình yêu, kẻ lo sợ sẽ làm sụp đổ cây cầu lịch sử, xây dựng từ 2000 ^[4] năm trước!!!

Những ổ khóa ấy được gọi là amorchetto, một cái tên rất sáng tạo, ghép từ tiếng Ý: amore (tình yêu) và luchetto (ổ khóa) để thay cho chữ luchetto d´amore quá dài.

Từ Ý, trào lưu này lan tỏa ra khắp châu Âu và thế giới, đồng thời cũng đẻ ra lắm “dị bản”. Xin nhắc đến cây cầu ổ khoá Hohenzollern tại Cologne Đức hay những chiếc khóa tình yêu ở Moscow, ở Anh, Ba Lan… Mỗi địa danh gắn liền với một câu chuyện từ xa xưa tới hiện đại. Trào lưu ổ khóa cũng tràn sang châu Á : Từ Trung Quốc đến Nhật Bản, Hàn Quốc những chiếc khóa tình yêu với đủ màu sắc, kích thước và cách khóa. Ở Việt Nam người ta cũng thấy nhiều ổ khoá trên cầu Long Biên (Hà nội), cầu Tràng Tiền (Huế), cầu Thuận Phước (Đà Nẵng)…

Với những người yêu nhau, chiếc khóa tình yêu được khóa lại và treo vĩnh viễn trên một cây cầu, minh chứng cho tình yêu mãi mãi. Đằng sau mỗi ổ khóa ấy luôn có một câu chuyện tình lãng mạn và lời thề vĩnh cửu để hai người yêu nhau có thể tay trong tay, dắt tay nhau đi nốt quãng đường còn lại trên cõi trần gian.

Có cung, có cầu và những kẻ trục lợi chuyện tình lãng mạng cũng không hề thiếu! Nhiều người bán khoá ngồi quanh. Dịch vụ. Giá khá đắt. Chúng tôi không mua khoá nhưng Elena lấy trong túi xách một giải lụa màu cam. Cô cột chặt vào thành cầu và cẩn thận thắt thành 7 nốt gút. Tình yêu của chúng tôi sẽ thử thách gió mưa, băng tuyết, và về sau khi có dịp quay lại, giải lụa có còn không? Có lẽ không! Nhưng tôi tin là lúc đó chúng tôi sẽ thay bằng một giải lụa khác. Tình yêu lúc nào cũng phải biết “cảm thông”, “chia sẻ” và “làm mới” thì mới tránh được những xung đột, nhàm chán và đổ vỡ.

Điện Pantheon: Ở phía trước ngôi điện có khắc dòng chữ “Aux grands hommes, la patrie reconnaissante” (Tổ quốc nhớ ơn những con người vĩ đại): là nơi chôn cất và tôn vinh những nhân vật lịch sử và những người đã làm rạng danh cho nước  Pháp như Voltair, Vicor Hugo, Pieer Curie, Andre Malreau…

Thế nhưng để vào thăm phải mua vé vào cửa và giá khá cao. Đành rằng những sinh hoạt văn hoá đều có chi phí và cần kinh phí trùng tu, bảo quản… nhưng người khắp nơi ngưỡng mộ và đến viếng danh nhân nước mình mà buộc họ phải trả tiền cao… tôi thấy cách làm này dường như chưa hay lắm.

Cạnh điện có phân khoa Luật: Mặt trước có khắc nổi hàng chữ : Liberté, Égalité, Fraternité. Đó là thông điệp tự do bác ái bình đẳng mà nước Pháp đã gửi đi từ cuộc cách mạng 1789 và giá trị tinh thần to lớn của nó đã vượt biên giới, được nhiều quốc gia chấp nhận và hiện nay là nền tảng của các chế độ Tây phương.

Trên đường về chúng tôi đi ngang qua Đại học Sorbonne (Nhân Văn). Tò mò tôi đứng lại ngắm dịch vụ mát sa chân cho du khách mệt mỏi sau nhiều giờ đi dạo.

6.
Khi chúng tôi về đến nhà thì Thiện vẫn còn ở phòng mạch. Cô cháu gái cũng chưa về nên nằm nghỉ một lát rồi Elena xuống bếp chuẩn bị bữa ăn chiều. Một đĩa spaghetti đơn giản và một ít rau trộn dấm dầu oliu chế biến theo kiểu Ý nhưng Thiện nói rất ngon, có lẽ do lạ miệng.

Ăn xong thì Minh ở Đức gọi điện sang, hẹn lần tới phải gặp nhau, nếu không Paris thì cũng phải Dresden.

Chiều hôm đó Paris không nóng. Đã hơn 8h tối mà bầu trời vẫn còn sáng. Bên chiếc bàn dài đặt ở giữa vườn tôi và Thiện ngồi uống rượu vang và ôn chuyện cũ. Chúng tôi kể cho nhau nghe bao chuyện thăng trầm, từ công việc đến chuyện riêng tư. Đêm nay anh mở lòng kể nhiều chuyện về mình. Tôi im lặng lắng nghe.

Trong ánh sáng lờ mờ, tôi quan sát bạn. Khuôn mặt Thiện hiền từ, tánh tình anh vui nhộn, nhưng nhìn kỹ thì phảng phất có nét buồn.

Bốn mươi năm, chúng tôi đã quen nhau. Gặp nhau cười cười nói nói, trao đổi công việc, thoáng lướt qua chuyện văn chương… nhưng có lẽ đây mới là lần đầu tôi và Thiện có thời gian gần tuần lễ ở gần nhau, chia sẻ với nhau những tâm sự mà chỉ khi thân tình lắm người ta mới nắm tay nhau để cùng đi vào những ngõ ngách ẩn khuất.

7.
Sáng hôm sau Thiện đưa chúng tôi thăm cung điện Versailles. Là nơi ở của các vua Pháp Louis XIII, Louis XIV, Louis XV và Louis XVI. Nằm ở phía Tây Paris, cung vàng điện ngọc này là biểu tượng của quyền lực tối thượng của các triều đại phong kiến Pháp với một diện tích và các công trình kiến trúc cực kì đồ sộ và lộng lẫy: Rộng 67.000 mét vuông gồm trên 2000 phòng, một công viên có diện tích 815 héc ta, Versailles là một trong các lâu đài đẹp nhất và lớn nhất châu Âu, năm 1979 nó đã được Unesco đưa vào danh sách di sản thế giới.

Bên trong cung điện có nhiều phòng lớn (Grand Appartement) như Phòng lớn của Đức vua, Phòng lớn của Hoàng hậu hay Phòng Gương (Galerie des Glaces) là gian phòng xa hoa nhất.. Các phòng lớn này được thông nhau bằng các dãy hành lang trang trí lộng lẫy từ sàn nhà đến trần, một tác phẩm nghệ thuật độc đáo.

8.
Khởi hành từ sáng sớm, Thiện lái xe đi theo con đường độc đạo và có thể đậu xe ngay dưới chân nhà thờ Thánh Tâm (Sacré-Cœur) ở Montmartre: ( sau 9h  thì con đường bị cấm cho xe chạy và phải đậu xe khá xa, dưới chân đồi). Bạn đúng là thổ địa và là người thường chở bạn bè đến thăm viếng nơi đây.

Montmartre là một khu phố của Paris, nằm trên quả đồi lớn thuộc Quận 18. Từng là nơi tập trung của nhiều họa sĩ nổi tiếng, vương cung thánh đường Sacré-Cœur (Basilique du Sacré-Cœur) là một nhà thờ Công giáo nổi tiếng, các con phố nhỏ, quán cà phê, nhà hàng… Nơi đây là một trong những địa điểm thu hút du khách và thuận lợi để nhìn toàn cảnh Paris.

Năm 1870, chiến tranh Pháp-Phổ nổ ra. Nước Pháp thua trận, Quân Đức chiếm một phần lãnh thổ. Ý định xây dựng nhà thờ Sacré-Cœur xuất phát từ hai nhà tư sản Paris, cũng là hai anh em cột chèo Alexandre Legentil và Hubert Rohault de Fleury: Vốn rất sùng đạo, họ cho rằng nước Pháp thua trận vì đã mang tội lỗi. Do vậy, cần phải xây một nhà thờ để tỏ lòng thành tâm.

Đến cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20 đã từng có rất nhiều nghệ sĩ danh tiếng đã từng sống tại Montmartre. Khu phố nghệ sĩ thường là điểm đến của những họa sĩ nổi tiếng bậc nhất với các trường phái Ấn tượng, Lập thể, Dã thú..

Hiện nay Montmartre vẫn giữ được không khí nghệ sĩ, tập trung nhiều nhà hàng, quán cà phê, phòng tranh, cửa hàng đồ lưu niệm… Trên quảng trường Tertre, có các họa sĩ vẽ chân dung và tranh biếm họa cho du khách.

Nhà thờ Thánh Tâm (Sacré-Cœur)

9.
Buổi chiều họp mặt các bạn ở sân vườn nhà Thiện. Hiện diện có các bạn Nghĩa, Hương Hưng, Quang  và Thuỷ. Cả bọn nướng thịt vừa uống rượu vang vừa nhắc lại chuyện học hành và sinh sống ở Âu châu. Sau đó chuyển qua đề tài văn học. Thiện giới thiệu tiểu thuyết “Bàn tay nhỏ dưới mưa” của tôi và tặng sách cho các bạn.

Hai bạn Kiên và Khải có gọi điện nói không đến được và hẹn ngày khác nhưng hôm sau tôi phải về lại Milano rồi! Tôi cũng rất tiếc là chuyến này không gặp được nhà phê bình văn học Đặng Tiến.

Tối đó tôi hỏi Thiện sau này có định về VN ở hẳn không? “Có chứ! Nhưng phải vài năm nữa! Trước khi về cần thu xếp để có kinh tế ổn định.Tao chưa dám liều mạng bỏ việc hơn 10 năm để chờ hưu như vợ chồng mầy”.

Nhấp một hớp rượu, Thiện tiếp: “ Nhiều năm sống ở đây nhưng tao vẫn thấy đời sống xa lạ sao sao ấy! Áp lực vô hình cứ đè nặng. Có lẽ xã hội Việt nam sau này cũng sẽ như thế, nhưng mình già rồi, về sớm để sống lại thời thơ ấu trước khi nó bị Tây phương hoá.”  Im lặng một lát như suy nghĩ điều gì rồi một lát anh mới nói: “ Đời sống càng ngày càng vô nghĩa. Thế giới có cả núi thông tin, nhưng chẳng có mấy ai suy nghĩ về những điều mình biết. Nhịp sống thay đổi, nếp sống văn hoá quay cuồng. Tao cũng rất muốn được hoà mình trong thi ca, văn học, âm nhạc, mỹ thuật… để sống chậm lại, bình yên trong ngôi nhà nhỏ, ngẫm nghĩ về những điều từng trải trong đời. Tao rất sợ mình cứ hồn nhiên đánh mất linh hồn rồi cứ loay hoay nhìn quanh tìm kiếm nó! ”

Tối đó Thiện nhờ tôi cầm về Ý để đưa cho Châu 300 Euro, để đóng góp vào Quỹ của Hội Tương Trợ Ý Việt. Anh còn đưa tôi 120 Euro nói là tiền cho 6 quyển sách nhưng tôi nhất quyết không nhận. Thiện nghiêm mặt “Mầy đã bỏ việc, viết lách thì không giàu, in sách tốn kém, nếu không nhận là tao giận”. Biết khó thuyết phục bạn, tôi nói giữ “tạm”, nhưng tháng 7 tới, lúc Thiện về VN, sẽ cùng giao tặng số tiền này cho một bạn văn đang có hoàn cảnh rất khó khăn ở VN.

Sáng, chia tay ở sân bay. Chúng tôi ôm lấy nhau không muốn rời, hẹn sẽ gặp lại ở Sài Gòn và mời “Quán văn” sang thăm nước Pháp.

Trương Văn Dân
Milano 30-5-2012
Nguồn: Tác giả gửi

[1] Nguyên văn:

“Dans ces murs voués aux merveilles.
J’accueille et garde les ouvrages;
De la main prodigieuse de l’artiste;
Égale et rivale de sa pensée;
L’une n’est rien sans l’autre.”

[2] 2004, đạo diễn Luca Lucini, phóng tác theo tiểu thuyết cùng tên : “Ba thước trên bầu trời” của Federico Moccia

[3] 2007,  đạo diễn Luis Pretto, phóng tác theo tiểu thuyết cùng tên “ Anh khao khát em” cũng của Federico Moccia

[4] Được xây dựng từ năm 110-109 trước Công Nguyên và bốn trăm năm sau (năm 312 sau Công Nguyên)  hư hại vì chiến tranh nên được trùng tu lại.

Mẹ con – Lê Phổ

nhớ ngày rất trẻ tôi yêu chị
chép Xuân Tha Hương cả chục lần
tết này chưa chắc em về được
em gửi về đây một tấm lòng (*)
tặng chị kèm theo tình mới lớn
từng đêm dõi bóng ngoài sân trăng

đem thơ chị ép vào trang sách
chị nhốt tình tôi thật lạnh lùng
từ đó xuân qua rồi xuân tới
chị giã từ tôi đi lấy chồng
tôi đem thơ dại phơi ngày tháng
thương chị từ nay phải bế bồng

rồi tháng ngày qua theo cánh gió
giang hồ em chị tóc pha sương
lòng xưa giậu đổ bờ hiu quạnh
biền biệt tin nhau… nhạn cuối trời

gửi chị bài thơ đang viết dở
nhờ mây mượn gió cuốn thơ đi…

San Jose, 2012 / 5-5-2013
Lữ Quỳnh
Nguồn: Tác giả gửi

(*) Nguyễn Bính (1918-1966)

Tác giả dâng trà cho cha mẹ vợ trong ngày cưới

Can đảm

Tôi đề hôn với vợ mình vào đêm Giáng Sinh, ngay sau khi được gặp mặt gia đình cô ấy. Vợ tôi gọi tôi là ‘người đàn ông can đảm nhất trên thế giới,’ vì đã dám ngỏ lời cầu hôn với cô trước sự chứng kiến của cả gia đình mình – chỉ vài tiếng đồng hồ sau khi tôi được chính thức giới thiệu là bạn trai của cô.

Thế nên, khi mọi người tụ họp trong phòng khách để mở quà Noel, tôi giữ chặt lấy cái túi nhỏ Tiffany màu xanh vào sát ngực mình, đợi chờ đến lượt mình tặng cho ý trung nhân món quà Giáng Sinh mà tôi hết sức trân quý. Quyết định quan trọng nhất trong cả cuộc đời tôi được gói kỹ và đang nằm gọn trong cái túi ấy, nhưng trong những giây phút chờ đến lượt mình, tôi có cảm giác như quyết định ấy đang bay bổng trong không gian.

Những tờ giấy gói quà đủ màu tràn ngập cả sàn nhà. Cuối cùng, trong cái túi màu xanh lá cây, vợ tôi tìm thấy một chiếc nhẫn đính hôn. Tôi đang mong đợi một câu trả lời: chấp thuận, từ chối, hay ‘có thể.’ Nhưng cô ấy bảo, “Cưng hỏi Ba em đi.”

Tôi đã hỏi, và Ba vợ tương lai đã thuận tình. Tại đám cưới của chúng tôi một năm sau, Ba đã đón nhận tôi vào gia đình như cậu con rể dị tộc đầu tiên và duy nhất.

Tôi được sinh ra và lớn lên tại Beuson, Thụy Sĩ. Tổ tiên của tôi chưa bao giờ rời khỏi Tổng Valais trong dãy núi Alps diễm lệ. Cha ruột tôi truyền cho tôi lòng kính trọng đối với nhân sinh đa dạng. Quê hương tôi nuôi dưỡng trong tôi lòng nhân ái. Nền giáo dục mà tôi nhận được chỉ cho tôi thấy sự thất bại của chủ nghĩa thực dân.

Thế nhưng, tôi vẫn chưa sẵn sàng để bước vào một cuộc hôn nhân đa chủng. Cũng như tôi, Ba phải vượt qua những bất đồng văn hóa tất yếu để chấp nhận một cậu con trai mới vốn đến từ bên ngoài vũ trụ Little Sàigòn, nơi mà gia đình Ba đã cư ngụ từ khi định cư tại Mỹ. Tôi rất biết ơn Ba đã đón nhận tôi vào gia đình, một lòng biết ơn mà thực ra trãi ngược 38 năm về tận Việt Nam của 1975.

Cám ơn Ba, người-cha-thuyền-nhân

1975. Tháng Tư Đen, cuộc chiến Việt Nam kết thúc. Ba có cơ hội để đưa cả gia đình đi Mỹ, nhưng Ba không muốn rời bỏ quê hương. Ba đã chọn ở lại. Tháng Sáu, Ba bị bắt đi tù cải tạo. Tháng Chín, vợ tôi, Trangđài, chào đời, không cha. Sau nhiều năm, Ba được tạm tha, nhưng phải đi lao động khổ công và chịu quản thúc tại gia. Khi Ba bị bắt đi cải tạo lại, Ba đã quyết định tìm đường vượt biển. Ba phải chọn ra đi.

Mười ba lần Ba vượt biên, mười ba lần Ba thất bại. Để có tiền cho Ba vượt biên, gia đình đã bán tất cả những gì còn sót lại sau những lần bị chính quyền mới ‘xét nhà’ và ‘tịch thu.’ Ngay cả cái áo gối cũng bán. Sau vài lần vượt biên thất bại, Ba Mẹ phải bán cả nhẫn cưới và chiếc nhẫn Võ Bị. Rồi dần dà phải đi vay mượn mới có tiền cho Ba đi, trong khi nhà cửa thì rách nát, cơm gạo không đủ ăn. Nhưng không đi cũng đồng nghĩa với án tử hình. Ba phải đi!

Trong lần thứ mười bốn, Ba tránh công an biên phòng, đối diện với biển cả, sống sót sau những trận bị hải tặc Thái Lan cướp bóc, đặt chân đến trại tỵ nạn Bidong, và cuối cùng định cư tại Mỹ. Ba làm việc cật lực, gửi thư và quà cho vợ con còn kẹt ở quê nhà, chọn từng món quà và ghi từng cánh thư cho mỗi đứa con. Năm 1994, cả gia đình được đoàn tụ. Các con của Ba được sinh ra lần thứ hai, bởi vì họ cảm thấy như thể mình “chào đời” và lớn lên một lần nữa khi mọi việc đều lạ lẫm, và ngay cả cái danh từ “Ba” cũng mang một ý nghĩa mới.

Ba đã phục vụ tổ quốc của mình trong thời trai tráng, đã phải đối diện với những nguy hiểm khốn cùng nhất trong kinh nghiệm làm người, và đã cố gắng hết sức để cưu mang bản thân và gia đình. Nhưng Ba chưa bao giờ được chính thức tuyên dương như một anh hùng. Tuy vậy, Ba là anh hùng của gia đình, là Ba của tôi. Hôm nay, Mẹ, năm người con, và bảy đứa cháu nội-ngoại cảm ơn những hy sinh của Ba. Và nếu tôi có được cái hạnh để gặp gỡ người con gái mà chọn làm bạn đời đây, đó là nhờ sự can đảm của Ba. Sự can đảm đó đã đưa cả gia đình qua những nguy nan, và cùng nhau xây dựng một đời sống mới tại Quận Cam.

Trong nghi thức kết hôn theo truyền thống Việt Nam, tôi đã dâng trà cho cha mẹ vợ để cám ơn song thân đã nuôi dưỡng và lo lắng cho tân nương của tôi cho đến ngày vu quy. Và tôi tiếp tục thể hiện lòng biết ơn ấy qua nhiều cách khác sau ngày cưới, nhất là vào những dịp lễ văn hoá của người Việt và của người Mỹ, như trong ngày Từ Phụ (Father’s Day).

Xin cám ơn Ba, người-cha-thuyền-nhân của con.

Olivier Glassey-Trầnguyễn
Trangđài Glassey-Trầnguyễn chuyển ngữ
Nguồn: Dịch giả gửi

Ghi Chú: “Boat father” hay “Ba tôi, thuyền nhân,” tuy đến từ danh từ “boat people” hay “thuyền nhân” cách chung, nhưng là một từ do Trangđài vợ tôi tạo ra để khẳng định mối thâm tình đối với những người Việt tỵ nạn đã vượt biển tìm tự do sau khi Sàigòn thất thủ năm 1975. Trangđài đã thảo dựng tỉ mỉ khái niệm “Boat father” trong tuyển tập thơ song ngữ do Hội thơ PiVA Poets in VietnAmerica xuất bản mang tên, X-X₁: Thuyền Nhân Khúc cho Ba – Songs for a Boat Father.

Nhạc và lời: Trần Thiện Thanh; Tiếng hát: Sĩ Phú

[Bản ký âm PDF]

Nguồn: Bản ký âm: saigonocean.com; Âm bản mp3: NCT

Đã đăng: [Vào truyện], Chương [1], [2], [3], [4], [5], [6], [7], [8], [9], [10], [11], [12], [13], [14], [15], [16], [17], [18], [19]

Cả trại ai cũng nói từ ba mươi năm qua miền Nam chưa bao giờ lại lạnh như tháng 12 năm nay. Cái lạnh khởi sự từ tháng 11 và sắp bước vào Noel nó đã lên tới cao điểm. Vĩnh chưa sống ở miền Nam tới ba mươi năm nên anh không biết, anh chỉ biết từ ngày di cư vào Nam, đây là lần đầu tiên anh được ôn lại bài học mùa đông cóng buốt ngoài Bắc. Hai mươi năm anh lại mới biết thế nào là giá trị của áo ấm, của chăn bông! Kiếp tù Cộng sản làm gì có áo ấm chăn bông! Thế nên suốt ngày hai hàm răng lập cập đánh vào nhau. Những bao cát quanh trại được bọn tù cật lực khai thác đem về giặt sạch may áo trấn thủ, áo bông và làm chăn đắp. Mỗi đêm Vĩnh lôi ra tất cả những gì có thể mặc được để mặc lên người. Nguyễn Thành Đính thương thằng bạn còm cõi, tặng thêm cho Vĩnh một cái chăn bao cát dày cộm. Chập choạng tối Vĩnh đã quấn cái chăn phủ hết đầu cổ như đàn bà đẻ. Lạnh thì lạnh, tụ tập vẫn tụ tập. Từng đám đêm đêm vẫn tụ lại với nhau bên cạnh một cái lon than hồng và những cái điếu cầy. Những cái điếu cầy giờ đây đã có một tên gọi mới là những khẩu Bazookas. Dĩ nhiên những khẩu Bazookas này không được bắn bằng đạn thật mà bắn bằng đạn giả. Đạn giả đây có nghĩa là thuốc rê được cấp phát, hoặc hết thuốc rê thì bắn bằng trà, bằng lá cà chua hoặc lá tầu ô xắt mỏng nước điếu phơi khô…

Hơn nửa tháng học chính trị đã sắp chấm dứt. Bài thứ 6 với nhan đề Chính Sách Cải Tạo Toát Lên Tính Ưu Việt Của Đảng Ta đã bước vào giai đoạn thu hoạch. Theo tin đồn, tất cả những tay “sừng sỏ” trong trại sẽ được chỉ định lên phát biểu lần cuối trên hội trường trong chương trình gọi là Sơ Kết Thành Quả 6 Bài với chủ đề Tại Sao Anh Chống Cộng, Qua Học Tập Tư Tưởng Anh Biến Chuyển Ra Sao?… Ai sẽ bị lôi lên phát biểu? Chưa ai biết được! Và cũng chẳng ai buồn nghĩ tới. Mùa Noel sắp đến đầu óc mọi người không có chỗ trống cho những chuyện như vậy.

Chao ôi cuộc đời có nhiều cái nhảm, nhưng mất nước là điều nhảm nhất. Từng cọng cỏ lá rau, từng lâu đài dinh thự, từng ánh mắt bé thơ đến tiếng cười bô lão, từng thói quen cá biệt đến cổ tục lâu đời thốt nhiên tất cả trở thành một giấc mộng xa xôi! Nếu mọi việc vẫn bình thường, Vĩnh nghĩ, thì giờ đây hẳn anh cũng như mọi người ngoài chuyện nước chuyện non còn phải lăng xăng nhiều chuyện khác nữa để lo cho gia đình hưởng thêm một lễ Noel. Nào gửi thư gửi thiếp, biếu quà biếu cáp; từ họ nội sang họ ngoại, từ bạn xa đến bạn gần. Bây giờ và biết đến bao giờ còn được hưởng cái không khí đầm ấm ấy nữa!?

Đêm nay bọn Vĩnh chiếm một góc hội trường ngồi tán gẫu. Đặng Thế Tiến đem tới một lon than lớn hơn mọi bữa để khai thác tí hơi ấm của lửa. Hắn dùng một que củi nhỏ vừa khều vừa thổi cho than hồng lên. Cả bọn thay nhau hút mớ lá cà chua do Nguyễn Thành Đính đặc chế thành thuốc lào, được trộn chung với nhúm thuốc rê do Tiến đem lại. Mọi người ngồi kể cho nhau nghe đủ thứ chuyện vui buồn của những mùa Noel về trước. Dĩ nhiên câu chuyện của Tiến có nhiều vị Noel hơn vì hắn sinh sống học hành ở Đà Lạt. Kể xong một câu chuyện ma Tiến ngước nhìn qua cửa sổ hội trường lên bầu trời thưa thớt sao. Hắn than thở.

- Mẹ Tự Do ơi sao mẹ lại ác nghiệt thế? Mẹ chẳng khác nào bà mẹ ghẻ chia đôi bầy con của mẹ thành những con Tấm con Cám…

Giọng Hóa chợt chen vào.

- Thôi đừng cải lương nữa mày ơi. Mày hãy kể chuyện “đánh rắm không thối không là lính” và “đái không mạnh không là lính” nghe sướng hơn. Triết lý vụn nghe mệt quá!

Đính không chịu.

- Nó than thở cũng có lý đấy chứ. Mẹ kiếp đều là một kiếp người mà nửa trái đất bên kia, nơi những xứ Anh Pháp Đức Mỹ con người đang chán chê cảnh phanh ngưu tể dương trên trái đất, và hè nhau đi chinh phục các hành tinh xa xôi. Nửa trái đất bên này có những người Ấn Độ suốt đời chỉ mong một tuần được tắm một lần vì hạn hán quanh năm, có những người Tàu suốt ngày làm trong xưởng len nhưng đến khi chết cũng chưa đạt được ý nguyện là có được một cái áo len. Và chúng ta nữa, Đính ngừng lại một thoáng như để suy nghĩ. Phải ví von như thế nào đây nhỉ?

Vĩnh cười.

- Tao giúp mày: Một loại chó không có đến cả… cứt chó mà ăn!

Mọi người phá lên cười khoái trá với câu ví von của Vĩnh.

Giọng Kim nhừa nhựa đề nghị.

- Lâu quá không nghe nhạc vàng, đề nghị ông Vĩnh hát chơi vài bài.

Tiến nói.

- Mẹ bố chúng nó, thế nào là nhạc vàng thế nào là nhạc đỏ nhỉ?

Hóa cười.

- Thì Cách mạng đã định nghĩa rồi. Nhạc vàng là sản phẩm của bọn nhạc sỹ nô lệ, sáng tác nhằm mục đích phục vụ cho giai cấp tư sản phản động mua vui đồng thời làm suy yếu đi ý chí tranh đấu của quần chúng. Nhạc vàng có từ thời Hán Sở tranh hùng hay Tam Quốc Chí gì đó…

Tiếng Đính.

- Lại phịa rồi!

- Thế chứ làm sao bây giờ? Đùng đùng chúng nó tràn vào phân ra nào là nhạc vàng nào là nhạc Cách mạng, nào là nhạc tiến bộ nào là nhạc phản động…

Kim có vẻ cáu.

- Các ông hay cãi nhau toàn chuyện gì đâu đâu. Tôi đề nghị mình hát với nhau khe khẽ vài bài cu cũ nghe chơi.

- Thì mày hát trước đi!

- Hát gì bây giờ?

- Vậy mà còn đề nghị hát với hò!

Vĩnh không muốn những câu nói ngang làm mất vui nhau. Anh lên tiếng.

- Thôi được, mấy ông vừa nghe vừa canh chừng chung quanh giùm tôi. Tôi sẽ hát cho mấy ông nghe một hai bài do tôi sáng tác. Nó không phải là nhạc vàng. Cũng không phải nhạc đỏ. Nó sẽ là nhạc…

- Màu tím hoa sim?

- Hơi nhạt! Nhưng sẽ là màu tím bầm. Chịu?

Giọng Tiến không tin tưởng lắm.

- Mày làm thơ ngâm thơ còn có lý, chứ nói thật tao nhợn Boléro và Tango Habanera lắm rồi!

Vĩnh không lý tới giọng châm chọc của Tiến. Lâu nay anh đã ngấm ngầm soạn nhạc. Anh nhỏ nhẹ nói với các bạn.

- Tôi chưa thể nói nhạc tôi thế nào. Cả nước đã có ai nghe bao giờ đâu. Nhưng các ông phải nhớ các ông là những người đầu tiên được nghe nhạc thằng này. Mai kia mốt nọ giả dụ tôi có chết rũ tù mà các ông thoát được, xin hãy cố nhớ lấy mà rao truyền giùm tôi. Linh hồn tôi chắc cũng ấm áp lắm…

Anh em thấy Vĩnh nói với giọng nghiêm trọng, im hết. VĨnh tiếp. Tôi quan niệm rằng ở tù không có nghĩa là tiêu phí đi một khoảng thời gian cuộc đời mà không thu lợi về cho mình được cái gì.

Tiến lại khẽ diễu.

- Có nghĩa là thằng Vĩnh đang tính chuyện “giấy bút tôi ai cướp đem đi, tôi sẽ dùng dao khắc thơ trên đá” đấy.

Hóa nổi cáu.

- Mẹ bố mày sao cứ phá ngang!

Vĩnh chen vào.

- Kệ nó. Bây giờ tôi hát. Ai muốn nghe thì nghe. Điều quan trọng là vừa nghe vừa để ý giùm tôi xem có thằng chó săn nào rình rập hay không.

Kim sôi nổi.

- Đồng ý. Này mấy ông vừa nghe vừa để ý giùm. Nằm connex cả đám thì buồn lắm.

Vĩnh không nói thêm lời nào nữa. Anh dậm chân xuống đất giữ nhịp và bắt đầu hát khẽ.

Đêm thế giới đang dồn một lần,
Trên đất nước tôi gọi Việt Nam…

Đính vội cắt ngang.

- Mày phải giới thiệu trước đi chứ. Mày hát nhạc gì. Noel? Hay Tết? Tựa đề là gì? Mày hát khơi khơi hơi thiếu nghiêm túc!

Vĩnh lại phải chiều bạn.

- Thôi được, tao giới thiệu vậy. Tao không soạn nhạc Noel. Nhạc ấy đã có nhiều anh tu xuất làm rồi. Tao cũng không soạn nhạc Tết vì Xuân Ca của Phạm Duy và Ly Rượu Mừng của Phạm Đình Chương đã đi vào nhạc sử. Tao soạn Tù Ca được không?

Cả đám yên lặng. Tiếng Hóa thì thầm.

- Hay đấy mày. Thực tế lắm…

Kim lên giọng nóng nảy.

- Chúng mày ý kiến nhiều quá. Để yên cho thằng chả hát đã. Phen lê tính sau.

Nhiều giọng chen vào.

- Đồng ý đồng ý…

Vĩnh lại bắt đầu phải có đôi lời phi lộ.

- Đây là bài Đêm Việt Nam. Bài này trích trong tập Rau Răm Ở Lại…

Giọng Tiến chen vào, nửa kinh ngạc, nửa nghi ngờ.

- Mày tính làm hàng loạt kia à? Rau Răm Ở Lại là cái gì?

Giọng Hóa đã thật sự cáu.

- Mẹ bố cái thằng Tiến này, sao mày ngu thế? Gió đưa bông cải về trời, rau răm ở lại chịu lời đắng cay mà mày cũng không biết nữa sao?

Vĩnh gạt đi.

- Đã hát cho nghe lại còn gây gỗ. Ông đi đái đi ngủ bây giờ.

Kim xuề xòa.

- Thôi thôi làm tiếp đi.

Vĩnh gật đầu.

- Vậy tôi hát các ông nghe bài mở màn chơi Bác và Đảng của tôi. Đồng ý?

Nói đoạn Vĩnh cất tiếng hát.

Đêm thế giới đang dồn một lần
Trên đất nước tôi gọi Việt Nam
Đêm bát ngát những khu trại giam
Đời thênh thang thu hẹp dần dần

Đêm em bé lên mười cùm gần
Anh chiến sỹ gốc Biệt Động Quân
Đêm thiếu nữ áo đơn tạm thu
Ngồi kề vai gái giang hồ lo

Đêm đấu tố và thủ tiêu
Đêm săn bắt cho đầy chỉ tiêu
Người chết nhanh
Người phát điên
Đêm cáo chung Tự Do Nhân Quyền

Đêm nhức buốt phang bằng chày vồ
Vang tiếng thét sau cùng: Tự Do!
Đêm có tiếng súng sau trại giam
Người tù binh chết bên bìa rừng

Đêm thế giới đang dồn một lần
Trên miếng đất đã thừa lầm than
Đêm trút xuống hố sâu diệt vong
Là Việt Nam nước tôi buồn tênh…

Mãi một lúc sau Vĩnh mới nhận được một lời tán thưởng thật khẽ của Tiến.

- Trời ơi sướng quá!

Tiến vừa nói xong anh em mới nhao nhao lên.

- Làm lại, làm lại đi!

- Trời ơi, quái chiêu!

- Thằng này không ngờ có quái chiêu!

Vĩnh vội khoa tay nói như đe dọa.

- Tụi mày không im mồm tao sẽ đi đái đi ngủ tức khắc.

Tất cả vội im lặng. Đính thì thào.

- Tao nghe sướng lắm Vĩnh ạ. Nhưng mày phải cẩn thận. Mẹ kiếp lạng quạng không bao giờ có ngày về đấy con ơi!

Nghe bạn dặn dò quả thực Vĩnh cũng rét. Anh nói vu vơ.

- Ở đây chỉ có trời, có đất và có tụi mày. Nếu ngày mai tao vào connex thì dĩ nhiên chỉ có một trong ba thứ tao vừa kể hại tao.

Giọng Hóa nóng nảy.

- Mẹ kiếp, thà mày gọi tụi tao là chó ăn cứt cho xong!

Vĩnh cười như để thay lời tạ lỗi. Anh nói nhanh.

- Thôi để tao hát cho tụi mày nghe thêm một bài nữa, chịu không?

Anh em đều nhao nhao.

- Hát lại bài Đêm Việt Nam cái đã! Tao muốn nghe đôi ba lần. Đêm nay chui vào mùng tao học cho nhớ luôn.

Vĩnh cười.

- À, cái đó mới nguy hiểm đấy cha nội. Cha nằm mơ cha hát rống lên thì có mà bỏ mẹ cả đám. Nói vậy chứ tụi mình còn ở với nhau dài dài. Sẽ thuộc hết. Bây giờ tao hát một bài nửa. Bài này nhan đề là Trại Biến Hình.

Nói đoạn Vĩnh tằng hắng lấy giọng. Sẵn sàng nghe phát đạn thứ hai bắn vào đầu Bác chưa? Vĩnh lên tiếng hỏi. Anh em hình như vẫn muốn nghe lại bài thứ nhất. Vĩnh lờ đi. Anh bắt đầu hát.

Đêm hôm qua
Có một người tuổi 30
Chợt thức giấc ngó quanh bạn bè
Nằm xếp lớp như đống củi khô
Chàng nằm nghe đất réo gọi
Thịt xương máu đã có mùi hôi
Chàng nằm nghe kiếp con người
Tựa hoa trái ung thối mà thôi
Một quyền uy điên cuồng
Một tội danh hoang đường
Thành vực sâu giữa hồn
Lồng lộng gió cuốn…

Đêm hôm qua
Có một người tuổi 30
Chợt thức giấc ngó quanh bạn bè
Nằm xếp lớp như đống củi khô
Chàng nằm nghe những nhân tài
Chợt thu bé trong những hạt cơm
Chàng nằm nghe giấc mộng người
Thèm miếng sắn hơn những mùa Xuân
Thời bình minh lay động
Thời hoàng hôn lan dần
Người hùng xưa khoanh tròn
Ngủ giấc rêu rong…

Ở nơi đây thế giới hẹp dần
Cho mây ngập ngừng chim cũng cùng đường
Nền văn minh đang đi vào hoàng hôn quên lãng
Ở nơi đây Chúa cũng ngậm ngùi
Khi xưa đặt người lên trên mọi loài
Lửa Sodome đã nghe chừng vừa bén đâu đây

Đêm hôm qua
Có một người tuổi 30
Chợt thức giấc ngó quanh bạn bè
Bật tiếng khóc không giống một ai
Chàng nằm nghe trên môi người
Vừa nhen nhúm tiếng nói lạ tai
Chàng nằm nghe trên thân người
Làn da mới ai đó vừa thay
Một vầng trăng chiếu vào
Một bầy hoang thú nằm
Chẳng còn ai thấy chàng
Ngoài mớ lông xanh…

Vĩnh hát xong câu hát cuối cùng là khoa tay nói ngay.

- No comment nghe chưa! Thằng nào có thuốc cho tao một điếu là đủ rồi.

Không một ai lưu tâm đến lời yêu cầu của Vĩnh. Trời bên ngoài càng về khuya càng lạnh. Nhưng không ai ta thán. Vĩnh ngước mắt nhìn bầu trời bên ngoài khung cửa rồi nhìn về phía cổng trại tối đen. Bỗng một tên vệ binh đeo súng đi tới đi lui. Vĩnh cảm thấy mình khó nói trong cái không khí im lặng của bạn bè. Anh lập lại. Cho tao một điếu thuốc bằng không tao về ngủ!

Giọng Hóa nổi lên.

- Đạp qua xác tao rồi mày mới được về ngủ.

Câu nói ấy như khơi mào cho một chuỗi lời bàn… Lý Phật Sơn sau đó. Thực lòng Vĩnh không muốn có cái cảnh này. Đây là một điều cực kỳ nguy hiểm. Ý anh chỉ muốn làm bạn bè đỡ căng thẳng với nửa tháng bị nhồi sọ vừa qua, đồng thời cũng tự làm cho cái nồi súp-de của mình được xả ra chút ít. Anh nói như năn nỉ.

- Tụi mày còn muốn tao hát cho nghe thì đừng phen lê nhiều quá. Tụi mày sẽ phạm tội vùi dập một… mầm non mới nhú.

Tiếng Đính lại thì thào.

- ĐM tao nghe sướng quá Vĩnh ơi!

Vĩnh cười giả lả.

- Thì đứa nào còn cho tao bi thuốc đi!

Lúc ấy Tiến mới sực nhớ ra. Nó nhìn quanh quất.

- Tao bỏ cả gói thuốc rê ra cho chúng mày hút mà, đâu rồi?

Sau cùng Vĩnh cũng hút được một hơi thuốc rê. Hút xong anh nói.

- Nếu tụi mày thấy việc tao làm hợp lý và đáng yểm trợ xin tụi mày cho tao ý kiến, nhưng sau này, chưa phải bây giờ.

Đính nhìn lên phía sân khấu tối đen, giọng mơ mộng.

- Ước gì cái sân khấu kia thuộc về mình, mày sẽ lên đó đứng hát cho mọi người nghe…

Vĩnh cười cắt giọng bạn, đùa.

- Xá gì cái chỗ này! Mày cứ tin đi, một ngày nào đó tao sẽ đứng trong nhà hát lớn Hà Nội hát cho chúng mày nghe. Như vậy mới hách chứ!

Tiến lúc này không châm chọc nữa. Nó cũng mơ mộng nhưng thực tế hơn.

- Vì một phép màu nào tụi mình thoát được đây chạy sang Mỹ, mày làm vài chương trình trên VOA hoặc BBC nhỉ. Cách mạng vất vả lắm chứ không chơi.

Vĩnh lại cười.

- Thì tao cũng mơ như vậy. Tuy nhiên nói rằng chúng nó vất vả cần phải xét lại. Tao cũng nghĩ mặt trận văn hóa quan trọng, nhưng với Cộng sản còn phải có cả súng bắn vỡ mặt nó ra mới xong chuyện.

Đính không chịu, nó phân tích.

- Mày nói vậy chứ tụi nó mới là bọn khiếp sợ những mũi tên văn hóa vào hạng bậc nhất. Bom trút lên đầu chưa chắc tụi nó đã sợ bằng một câu vè diễu cợt truyền khẩu trong dân gian. Tao chịu mày dùng nhạc chơi nó. Nhạc dễ lan truyền và thẩm thấu nhanh. Sách cũng quý nhưng không phải ở đâu cũng phổ biến được sách, và nó còn bị giới hạn nhiều mặt ở trình độ và môi trường độc giả, ấy là chưa nói ta đang phải sống dưới cái chế độ chó đẻ này.

Một ánh đèn pim chiếu phớt qua. Đính im bặt. Đôi ba tiếng chân chạy. Thêm đôi ba ánh đèn pin nữa. Cả đám thất kinh. Một giọng nói xa lạ cất lên ở phía hàng rào cuối hội trường: Đồng chí bọc cửa kia. Chúng nó ngồi trong đó từ 7 giờ tối…

Hóa cất giọng hốt hoảng báo động.

- Bỏ mẹ chạy đi! Chắc tụi nó theo dõi thấy mình ngồi đây bàn tán mấy tiếng đồng hồ nên lùng bắt mình đó!

Cả đám điếng hồn. Không ai bảo ai, mọi người đều phóng ra khỏi cửa chính hội trường và chạy tán loạn về phía các khối. Điếu đóm bỏ cả lại. Đính và Vĩnh cũng chạy về một hướng. Lẩn nhanh vào bóng tối dưới một hiên nhà, Đính thì thầm.

- Tao mất dép rồi.

Lúc ấy Vĩnh mới biết mình đã bỏ quên lại hội trường tấm chăn bao cát Đính cho. Cả hai rút về chỗ nằm. Vĩnh không còn thấy lạnh nhưng cũng nói.

- Tấm chăn mày cho tao bỏ quên lại rồi. Đêm nay chắc teo bu-di!

- Vậy qua nằm với tao, chịu chật một chút.

- Không được. Lão Chuân nghiến răng trèo trẹo bên tai có mà thức trắng đêm!

- Nếu vậy lấy thêm cái áo trấn thủ của tao mặc cho ấm.

Đính chui vào màn lục đưa cho Vĩnh cái áo trấn thủ may bằng bao cát của nó. Anh mặc vào người và chui vào chỗ nằm. Tiếng một người nào đó nói mớ vang lên: Miếng cháy ấy của tao! Miếng cháy ấy của tao!…

Mời đọc tiếp: Chương [20]

Hà Thúc Sinh
Nguồn: Tác giả gửi

0406013

1.
ngủ thôi, cho hết đêm này
lăn qua, trở lại, làm cay mắt rồi
phải lòng, này hỡi, em ơi
cớ chi cứ đến bên tôi chập chờn./

2.
Đêm dài thức giấc nhớ em
nhớ lời thủ thỉ bên đèn, đêm khuya
nhớ đôi mắt, lệ đầm đìa
nhớ bàn tay siết sẻ chia nỗi lòng
choàng tay, giừơng chiếu trống không
giựt mình mới biết em không nơi này
nhủ lòng, thôi hãy ngủ say
Xin đêm niú lại bóng ngày đã qua./

0506013

Cha đang ban xuống, phước lành
Lô nhô tay niú mong manh ơn người
Naò cờ, naò tiếng hoan hô
Như rằng kiếp nổỉ bên bờ tử sinh./

0606013
tặng : Minh Nhỏ

1.
trời đầy, đất đọa, ta ơi
vung tay đập nát cuộc đời này thôi
ta hề, chẳng sợ chia phôi
vỗ tay vang tiếng cười rồi, khóc sau.
Ciampino, xin chào
Giang đôi cánh rộng bay cao, ta về

2.
Hôm nay nói chuyện tầm phào
nghiệp văn chương đã té nhào hư vô
còng lung, chẳng khác ngựa thồ
vó tung buị phủ nấm mồ cỏ hoang
tay này, nhận kiếp đa đoan
tay kia ôm hết nỗi buồn nhân gian
bóp tim, lệ chảy hai hàng
hàng nghiên, hàng đứng mang mang cổ sầu
chong đèn đàu mãi đêm thâu
hóa ra mới thấy trăm câu chuyện đờì
chuyện vui, chuyện khóc, chuyện cười
nhân gian đâu những có người với ta
còn kia một cõi ta bà
bể dâu bóng khuất như xa, như gần
ngã nào cho kiếp phù vân
ngã naò cho mõi bước chân luân hồi
ngả trùng phùng, ngả chia phôi
viết chi những khúc thơ rời biệt ly ./

Chu Trầm Nguyên Minh
Nguồn: Tác giả gửi

“Cuộc thi hoa hậu Cuốc Hội bế mạc với chục người vui và hàng tá người buồn…”
(Lê Nan – tiên sư Lê Nin)

Vâng, cuộc vui nào cũng có điểm dứt/giờ tàn.

Ít ai còn nhớ nghị trình phiên họp QH Ba Đình vừa rồi là những gì; hay, (ngoài Phước tứ ngu) đã có đại biểu nào phát biểu điều gì đáng quan tâm; hoặc, kết cục những “vấn đề” đã được giải quyết theo hướng nào, bộ phận nào thi hành và ai là người theo dõi/đôn đốc/kiểm tra… một khi kết quả thứ hạng của Xóm 47 đã được trình làng.

Quả thật, việc định danh từ tên gọi “bỏ phiếu tín nhiệm” đến “lấy phiếu tín nhiệm” đã là một khẳng quyết không thể mơ hồ hiểu sai/hiểu lệch/hiểu lầm/hiểu lạc tí nào được. Nghĩa là phải tin. Đây là lòng tin chắc nịch như bê-tông xây đập thủy điện Sơn La/Sông Tranh 2/Ia Krael 2… Lòng tin đã được kiểm bằng nút bấm điện tử, được số hóa và được đóng dấu hợp thức hóa ngang hàng chính sách, bởi tập thể đại biểu QH đang nắm giữ mớ quyền lực vang danh cao nhất nước. Vậy thì, rõ là chỉ cần tin và phải tin. Không thể khác.

Lại có người ưa cường điệu, nâng cấp niềm vui lên tầm quốc tế: Lòng tin chiến lược khởi đầu từ đây… Nghe cứ như chiêm bao thấy vợ chồng bác Tập, nhân dịp ghé thăm mấy gian triển lãm hàng tàu Quảng Tây ở Giảng Võ, đã thề bán mạng là sẽ từng bước chỉnh lý hạm đội hải tặc đang ngược xuôi rần rật ngoài kia.

Nhưng cũng không ít người hoang mang, nghĩ mãi chẳng ra:

Một là, tại sao 47? Ngẫu nhiên? Một sự trùng hợp không tính trước với số nhân sự trong Hẽm 47 “Có jì dùng jì có nấy dùng nấy”? Hay, đây là sự chọn lọc có chủ ý của trung ương 11, nhằm tạo điều kiện tháo gỡ một mớ rui mè và gia cố một vài gốc cột? Nghĩ cho công bằng hơn, có phải đây là con số “hiệp thương” giữa đảng với chính phủ theo một tỷ lệ đôi bên đã đồng ý trước?

Hai là, tại sao chỉ 3 nút một màu hồng? Nút không tín nhiệm nằm đâu? Mọi người đã được dặn trước là không nên phô diễn điều nghĩ thật? Hay chỉ là cách son phấn chơi chữ để che dấu điều nghĩ thật, như thường lệ? Đã thế thì cũng như thường lệ, nhân dân sẽ lật ngược và phản ảnh thực tiễn thành một thứ Đẳng Cấp Ngờ:

a) ngờ nhạt, có jì dùng jì, không thì toi cả lũ (mỹ danh là “tín nhiệm cao”);
b) ngờ nhỡ, bỏ đi bầu không kịp (gọi là “tín nhiệm”);
c) ngờ đậm, thứ vất đi chả cần lo bầu không kịp (kêu bằng “tín nhiệm thấp”).

Làm sao đảng và nhà nước ngăn được trào lưu so sánh chính xác và phổ cập này?

Ba là, mức độ chi phối của cảm tình/ơn huệ/lại quả… trên các phiếu bình bầu cao đến đâu? Đại biểu chấm điểm các đồng liêu trên chiếc thang (3 sắc hồng) đó qua Hiệu năng công việc/Chu toàn trách vụ hay qua Gói thầu dự án/Lời hứa thăng chức… mà 47 đối tượng kia có thể ban phát? Hay cả hai? Nôm na là sinh hoạt khu chợ phiếu tín nhiệm sôi động ra sao?

Bốn là, đại biểu chấm điểm các đồng liêu trên chiếc thang (3 sắc hồng) đó qua Hiệu năng công việc/Chu toàn trách vụ hay qua Lời lẽ ngông nghênh/Thái độ vĩ cuồng của 47 đối tượng kia? Nói cách khác là bấm nút theo lượng định đúng/sai hay theo cảm tình yêu/ghét? Mà đã thế, thì, liệu rằng kiến thức tổng quát, trình độ chuyên môn & nhân cách của đại biểu có đủ để đảm bảo giá trị lá phiếu?

Năm là, biểu diễn hoạt động dân chủ? Có phải đây là cách điều hướng dư luận, cả trong lẫn ngoài nước, về một hoạt cảnh có khả năng đánh nhòe tiến trình lấy ý kiến sửa đổi hiến pháp bằng hình thức thí điểm chấm điểm nhân sự có vẻ công khai tại QH? Nếu quả thật đảng và nhà nước đang bày thêm một ván bài tráo thì chí ít dư luận đã bình luận không sai:

a) biện pháp xòe tay che trời chẳng mấy hiệu nghiệm trong thời đại a còng tin đi như chớp này;
b) quyết định hớ về việc sửa đổi hiến pháp chẳng khác một vụ vỡ đê, không bít lại được nữa;
c) không ai không thấy các động cơ đàng sau vở hài “Mắng Yêu” của đoàn kịch “Người Nhà Cả”;
d) tiền của và công sức biểu diễn này đã đạt thành quả hạ tầng ý niệm và sinh hoạt dân chủ của nhiều chục triệu sinh linh xuống thành trò chơi.

Sáu là, kết quả lấy phiếu đã nghiệm thu/hiển thị điều gì? Nếu coi việc chấm điểm tín nhiệm này là thành quả thực hiện chức năng giám sát của QH, như Hà Nội rêu rao, thì các kết quả đầu bảng cho thấy: Những kẻ nói sai thường ít bị chì chiết chỉ tay/day trán hơn những kẻ làm sai. Nói cách khác, dàn nhân sự lo về đường lối, cho dù là hoàn toàn sai, vẫn không bị điều tiếng (qua lá phiếu tín nhiệm) như đám chấp hành sai (bậc hai) của những đường lối sai (từ gốc) nói trên. Kế nữa, QH sẽ làm gì với kết quả lấy phiếu tín nhiệm? Đây là một câu hỏi thừa, bởi QH chỉ được phép bấm nút lấy phiếu tín nhiệm cho vui, rồi thôi, chứ có được ai cho làm thêm việc gì tiếp theo nữa đâu?

Bảy là, ngược lại, các kết quả cuối bảng cho thấy: Nói đỏ mà có sai cũng ngại bẻ, còn làm đỏ ắt phải sai mà lại dễ thấy, cho nên, những kẻ nói sai thường ít bị chì chiết chỉ tay/day trán hơn những kẻ làm sai. Do vậy mà cái đuôi cuối bảng còn cho thấy một tập quán ngày càng tinh vi hơn: Lấy cơ chế để giải quyết nhân sự! Lần này, gọi là “công khai” đạp gục nhau giữa đại sảnh đường Ba Đình, với con dấu đỏ của Cuốc hội làm bằng. Nói cách khác, đảng viên tẩn nhau tàn độc hơn, ngay trước mắt nhau.

Tám là, chỉ vô tình, cuộc đấu đá bằng nút bấm này đã phô trương các lằn ranh đảng. Cứ đếm phiếu cho từng cá nhân là người ta có thể đúc kết được gần chính xác đến mức có thể, về số người của từng phe là bao nhiêu, với ảnh hưởng gì, động cơ ủng hộ hay không ủng hộ đến từ đâu v.v…

Chín là, hệ quả bất cập từ dư luận quần chúng. Ban tổ chức mong đợi cuộc vui mang đến một kết quả khả dĩ mông má được uy tín đảng. Nào ngờ, sau lần phê và tự phê kín bưng trong hội nghị TW, thì một lần nữa, ngay trước Cuốc hội, đảng lại thua đậm, không hạ được đối tượng cần hạ gục. Chỉ vì muốn dứt điểm đồng chí mà sợ mất mặt đồng bọn. Tuy nhiên, như thường lệ, kết quả gì thì gì, nhân dân vẫn bị thua đậm hơn cả: đối tượng cần văng không văng, nội các cần sập chưa sập, đảng cần gục chưa gục, mà ngân sách từ tiền thuế của dân vơi nhanh, nợ công chồng thêm cao ngất…

Chốt lại: Mọi thứ vẫn không có gì thay đổi, ngoại trừ những kẻ thù “nội bộ” của chính phủ vừa mới lộ diện (và cần phải xử lý sớm) trong đại sảnh Cuốc hội.

“Thế là đã rõ. Chúng ta đã vạch được một lằn ranh”
(Nguyễn Khoa Điềm – Giữa lằn ranh sống-chết)

Thế là, ngay trước tết sâu bọ, lãnh đạo hè nhau …tuột dây nịt quần.

Trong khi đó thì bên ngoài là một hoạt cảnh trả thù gấp rút khác:

- Các sinh viên Nguyễn Phương Uyên và Đinh Nguyên Kha bị áp án khẩn cấp.

- Các Blogger Điếu Cày và Tạ Phong Tần bị chuyển trại giam bất ngờ và vi luật.

- Các thanh niên Công giáo và Tin lành bị giữ y án ở tòa phúc thẩm.

- Ts Cù Huy Hà Vũ bị ngược đãi/hành hạ trong tù đến mức phải tuyệt thực phản đối chính sách trả thù.

- Nguyên nhà báo, đương kim Blogger Trương Duy Nhất bị bắt khẩn cấp. Nhà văn Nguyễn Quang Lập kiêm Blogger Quê Choa bị tin tặc tấn công. Trang điểm tin BaSam và Blog XuânDiện HánNôm bị áp lực nặng nề. Rồi thêm nhà văn kiêm Blogger Phạm Viết Đào bị bắt khẩn cấp…

- Tội danh 258 “Lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của nhà nước” bị lợi dụng tối đa, liên tục và đều khắp.

- Bên cạnh đó, Ls Lê Quốc Quân chính thức bị truy tố ra tòa, về cùng một tội danh với Blogger Điếu Cày trước đây: “trốn thuế”!

Tất cả cùng nhấn mạnh: Mũi nhọn pháp trị hiện nay là trừng phạt luật gia/nhà báo/nhà văn/sinh viên/thanh niên yêu nước… dám viết blog lề dân, báo động hiểm họa Bắc thuộc lần cuối.

Tất cả cùng nhấn mạnh: Tin là Cuốc hội – Ngờ là Trại giam!

Tất cả lại cùng hiển thị bằng độ phân giải cao một trào lưu 9 vạch tạo niềm kinh ngạc cho đảng và nhà nước:

1) đảng càng hèn với giặc thì dân càng khinh đảng;

2) đảng càng ác với dân thì dân càng căm đảng;

3) trò chơi dân chủ của đảng bị lột truồng;

4) lằn ranh đấu đá công khai trước QH bị lật tẩy;

5) Ts Gs xây dựng đảng đã mấy keo thua đậm một tay y tá vườn;

6) cả đảng lẫn nhà nước lúng túng mọi mặt và để lộ sự bất lực toàn phương vị;

7) chính sách đối nội được gom vào hai từ: “trả thù”;

8) vũ khí bạo lực ghê tởm nhất của đảng là “bỏ tù” đã thành vô hiệu;

9) hiểm nghèo nhất là mọi trấn áp càng làm nhân dân gắn chặt vào nhau hơn, với hình thái khởi đầu là đồng hành tuyệt thực ủng hộ TS Cù Huy Hà Vũ.

14-06-2013 – Kỷ niệm 728 năm tướng Trần Quang Khải chiến thắng quân Nguyên ở trận Chương Dương
Blogger Đinh Tấn Lực
Nguồn: Tác giả gửi

nhà bên sông Potomac
Sơn dầu trên giấy plast 20 x 24 in
đinhcường5-2013

Mừng vì cơn dông rất lớn
tạt qua hướng khác
không đi ngang qua Virginia
không thì bao nhiêu cây cối
lại gãy đổ, vùng này nhiều cây
vùng này đường dốc lên dốc xuống
vùng này nhiều hoa nở
có loại hoa mùa hè

tuần này xe bus vàng chở học sinh
không còn đến đón ở ngã ba trong xóm
các em nghỉ hè qua hết tháng tám

em chở mùa hè của tôi đi đâu
nhớ câu thơ cũ Đỗ Trung Quân
nơi này không có hoa phượng
nơi này không có hoa sầu đông

mừng vì đã tránh được cơn dông
đêm đã khuya ngồi nghe lại
serenade của Schubert, cám ơn
Phạm Cao Hoàng đã tìm ra đưa lên blog

tôi cũng có vào youtube mà không biết
ôi tiếng hồ cầm của Camille Thomas
ôi gương mặt và hai bàn tay
chỉ khác chiếc jube màu xanh lá cây

tôi muốn khóc, cơn dông dữ không tới …

Virginia, June 13, 2013
Đinh Cường

khúc cầm xanh
Sơn dầu trên giấy 15 x 16 in
đinhcường1999 (coll.DTQ)

Nguồn: Tác giả gửi thơ và tranh

Đến một thành phố lạ, tên của những con đường là điều buộc bạn phải lưu tâm.

Vào một quán ăn, khi đã ngồi yên vị, bạn có rối trí khi mắt lướt trôi trên tấm thực đơn?

Buồn nhiều hay ít, khi bạn đọc báo, hết người này đến người nọ quyết định tuyệt thực? Họ không ăn, họ sẽ chết, cách bày tỏ quan niệm của họ trước cuộc đời quá đỗi u ám. Tôi theo lề phải nên tôi nói vậy, bạn theo lề trái e sẽ chỉnh sửa: Họ đấu tranh bất bạo động trước những ngược ngạo của bạo quyền.

Người trung dung chẳng theo phải trái thì quan ngại chuyện “đại sự”: Làm cách nào để giết một bài thơ?” Ôi chao, thơ văn ích gì cho buổi ấy! (Nhỉ?) Tựa như ông Phạm Viết Đào có đứa ngứa mồm gọi “Phạm Viết Bừa”. Sao chẳng đẻ ra công án: Làm thế nào để giết một cường hào ác bá?

Trong thành phố ảo có bảng tên đường Phạm Viết Đào cắt ngang đường Trương Duy Nhất, đến công viên 258 có dựng tượng đài sứt mẻ Bộ Luật Hình Sự sẽ gặp đường Nguyễn Hoàng Vi chạy song song cùng đường Phạm Thanh Nghiên. Bỏ qua căn hộ trơ cột hoành tráng anh em nhà Văn Vươn sẽ đụng đường Cù Huy Hà Vũ, qua cầu Blogger sẽ xuống tới đường Nguyễn Ngọc Như Quỳnh, sang công viên Mẹ Nấm sẽ thấy tượng Điếu Cày, tiếp giáp là giao lộ Nguyễn Phương Uyên…

Thường, các con đường trong thành phố luôn sử dụng tên của những anh hùng, những vị có công trạng đối với tổ quốc, ta đi dưới lòng đường để vấn vương chút lòng tưởng nhớ tiền nhân. Ông Đào ông Nhất ông Vũ, cô Vi cô Nghiên cô Quỳnh cô Uyên là ai? Họ thảy bình thường như chúng ta, cái không bình thường mà họ hơn ta chỉ ở chỗ họ “lợi dụng quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, từ đó làm lộ bí mật quốc gia”. Họ hơn ta ở chỗ ta thiên thu mà họ nhất nhật, sống bình lặng suốt kiếp cũng nhạt, chả bằng một ngày hành sử có ý nghĩa, bạn nhể? Tay bạn quen đếm tiền, tay họ quen lột những tờ lịch. Bóc ba năm, bóc năm bữa, lột mười cuốn, lột đôi ngày cũng đều mang thân tù tội giống nhau cả. Lý lịch ấy nhà nước có chữ để “cưỡng chế”, hơi trừu tượng: Nhân thân xấu. Sổ đời bị bôi đen đến thế, ngộ nhỡ tớ đi xin việc thì cầm bằng như rách. Chỉ có nước lận đao trong người làm bảo kê hoặc đi đòi nợ, hoặc làm cò cho mấy chỗ mát-xa thư giãn vô tư từ A tới Z. Đang đi tàu nhanh mà anh nào xớn xác chạy làng là chết với tớ đấy nhé. Đừng có dạy tớ “làm thế nào để giết một đứa chán cơm thèm phở”!

Nàm cái lầy đi. Gì mà trông rối nhùi thế ạ? Cơ khổ, rõ là người âm lịch! Lẫu thập cẩm đấy. Xơi vào thì sung vô hạn, ông thánh sẽ giả bài đến tận sáng cơ. Đến hẹn nại nên. Thôi, em chả. Lòng dạ ruột rà nầy tống thải từ Trung quốc sang, nhậu nó e phải gặp ngay Tào Tháo. Thực bất khả ép, vậy thì nhức răng món cầy tơ đặc sản quê hương nầy đi. Eo ôi, lại dồi chó à? Mấy bác chả hay tin là chúng nó giết người trộm chó còn nhiều hơn cả chó chết đấy sao. Cho em xin, nhà em hơi bị nhẫn tâm nếu rung đùi ngồi thưởng thức. Mẹ kiếp, mấy tính tuyệt thực đấy phỏng? Món nầy thì bảo sao nhiều cholesterol, món kia thì bảo thịt thối ruồi bu kiến đậu, món nọ thì phán ngâm tẩm hóa chất tẩy rửa kì cọ. Ngay cả phở thơm ngần ấy, đến điếc cả mũi cũng e dè đặt nghi vấn: Chúng dùng nước rửa chảo nồi để ninh xương cho ngọt chứ gì. Mẹ rượt, sao con cứ lo bò trắng răng thế hở. Nhậu với mầy thật không đã, cứ được tài nói trạng “ăn chơi không sợ mưa rơi”. Ăn chơi kiểu đếch gì lạ lùng thế hử? So ra Việt kiều yêu quê hương còn vô tư hơn mầy nhiều. Việt kiều nó có tiền lận lưng để vào nằm viện, chứ nhà cháu chỉ trơ cái mạng quèn mà khố rách áo ôm giữ nó cũng không nên thân. Bụng làm mà dạ không chịu là đề cương em luôn thủ đắc.

Chán bỏ mẹ. Mầy có gì vui mang ra kể cho bàn nhậu nghe xem, đã lỡ chếnh choáng thì nên rót xuống thứ gì làm giã rượu muộn phiền. Được, tớ xin rót, nhưng xin gợn lòng tra vấn, ấy là chốn nầy có đăng ký mục an toàn ngôn luận không? Hề hề, cứ thoải mái, cả ngàn cái lỗ tai mọc trên vách đã bị xẻo làm đồ nhắm rồi, hi hi hi…

“Một người đàn ông nọ đứng giữa quảng trường mà hét to: Tổng bí thư là thằng ngu! Ngay lập tức anh ta bị vật xuống, dép đạp vào mặt, trói dẫn vào đồn công an. Mọi người cứ nghĩ là với tội danh sĩ nhục người của chính quyền, chí ít anh sẽ hưởng 5 năm tù. Không ngờ anh ta bị tử hình vì phạm tội: Tiết lộ bí mật quốc gia”.

Hồ Đình Nghiêm
Nguồn: Tác giả gửi

Mất ngủ

- Chị, dượng mất ngủ tối qua đó, ai cũng ngạc nhiên, vì chuyện nầy lạ hén. Dượng nằm xuống là có thể ngủ ngay, vậy mà trằn trọc suốt đêm

- Ừ! Ba con mất ngủ là chuyện lạ đó, người vô ưu mà, nằm xuống là ngủ, vậy mà cứ trăn trở, lo lắng chẳng biết hai đứa đi dến đâu rồi, lại nghĩ đến hai mẹ con lặn lội ngàn trùng, thật là đường xa diệu vợi, nhớ con, thương cháu…

Mười mấy năm xa nhau, lần đầu tiên về thăm nhà, chưa kịp kể chuyện bao năm, lại tất tả ra đi, trở về chốn xa chăm lo bầy con thơ dại. Lần nầy tha con về tổ, mừng đứa em trai nhỏ nên duyên vợ chồng. Cơn bão cuối muà đông trút xuống, ngày vừa qua, xe ủi đã dọn đi những đống tuyết cao ngùn ngụn, trông như những đụn lúa vàng ngoài sân nắng cuả ngày tuổi nhỏ. Đường phố trở lại bình thường, dòng xe cộ lưu thông dập diù, an tâm là trở ngại thời tiết không còn nữa, bất ngờ sương mù làm tê liệt phi trường. Hai mẹ con chờ suốt nửa ngày, phi cơ không cất cánh được, khăn gói trở về nhà, gọi điện thoại báo tin, thao thức cả đêm, sáng ngày, đến giờ phải đi, lại lếch thếch dắt con vào phi trường lần nữa, ngồi nôn nóng chờ đợi, sang San Francisco, đã mất số ghế cuả chuyến bay vào ngày hôm trước, đành chờ giải quyết để tiếp tục cuộc hành trình. Lên được phi cơ, có chổ ngồi, đoạn dài nhất từ San Francisco sang Taipei, ngồi chán lại đứng lên, bước dọc theo theo hành lang chật hẹp. Con bé không hề than phiền, chỉ ngồi lặng lẽ nghe nhạc trong headphone, cuốn sách mở ra trên tay hờ hững, thật vô tư, đúng là tuổi ăn chưa biết no, chưa lo ngày sắp đến…

Những tiếng gọi tên nhau ríu rít, âm thanh thân quen, những giọt nước mắt long lanh, ôm cháu mà ngỡ như giấc mơ, con bé ngơ ngác nhìn mọi người, mười mấy năm nay mới được ấp ủ trong vòng tay ông bà, ngữ bất tận ngôn, tiếng mẹ ngập ngừng, nhưng yêu thương không cần thanh âm truyền đạt, giao cảm không cần nhịp cầu tiếp nối cuả ngữ ngôn, nhìn suốt vào sự kỳ diệu, dòng máu chảy đầy trong huyết quản, ánh mắt chứa cả một bầu trời thương yêu.

- Con có mệt lắm không? Chút về nhà mình, Ngoại đã bảo chúng nấu cháo sẵn sàng cho con rồi đó

- Bà Ngoại có trứng muối không?

- Có chớ, Mẹ nói con thích trứng muối lắm, Ngoại đã bảo luộc thêm cho con.

Líu lo tiếng mất tiếng còn, con bé cố diển tả khoảng đường vừa vượt qua, trạm kiểm soát hành lý.

- Mấy người trong đó muốn lấy “CD player” của con

- Ai vậy?

- Là nhân viên hải quan đó Ba, họ muốn giữ lại mấy cái đĩa nhạc của con bé, con sợ cả nhà đang chờ mong bên ngoaì, nên mới có đôi lời giằng co, thật là bực mình quá.

- Vậy tụi nó lấy mất của con bé rồi sao?

- Đâu có Ngoại, Mẹ không cho lấy cuả con, chắc Mẹ la mấy người đó, con chưa thấy Mẹ giận dữ như vậy bao giờ.

- Ừ! Tụi nó chưa biết tính mẹ của con, trông nó có tí xíu thôi, mà đừng có dại dột trêu vào, gan hùm, miệng thép đó

- Ông Ngọai nói cái gì vậy?

- Ông nói là thấy Mẹ con tuy nhỏ như vậy, nhưng chớ daị mà trêu vào, nhất là đừng hòng ăn hiếp con của nó, chạm tới, Mẹ con sẽ biến thành bà chằng, sẵn sàng nhe nanh mọc vuốt đánh lại ngay.

- Dạ, Bà chằng là bà gì vậy Ông? Mẹ nói nhanh quá con không nghe kịp, mặt Mẹ giận dữ, chắc vậy mà mấy người kia không dám lấy CD của Con nữa.

- Ừ ! Ngoại biết tại sao rồi..

Cả nhà quay quần bên bàn ăn, mấy đứa em họ trêu Ba

- Dượng ngủ ngon tối nay rồi đó, đại tiểu thư về, có cháu Ngoại cưng về nữa, chà Ông Ngoại kỳ nầy trúng số rồi,

Chỉ thấy Ba lặng lẽ vào ra, bước chân khấp khởi, nét mặt an vui, tươi cười.

Vết thương

- Trân, đi ngủ đi con

- Con muốn coi Ba làm việc

- Khuya lắm rồi, mai còn đi học.

- Kiki, suỵt, mầy sủa om sòm là bị nhốt laị bây giờ.

Con Kiki biết thân phận, quanh quẩn liếm bàn chân, nhưng đôi mắt sáng ngời nhìn xuyên qua màn đêm chờ đợi, Ba đốt ngọn đèn dầu leo lét, cánh cửa hé mở vừa đủ cho một người lách vào, gió khuya luà theo khe hở, lạnh ngắt, hơi lạnh hay là nỗi sợ hãi làm tê cóng đôi bàn tay nắm chặt. Trân nghiêng ngọn đèn, soi vào đôi mắt nạn nhân, đau đến lạc thần, khuôn mặt tái xanh nhợt nhạt, những giọt máu rỉ ra từ bờ vai nhuộm đỏ cả những lần vải cột tạm bợ. Ba, một tay ấn chặt, một tay tháo dần, từng lớp, từng lớp, thật nhẹ nhàng nâng niu. Bệnh nhân hé mắt nhìn, tiếng rên rỉ thều thào.

Tay cầm cây gấp, tay cầm bông vải chận lại, xiết chặt sợi dây thun chặn máu, Ba mở hộp, lấy thêm bông gòn, lau nhẹ nhàng. Nhặt cuộn băng vải thưa mỏng tanh màu trắng lấp lánh dưới ánh đèn, Trân lặng lẽ mở hộp, kẹp miếng bông, thấm vào thuốc sát trùng, đưa cho Ba. Cầm caí bọc nhỏ lên, xé lớp giấy bạc bọc bên ngoài, móc lưỡi dao mỏng như lá luá, Ba lần ngón tay theo lớp bầy nhầy, ấn nhẹ nhàng, mím môi, cắt xuống tầng thịt da còn vết máu, gắp được đầu đạn nhỏ hơn lóng tay, bỏ xuống khay nhỏ bằng inox, tiếng kim khí chạm nhau, Trân nghe như luồng điện chạy theo sống lưng mình, cái cảm giác không bao giờ quên được, không phải lần đầu tiên nhìn Ba xẻ thịt da gắp lấy đạn. Lắng nghe tiếng súng đơn lẻ trong đêm sâu, mái dầm khua nước sông, tiếng người thì thầm, xuồng ghé lại dưới bến, tiếng xích chạm vào chân cầu xi măng, âm thanh dù nhỏ vẫn vang xa trong đêm sâu yên tỉnh.

Trân cuí xuống, nhìn đôi bàn tay nhẹ nhàng bóp miếng kim loại sáng ngời, kẹp chặt lại lớp thịt da đang thoi thóp, bàn tay Ba cẩn trọng, dè dặt như ngọn bút lông trên trang giấy, khít khao từng muĩ như hàng rào Mẹ đang thêu, khâu lại miệng vết thương, cầm cho máu ngưng chảy, thận trọng khử trùng các dụng cụ cứu thương. Ba quay sang Trân

- Con mang ly nước lọc ra đây

Ba trút mấy viên thuốc trắng tinh trong lòng bàn tay run run của thân nhân

- Đở chú nó dậy, cố mà nuốt viên thuốc vào, sáng mai mới có thể đi bệnh viện được, giờ nầy không còn phương tiện lưu thông, đã quá giờ giới nghiêm, hơn nữa, cầu Ô Môn tới năm giờ sáng mới mở ra.

- Có nguy hiểm lắm không anh??

- Viên đạn kẹt vào cánh tay, chưa đến nổi nào đâu, chỉ xé thịt, không phạm vào xương, cần nhất là không làm độc, nhưng phải đi bệnh viện xin chích ngừa phong đòn gánh.

- Em thấy máu ra nhiều quá, sợ chết mất anh ơi !

- Cầm lại được rồi, Thím ráng mà tỉnh trí, đi đâu mà lại bị bắn như vậy??

- Ảnh đi thăm câu

- Trời, sao laị đi giờ nầy??

- Thiệt khổ quá anh ơi, mai nhà có giỗ mà

- Thôi, tình huống nầy còn cúng kiến gì nữa, mạng con người không quí hơn sao??

* Cây kéo mũi dẹp dùng để gắp bông gòn

Vượt thoát

- Trân, nhớ lấy phải ôm Ba thật chặt, không được ngủ gục hay buông lơi tay ra

- Dạ, chạy đi Ba.

Tiếng động cơ gào rú lên, chiếc xe Lambretta hai bánh chồm dậy như con ngưạ đang hăng, ngấu nghiến nuốt chửng khoảng đường trước mặt, đá sỏi, buị cát bay tung theo vệt bánh xe.. Trân ôm chặt lưng Ba, bàn tay quấn vào chiếc aó sơ mi, hai vạt áo khoát ngoài theo gió cuốn quất phành phạch, che kín tấm thân nhỏ nhoi sau lưng, Trân đeo lưng Ba nhìn giống như con thằn lằn nhỏ bám vào cột đình. Con đường liên tỉnh lấp lánh những giọt nắng cuối ngày, nắng vàng rực sáng như cố gắng dẫy duạ, bám viú vào đời sống mong manh trước khi lịm tắt. Bên kia con rạch nhỏ, dòng nước phù sa đỏ lặng lờ. Mấy chiếc xuồng con nằm song song bên bờ ven, dăm bóng người mặc áo bà ba đen thấp thoáng …có điều gì không bình thường, Trân nhìn thoáng qua đuôi mắt, những khuôn mặt xanh xám dưới vành nón vải, cùng lúc thấy báng súng dài vừa ló ra …

Trân cảm thấy những bắp thịt toàn thân co thắt lại, nổi sợ hãi như cơn lạnh buốt phủ trùm lên cả người, Ba mím chặt môi, chăm chú lách qua con đường nhấp nhô sỏi đá, mấy khóm lục bình nằm chỏng chơ trên mặt nhựa đen. Khoảng đường nầy thường xuyên bị đắp mô, giựt mìn. Vượt qua khúc lộ lồi lõm đất đá ổ gà, màu đất phù sa chắp vá, trông như chiếc áo vá quàng hai màu tay khác biệt…Nắng nhạt nhoà in mấy caí bóng khẳng khiu trên mặt đường, đôi chân dài di động như những con hưu cao cổ trong màn ảnh cuả phim thời sự Phi Châu. Bàn tay giơ cao lên, vẩy phơ phất …Trân nhắm mắt lại, bấu vào lưng Ba, gió vùn vụt rát mặt mũi. Chiếc xe chồm lên như con ngựa bất kham, đâm thằng vào hàng rào người đang chắn ngang qua đường …Họ nhảy dạt ra, tiếng lên cò lách cách Ba xiết tay ga, phóng bất kể trên con đường nhựa, tiềng đạn rít trong gió, tiếng trái tim đập to như tiếng trống chầu nện trong lồng ngực. Kinh hoàng làm tê liệt cả trí nhớ, bài Bạch Y Thần Chú, thường ngày Bà dạy đọc thuộc lòng như cháo như cơm, Trân không còn nhớ được chữ nào, chỉ lầm bầm có mỗi câu “Quan Thế Âm Bồ Tát cứu khổ cứu nạn …”

Ba chống chân xuống đất, tiếng máy xe ngừng lại từ bao giờ, nhẹ nhàng gở tay Trân, đở con xuống, quay sang Mẹ

- Mình đỡ con vào nhà, Anh vừa chạy bán mạng thoát qua Cống Bánh Tét đó

- Giờ nầy, trời còn sáng trưng mà Họ đã dám ra chặn ngang lộ cái?

- Ừ, họ không nhận diện được anh, bất ngờ nên chạy thoát …

Trân còn bám chặt áo Ba, khuôn mặt tái xanh, bao nhiêu máu đỏ như đã bốc thành hơi, bay theo bóng tối hãi hùng, bao trùm xuống vạn vật. Bàn tay Mẹ nhẹ nhàng, gở những ngón tay nhỏ bé như dính chặt vào làn vải aó khoát, đôi mắt trong suốt, lạc thần, không còn nhìn thấy chunh quanh

- Tới nhà rồi con, vào đi.

Rạng ngày, Trân sửa soạn đi học, Nội đã dậy từ sớm, nhấp ly cà phê còn bốc khói, uống cạn ly sữa nóng Mẹ khuấy cho, khi bước vào phòng làm việc để thưa Ba, Trân thấy mấy người bà con, sống trong vùng Kinh Giáp nước, họ thường bơi xuồng đi chợ từ khuya, rất sớm, ghé ngang vào, đang thì thầm với Ba “Anh thât là may mắn. Họ treo giá anh đó, muốn bắt sống anh mang theo vào bưng …”

Du học

- Ba có lên Bộ giáo dục, hỏi cho kỹ càng vụ ưu tiên học bổng du học cuả con.

- Con không muốn ra nước ngoài du học, Ba đi hỏi làm chi cho mất công. Con mà đổi được cho Kim đi là con đổi liền, em giỏi toán và khoa học, đi du học thì sẽ có lợi hơn là con.

- Ừ thì Ba hỏi thử, nhỡ con có đổi ý thì không trở tay kịp

- Con đã đi ghi danh rồi Ba à..

Ba không nói gì thêm, khoảng im lặng mông lung không chứa hết nổi thất vọng. Trân vẫn là đứa con trầm ngâm, diụ dàng nhưng đầy bướng bỉnh cương quyết. Con mọt sách từ thuở tóc còn cắt cũn cỡn, leo trèo nằm vắt vẻo trên nhánh cây đọc sách. Tay không run khi xỏ kim, khi cầm pen chậm máu, cột dây xiết mạch …luôn quẩn quanh bên cạnh khi Ba chữa trị vết thương, thản nhiên nhìn khi khâu vá thịt da, chọc mưng mủ không ngại ngần…những tưởng là sẽ có đưá nối nghiệp ông cha …

Ngày đưa con về tỉnh lỵ học, nhìn theo bóng con bé bỏng, đi lũi thũi giữa phố phường xa lạ, trong lòng Ba đau nhói, mỗi tuần hai lần đi về, lần nào Ba cũng ghé ngang qua thăm, hay canh giờ tan học đến cổng trường đón con đi ăn trưa, đảo mắt tìm kiếm trong bầy học trò tung tăng, thấy con nhỏ nhoi với cái cặp da to tướng vòng tay ôm không tròn, cắm cúi đi, không buồn chuyện trò cùng chúng bạn. Những ngày lén nhìn vào sân trường giờ ra chơi, thấy con bé ngồi dưới gốc cây Cồng đầy bóng mát, tờ giấy học trò xếp tư theo chiều dọc, ngọn bút chì thon thả trên tay, quyển sách mở bên cạnh, đôi mắt lơ đãng nhìn vào cõi không gian riêng xa thăm thẳm …

Những đêm nằm trong hầm trú tạm, ngọn đèn dầu lung linh, quyển sách khi ngủ gối đầu, ngày nào đi học, không theo Ba đi tỉnh lỵ, thì laị trốn chuí vào hầm, nằm đọc mê mải, đọc cả những quyển sách y học dầy nặng trong cái tủ sách cuả Ba, từ những tạp chí giấy úa vàng cho đến những tờ tạp chí khoa học phổ thông, bất cứ trang giấy nào chi chit chữ, con bé cũng chúi mũi vào. Danh từ chuyên môn, dài lằn ngoằn, triệu chứng, bệnh trạng cách chửa trị, thứ gì cũng đọc ngâú nghiến. Dù Ba không hề nói ra, nhưng trong lòng luôn ao ước, con bé nầy dạn tay, rất thích đọc sách, luôn tìm tòi thêm hiểu biết, mai mốt vào học bên ngành Y

Nhưng cái mộng cho con vào trường Y cuả Ba cũng bốc thành sương khói. Con bé lớn theo không khí chiến tranh lan rộng, theo chao đảo cuả tuổi trẻ, tràn ngập những tin tức chiến trường hàng ngày. Đôi mắt không còn ươm nét ngây thơ, quen thuộc nhìn theo vết bánh xe tăng nghiến qua thành phố, hàng kẽm gai lạnh lùng ngăn chận, những căn phố nhiều tầng ngất ngưởng xé màu trời xanh hy vọng, những người thanh niên chưa kịp qua tuồi thành nhân đã thay màu áo trắng thành áo trận, khói thuốc đốt vàng vỏ mộng tương lai. Trên tay vết mực học trò chưa kịp khô, súng thay cho ngọn bút. Chiếc khăn thêu, nét còn thơm chỉ mới, những giọt nước mắt lăn xuống chưa kịp lau khô, đã trở thành cơn mưa tầm tã.

Con nước theo dòng sông Cửu Long, vượt qua hàng ngàn sây số từ nguồn cao, thả trôi những thi thể không toàn vẹn, cuộc chạy thoát từ Cao Miên về cuả những người Việt tha phương bấy lâu. Ký ức chưa kịp khô, nét son chưa phai sắc thắm Bạn bè thanh niên tóc chưa kịp xanh, bài học chưa thuộc nằm lòng, kỳ thi cuối năm học chưa đến, đã phất phơ tờ trình diện nhập ngũ. Lớp thanh niên đàn anh dấn thân, nắng trong sân trường cũng chao động âu lo. Bầy trẻ theo nhau sống vội vàng, sống không kịp thở không khí trong lành, sống phất phơ theo khói mù, theo tiếng nhạc thở than, cuồng loạn.

Năm cuối cùng bậc trung học đầy âu lo. Lớp học hoang mang, tương lai không thấy ánh sáng. Những ngày lang thang theo bạn bè, trồng lại hàng cây xanh, khâu vá vết thương trong lòng người đang thoi thóp thở, chút khí trời trong không nhuộm màu khói súng, đêm sâu lắng nghe tiếng đại bác khởi hành. Trân về thủ đô, nhận mảnh giấy bao nhiêu người ước mơ, lòng hờ hững. Đầu năm học, lặng lẽ đi ghi danh.

Bệnh nhân

- Con sợ dùng điện thoại di động sẽ khó khăn nhận được tín hiệu trong bệnh viện, Ba nghe có rõ không?

- Rõ lắm con à.

- Hôm nay Ba thấy trong người thế nào?

- Ba khoẻ rồi, mai Ba bảo em nó lo giấy xuất viện

- Không được Ba à, đâu phải chuyện đuà, còn phải làm xác nghiệm nữa chứ, nào đã xong.

- Ba thấy trong người khoẻ rồi, về nhà rồi đi khám lại cũng dược mà, nằm trong nầy tốn kém lắm

- Không sao đâu Ba, cần phải chờ quyết định cuả Bác sĩ chứ, Ba ráng chờ cho hết bảy mươi hai tiếng, sau đó mới biết chắc.Ba cho con nói chuyện với Châu đi.

- Chị hai, Ba sợ mấy anh chị tốn tiền nên cứ đòi về hoài. Ba nằm trong nầy, bệnh nặng mà cứ cố gượng đi đứng một mình, không cho người khác nâng đở phụ

- Thì Em biết tính Ba, không bao giờ muốn làm phiền bất cứ ai hết, ngay cả bệnh nguy hiểm như vậy mà vẫn cố chiụ đựng một mình.

- Ba luôn bảo không sao, chỉ cảm thấy mõi mêt chút thôi, để yên cho Ba nằm nghỉ, chừng cảm thấy tê nửa bên người mới chịu gọi tụi em, Anh Tường chở Ba đi liền, vừa đi vừa goị Chương, hắn cũng tất tả vào ngay trong bệnh viện đó chứ, nếu chậm lại thì đã có chuyện lớn mất rồi.

- Thế Chương nói sao??

- Sơ chuẩn, hai động mạch bế tắc. Nhưng phải chờ chụp hình tim mới biết chắc chắn.

- Bao giờ thì chụp hình mạch vành?

- Chương bảo sẽ lên thời khoá biểu ngày thứ hai, khi tìm ra chổ bị nghẽn thì mới quyết định là sẽ thông mạch hay không.

- Vậy thì chỉ còn cách chờ đợi thôi, Ba đã vào phòng riêng chưa??

- Mai mới có phòng chị à…

- Châu, Ba ra sao?

- Hôm nay thì yên rồi chị. Tối qua cả bọn vào thăm, phòng bệnh như cái chợ, ai cũng phân bì, sao bệnh nhân nầy có quá nhiều con cháu đến thăm, chưa kể Bác sĩ ra vào liên tục.

- Thì Bác sĩ cũng là con cháu thôi.

- Hồi Mẹ và Dì Tư, nằm trong bệnh viện, nhưng có bao nhiêu đứa vào thăm đâu.

- Đừng nói vậy, Mẹ nghe là phiền lắm

- Em biết, bởi thế mới nói lén.

- Em nghĩ Ba phải nằm bao lâu?

- Ít nhất một tuần chị à

- Phòng ốc ra sao?

- Phòng riêng, có hai giường, Mẹ có gọi người dưới quê đến giúp việc, trông nom Ba

- Ba ăn uống thế nào?

- Không kiêng cữ nhiều, em mang thức ăn vào, chị biết Ba ăn uống đơn giản, bỏ thuốc lá lâu nay, nhưng không nghe Ba nhắc đến hay than thèm thuồng

- Em biết tính Ba mà..

- Mẹ, hôm nay ai sẽ vào bệnh viện đón Ba về?

- Thì trưa nay Châu đi làm ra sẽ ghé vào đón Ba

- Có người nào đi theo phụ không

- Thì Cô con và người giúp việc vẫn ở trong đó hàng ngày.

- Nội về, Nội về….

- Sao anh về sớm vậy, Châu đến chưa?

- Chờ nó đến biết chừng nào, đi về cho xong.

- Em mới vào tơí nơi thì thấy anh ấy mặc quần áo sẳn sàng rồi, chưa kịp gọi băng ca đẩy thì thấy anh đã đi tuốt ra cầu thang, Em phải chạy theo luôn, đồ đạc còn nguyên trong phòng chưa kịp thu dọn.

- Ra ngoài taxi chưa đến nhaỷ lên xe buýt đi luôn nữa chứ, Em không ngăn kịp, phải theo liền, thiệt là hết ý.

Vũ Thị Thiên Thư
Nguồn: Tác giả gửi

 
Nhạc và lời: Y Phon K’Sor
Tiếng hát: Y Moan
Nguồn: YouTube (Tran Loc)

Đã đăng: [Vào truyện], Chương [1], [2], [3], [4], [5], [6], [7], [8], [9], [10], [11], [12], [13], [14], [15], [16], [17], [18]

Một ngày nghỉ xả hơi qua đi bằng một biến cố trọng đại, một cái tang chung cho toàn trại L4T3. Sáng ngày hôm sau, một buổi sáng như mọi buổi sáng đói khổ, buồn bã, nhục nhằn, ghẻ lở, bệnh tật, những manh áo rách rưới vá chằng vá đụp, những bước chân nặng nề kéo lê trên mặt đất đày ải vô vọng, những dĩ vãng mờ phai, những hiện tại não nề bầm dập cũng với ánh bình minh nhợt nhạt lại trở về với lũ tù không bao giờ được đưa ra xét xử và càng không biết bao giờ được phóng thích. Một buổi sáng như thế còn được trang điểm thêm bằng một xác chết nơi hàng rào phía sau dãy cầu tiêu khiến lũ tù cảm thấy như mình đã thực sự xa khỏi cái trần gian muôn màu này.

Buổi lên lớp theo như chương trình đã phải tạm hoãn lại hai tiếng.

Lúc mọi người được lệnh cho ra khỏi phòng làm vệ sinh cá nhân thì khu đất sau dãy cầu tiêu đã bị kéo thép gai cô lập. Chưa ai được nhìn thấy xác Nguyễn Xuân Dung. Ông già Đang có vẻ buồn lắm. Vĩnh biết ông là người đồng hương với Dung lại ở gần nhà nhau.Tuy nhiên ông chỉ đưa mắt nhìn Vĩnh lúc gặp nhau ngoài bờ giếng, một cái nhìn như thầm dặn dò rằng: Đừng bao giờ nói tôi quen biết và ở gần nhà nó ông Vĩnh nhá!

Bảy rưỡi thì kẻng và lệnh tập họp tại phòng được ban ra. Khối trưởng Trai nét mặt đầy lo lắng. Anh rất ngại tình trạng trăm dâu đổ đầu tằm. Chúa tù trong xã hội tự do còn được tay em cung phụng. Chúa tù trong xã hội Cộng sản hiện tại quyền lợi chưa thấy gì, chỉ thấy phải chịu trách nhiệm đủ thứ chuyện! Thế nhưng khối trưởng Trai không phải lo lắng lâu. Tên quản giáo Cư đã xuống khối. Sau thủ tục nghiêm nghỉ chào kính, vẫn như mọi lần, tên Cư đưa mắt nhìn quanh phòng một lượt rồi mới quay sang khỏi khối trưởng Trai.

- Anh em tập họp đầy đủ chưa?

- Dạ đủ.

- Anh tuyển cho tôi 4 người ra kéo xác thằng phản động về trước sân hội trường. Cho anh Tuyên làm trưởng toán.

Khối trưởng Trai lúng túng chưa biết làm cách nào chọn bốn người thì khối phó Đỉnh đã nhanh nhẹn lên tiếng.

- Hôm nay tổ 3 trực. Yêu cầu anh Quách Tú cắt cho bốn người.

Quách Tứ nhanh chóng rút sổ tay và đọc khẽ: Vĩnh Văn Bính Trợ! Yêu cầu bốn anh…

Tên quản giáo vội cắt lời Tứ.

- Thôi được rồi, bốn anh đi theo anh Tuyên ra ngoài gặp vệ binh!

Vĩnh bước theo các bạn ra khỏi phòng. Giọng Ba Trợ thầm thì: Mình đỡ phải nghe nó chửi! Chẳng ai đáp ứng cho câu nói của Trợ. Năm người bước tới bờ giếng trình diện thằng vệ binh. Mặt thằng vệ binh đang hầm hầm như giận dữ một cái gì. Tuyên lên tiếng.

- Báo cáo anh chúng tôi được lệnh ra khênh xác anh Dung.

Tên vệ binh trợn mắt.

- Giờ này mà còn anh với chị cái gì? Gọi nó là thằng, nghe chưa!?

- …..!

Tên vệ binh hất mũi súng nói như đe dọa vu vơ: Mẹ tiên nhân! Thằng nào muốn tan xác nữa thì cứ việc trốn trại.

Dằn mặt năm thằng tù xong nó lại hất mũi súng về phía sau dãy cầu tiêu ra lệnh đi. Tuyên đi trước, đám Vĩnh theo sau và đi sau cùng là thằng vệ binh.

Vĩnh vừa đi vừa suy nghĩ. Anh vẫn không tin Dung trốn trại. Linh tính cho anh thấy rằng Dung mang họa vì một chuyện khác.

Vượt qua khu đất trồng rau dền và ớt là tới dãy cầu tiêu. Đi vòng khu đất trống bên hông khối 1 là tới khoảng đất nằm phía sau dãy cầu tiêu chạy dọc theo hàng rào. Từ hàng rào này người ta có thể nhìn thấy L4T2 trước mặt và L4T4 bên cánh phải. Tiến ra giải đất trống nhìn vào sau dãy cầu tiêu chưa ai thấy xác Dung đâu cả. Chỉ thấy những cuộn concertina thả dọc theo hàng rào thẳng tắp. Những ụ đất cỏ mọc xác xơ. Những con gà đang bới mấy hố phân tìm ăn những con dòi mập trắng… Vĩnh xúc động vô cùng. Anh có cảm giác mình đang đi vào một thứ bãi tha ma không giống bất cứ một loại bãi tha ma nào trên cõi đời này.

Thốt nhiên tên vệ binh nói lớn.

- Thẳng phản động nằm góc rào kia kìa. Tôi đứng ngoài này, các anh vào khênh nó ra.

Bác sỹ Tuyên tiến lên trước. Vĩnh ngước mắt nhìn trời. Trời buổi sáng trong xanh. Nắng chưa đủ nóng để làm tan đi những giọt sương trên cỏ. Bạn ta nằm đây suốt đêm dưới trời sương lạnh thế này! Ý nghĩ sầu đau ấy thốt nhiên làm Vĩnh nghẹn ngào. Anh theo các bạn cẩn thận len qua đám concertina sét rỉ. Giọng Ba Trợ chợt khẽ cất lên, đau đớn chen lẫn chút hốt hoảng.

- Kia kìa!

Sau một ụ mối, Nguyễn Xuân Dung đã xuất hiện trước mắt mọi người. Lòng ai cũng thổn thức. Đặng Xuân Bính kín đáo làm dấu thánh giá. Ba Trợ miệng lẩm bẩm những câu kinh Phật. Tiếng bác sỹ Tuyên thầm thì như tự nói với chính anh ta.

- Mình lại xem nó ra sao…

Cả năm cùng tiến lại phía Dung. Nó đang nằm tựa người trên gò mối, một tay để trên bụng, một tay vươn dài trên mặt đất như muốn với lấy một bông cúc dại mọc gần đấy. Hai chân nó một co một duỗi. Mắt vẫn mở bình thường… Trông nó thoải mái như một người đang nằm phơi nắng. Tuyên và Vĩnh cùng ngồi xuống. Bây giờ anh mới nhìn thấy một khoảng thịt trên cổ Dung đã mất đi. Cuống họng được nhìn thấy một cách rõ ràng. Trên ngực nó có bốn lỗ đạn xuyên thủng ngọt sớt. Bác sỹ Tuyên nhẹ đẩy xác Dung tới phía trước để quan sát sau lưng. Không có vết phá.

Tiếng Bính rít lên.

- Như thế là bọn chó đẻ từ ngoài hàng rào dí súng sát người nó mà bắn.

Tiếng bác sĩ Tuyên.

- Bị một phát ở đùi phải nữa này!

Vĩnh chỉ ngồi nhìn. Sự kiện cho Vĩnh tin rằng mình đoán đúng. Dung bị nạn vì một nguyên do khác chứ không phải vì trốn trại. Không ai trốn trại với đôi guốc dưới chân, với một cái quần đùi thủng đít và một cái áo thung mỏng manh như thế này!

Có một điều Vĩnh thấy lạ là dù máu trong thân thể đã chảy ra hết, nhưng chung quanh hiện trường máu không vương vãi như thông thường. Máu chảy đi đâu? Lúc bác sỹ Tuyên kêu mọi người tiếp tay khênh xác Dung khỏi ụ đất đặt nằm trên bãi cỏ gần đó, thì mọi người mới nhìn thấy cả một đống máu lớn tụ trên ụ mối nơi lưng Dung đã tựa vào. Mãi gần một phút sau, như không còn vật che phủ kềm giữ, đống máu chưa đông hết bắt đầu chảy loang, trông không khác nào một đóa hồng máu khổng lồ đang bước vào giây phút khai hoa…

Tiếng Văn khẽ hỏi.

- Giờ làm sao?

Chưa ai kịp có ý kiến thì giọng thằng vệ binh từ bên ngoài đã nổi lên: Này, muốn chia thịt với nhau đấy à? Không khênh thằng phản động ấy ra đến nơi quy định còn chần chừ gì trong đó?

Câu nói thú vật của thằng Cộng sản oắt con không làm cho ai buồn thêm nữa. Tủi hận trong tim đã đầy ắp không còn chỗ trống. Bác sỹ Tuyên cố nắn chân nắn tay Dung cho thẳng lại nhưng vô hiệu. Xác Dung đã quá cứng sau một đêm nằm chết ngoài trời sương lạnh. Làm sao bây giờ?

Tiếng Bính thì thào.

- Mình không có rượu để bóp!

Trợ nói.

- Bóp người mới chết vài tiếng và còn máu trong người kìa. Nó chẳng còn tí máu nào lại chết cả đêm ngoài trời sương thế này có rượu cũng vô phương!

- Thì làm sao?

Đang bàn tính thì mọi người giật mình vì một tiếng nói lạ cất lên. Tên Môn, thủ phó tiểu đoàn, đã xuất hiện sau lưng mọi người từ lúc nào. Hắn bực dọc gắt bác sỹ Tuyên.

- Anh là bác sỹ sao anh dốt thế? Anh mần mò như thế đến bao giờ cái xác mới thẳng ra được? Anh này… Nói tới đây hắn chỉ vào Bính. Anh chạy về phòng xem ai có lưỡi dao cạo xin một cái.

Bính chạy về phòng một lúc lại chạy ra.

- Báo cáo anh không ai có lưỡi lam cả!

Tên thủ phó nổi cáu.

- Lưỡi lam là cái gì? Tôi sai anh đi xin một lưỡi dao cạo, anh chạy đi xin cái lưỡi lam là cái lưỡi gì?

Bính bực lắm nhưng cũng phải trả lời.

- Báo cáo anh lưỡi lam có nghĩa là lưỡi dao cạo.

Tên thủ phó liếc Bính một cái.

- Vẫn cái tật dùng chữ nghĩa phức tạp. Lưỡi dao cạo thì bảo là lưỡi dao cạo. Lưỡi lam với lưỡi liếc. Cằn nhằn xong một câu, hắn tiếp. Thôi được, anh chạy vào mượn bếp một con dao ra đây, con nào sắc sắc một chút.

Bính lại chạy về khối tìm gặp bác sỹ Đỉnh. Một lúc sau anh trở lại, tay cầm một con dao thái rau. Tên thủ phó chẳng nói chẳng rằng, nhận lấy con dao trao cho bác sỹ Tuyên và ra lệnh.

- Anh cắt gân chân gân tay nắn cho nó thẳng lại. Tranh thủ lẹ lẹ lên.

Cả đám hết hồn. Thoạt đầu ai cũng thắc mắc không hiểu tên thủ phó đòi lấy dao làm gì, đến khi nghe hắn ra lệnh mọi người đều tái mặt.

Tên thủ phó thấy Tuyên lừng khừng, hắn trừng đôi mắt cú vọ nạt. Anh khai là bác sỹ mà sao anh lại sợ xác chết đến vậy? Hay lại nổi lên mặt duy tâm?

Bác sỹ Tuyên ngại bị chửi bới, anh lặng lẽ nhận lấy con dao và ngồi xuống trước xác Nguyễn Xuân Dung. Anh rờ rẫm nơi lẵng lè của cẳng chân cong, lưỡng lự. Tên thủ phó gay gắt nói: Năm phút nữa tôi trở lại. Công tác cắt gân thằng phản động này phải được thực hoàn tất. Nói đoạn hắn quay lưng bỏ đi.

Bác sỹ Tuyên đôi ba lần ngoái nhìn bạn bè. Anh không nỡ cầm dao cắt gân người quá vãng. Tiếng Văn Trợ vang lên.

- Thôi ráng cắt đi ông ơi. Xã hội này đến Hồ già khi chết còn bị khoét mắt moi óc phanh thây moi ruột nhồi trấu làm hình nộm cho thiên hạ coi chơi kia mà. Thằng Dung sống khôn thác thiêng nó chẳng oán ông đâu.

Tuyên chẳng nói câu nào. Mắt anh đỏ hoe. Anh nắm chặt con dao và bắt đầu hành nghề bác sỹ trong tù cải tạo. Vĩnh đau đớn đứng ngó từng đường dao của Tuyên cưa vào thân xác Dung. Dù thế nào, lưỡi dao không bén như lưỡi dao mổ. Tiếng lưỡi dao cứa vào gân nghe xừn xựt thống buốt. Vài phút sau xác Dung đã trở lại hình dạng ngay ngắn. Đến lúc này Vĩnh mới hết bàng hoàng và nhìn ra toàn bộ cái chết đau đớn của bạn mình.

Tên thủ phó đã trở lại. Bác sỹ Tuyên một tay cầm dao, một tay vuốt trán. Anh nói.

- Báo cáo anh công tác đã hoàn tất.

Tên thủ phó khoa tay.

- Còn báo cáo báo kiếc gì nữa, xong rồi thì tranh thủ khênh nó ra trước hội trường đi!

Thằng vệ binh đã tiến lại gần năm người. Nó lên giọng.

- Nào, lên đòn đi!

Cả đám lúng túng. Có đòn đâu mà lên!? Tên thủ phó lại một lần nữa nổi cáu. Hắn cằn nhằn.

- Các anh làm công tác hoàn toàn luộm thuộm và thiếu tổ chức. Anh này. Thốt nhiên hắn chỉ Ba Trợ. Anh cõng thằng phản động ra nơi quy định cho nhanh gọn!

Văn Trợ thương bạn nhưng cõng một xác chết dĩ nhiên không phải là một việc làm thoải mái. Nhưng tên cai tù đã ra lệnh và Trợ không thể làm gì khác hơn. Anh chỉ nói khẽ với các bạn: Giúp tôi một tay với chứ!…

Cuối cùng Trợ nắm lấy hai tay Dung xốc lên vai. Bính và Vĩnh bợ tiếp hai bên sườn xác chết của Dung. Tuyên, Văn, tên thủ phó và thằng vệ binh lẽo đẽo theo sau. Vĩnh vừa đi vừa nhìn một cái cẳng bị cắt gân của Dung lủng lẳng bên cạnh, đầu trống rỗng mọi ý nghĩ. Ra tới sân, Vĩnh biết có hàng ngàn con mắt từ bên trong các dãy nhà đang nhìn ra và theo dõi từng bước chân của mọi người. Khi đi ngang nhà bếp khối 1, anh thấy Nguyễn Đình Tạc, một thằng bạn to con của anh từng một thời làm tổng thư ký tờ Quần Chúng của nhà văn Cao Thế Dung, hỏi với theo: Chết thật rồi hả Vĩnh?

Vĩnh không trả lời câu hỏi thừa thải ấy. Anh chỉ khẽ lắc đầu và bước đều theo mọi người. Ít phút sau, theo lệnh của tên thủ phó, xác Dung được đặt nằm trước hội trường giữa trời giữa đất. Năm người được lệnh trở về khối. Trợ xin đi tắm. Tuyên, Vĩnh, Bính và Văn ra giếng rửa tay. Bính nói khẽ với Tuyên và Vĩnh.

- Không biết chúng nó tính bày trò gì đây?

Tuyên rửa tay xong xốc lại cặp kính trắng trên mắt. Anh chậm rãi.

- Trò gì thì nó cũng chết rồi. Tôi nói các ông nghe, lúc khám xác thằng Dung tôi thấy nơi cổ tay trái nó có mấy đường sướt như bị cào.

Bính nói.

- Nó bị bắn sát hàng rào ngã sấp ngã ngửa. Thép gai không xé rách nó ra thì thôi, nói chi đến chuyện bị sướt!

Tuyên lắc đầu.

- Không phải giản dị như vậy…

Tuyên tính nói tiếp nhưng có lẽ anh thấy giữa anh và Bính không quá thân thiết nên ngừng lại giữa chừng. Vĩnh nghĩ bụng có lẽ Tuyên đã khám phá ra một chi tiết mới trong cái chết của Dung nhưng ngại chưa muốn nói. Điều này rất có thể vì Tuyên là người nằm sát Dung nhiều tháng qua.

Vĩnh hỏi.

- Vậy ông nghĩ sao?

Tuyên đưa mắt nhìn Vĩnh một thoáng, rồi anh nói vu vơ.

- Cái chết hơi bất ngờ và là lạ. Tôi chỉ nghĩ vậy thôi.

Lúc trở về khối, Tuyên đi chậm lại bên cạnh Vĩnh, hỏi: Ông có thấy thằng Dung mỗi ngày vẫn đeo cái đồng hồ không?

Vĩnh gật đầu.

- Có, lúc nào nó cũng đeo cái Seiko trên tay.

- Nhưng ban nãy trên tay nó đâu có cái đồng hồ.

- Một là nó còn cất trong ba lô, hai là chiếc đồng hồ đã biến thành chiến lợi phẩm cho bầy kên kên!

Tuyên ngẫm nghĩ.

- Hai giả thuyết ấy đều có thể đúng, nhưng nếu như cái đồng hồ không có trong ba lô của nó, tại sao ông lại không nghĩ rằng nó đã thiệt mạng chính vì cái đồng hồ? Khi nãy tôi quan sát thấy rõ ràng trên cổ tay trái của nó có vết cào, bằng chứng của một sự chụp giật…

Tuyên ngừng nói lúc hai người đã bước tới cửa phòng. Trong phòng mọi người đã lên hết trên hội trường, chỉ còn khối phó Đỉnh và tên quản giáo đang kiểm kê mớ quần áo tư trang của Dung. Tên quản giáo đang ra lệnh.

- Anh Đỉnh đọc lại danh sách kê khai những vật dụng vừa kiểm tra tôi nghe xem.

Giọng Đỉnh trầm trầm đọc.

- Một túi quân trang, một chăn, một màn, một quần cứt ngựa, một sơ mi trắng, một sơ mi đen, hai quần đùi, một bàn chải răng, tám viên át-pi-rin-nờ, một mũ may bằng bao cát, một quyển vở mới, một bút nguyên tử, một đôi đũa, hai lon gô không…

Đỉnh đọc thêm một lô những vật dụng lỉnh kỉnh khác. Tuyên và Vĩnh đứng lắng nghe. Tuyệt nhiên không nghe nói đến cái đồng hồ…

Tên quản giáo chợt thấy Tuyên và Vĩnh đứng xớ rớ nơi cửa ra vào, nạt.

- Tại sao chưa lên hội trường?

Đỉnh vội lên tiếng đỡ hộ.

- Báo cáo anh hai anh ấy đi khênh xác anh Dung mới tắm về.

Tên quản giáo xua tay.

- Tắm rồi lên hội trường ngay!

Vĩnh và Tuyên bỏ đi thẳng lên hội trường. Hai người nhập vào đội hình khối 2 đã xếp hàng ngay ngắn bên cạnh những khối khác trước hội trường. Xác Dung nằm gầy guộc xanh xao trước mặt mọi người. Anh em đứng trong hàng đều to nhỏ thầm thì với nhau. Giọng một người cay đắng: Tiên sư cha chúng nó! Chả nhẽ chúng nó bắt mình lần lượt lên đấu tố một cái xác chết sao đây!?

Một tiếng hô nghiêm cất lên. Mọi người im phắc. Tên chính trị viên Thảo đã xuất hiện trước mắt mọi người. Hắn đứng trên thềm đất cao trước cửa hội trường. Xác Dung nằm ở khoảng đất trống giữa chỗ tên Thảo đứng và tập thể tù đang tập họp. Như không để mất thì giờ, tên chính trị viên cất giọng thật đều cáng.

- Sao, bây giờ đã thấy quan tài, các anh đã nhỏ lệ chưa? Tôi đã bảo mà! Các anh toàn là nòi nhà lừa, nhẹ không muốn muốn nặng! Cứ thấy quan tài mới nhỏ lệ thì làm sao kịp nữa!? Đấy, chiêm ngắm cái xác của thằng phản động đi rồi lấy đó làm gương.

Nói tới đây hắn chỉ vào xác Dung, lớn giọng hơn. Tên Nguyễn Xuân Dung, cấp bậc thiếu úy thiết giáp ngụy quân. Qua quá trình 3 năm phục vụ Mỹ ngụy, đã phạm muôn nghìn tội ác với Cách mạng, với nhân dân. Trong bản tự khai của nó, nó đã thú nhận giết gần một nghìn chiến sỹ con em nhân dân, đã tham gia hơn một trăm chiến dịch lùng diệt của giặc, đã đốt gần năm trăm mái nhà của nhân dân, đã hãm hiếp không dưới hai trăm phụ nữ. Ngoài ra, tên Dung còn tích cực chống phá Cách mạng về cả hai mặt tình báo và chiến tranh chính trị nữa. Mới hăm sáu tuổi nó đã được phong hàm thiếu úy và được Mỹ ngụy gắn trên 20 huy chương đủ loại. Khi Đế quốc Mỹ thua chạy, khi ngụy quân ngụy quyền tan rã, nó đã trà trộn vào hàng ngũ những người thành tâm hối cải ra trình diện đăng ký học tập cải tạo với ý đồ tiếp tục hoạt động chống phá Cách mạng dưới danh nghĩa cải tạo viên.

Tên chính trị viên ngừng một thoáng như để lấy hơi. Những lời lẽ đấu tố hằn học của hắn vừa khạc ra hồ như cũng có một sức mạnh giúp cho chính hắn say máu. Hắn tiếp. Tên Dung đã làm những gì trong quá trình học tập hơn 6 tháng qua? Học tập thì lấy lệ, lao động thì lười, khai báo thì lếu láo. Nói chung mọi hành động tên Dung đã làm chỉ nhằm mục đích qua mặt Cách mạng, ngụy trang cho một ý đồ chống phá đen tối. Nhưng Cách mạng biết hết. Biết nhưng cứ để yên xem sao. Cách mạng vẫn hy vọng với thời gian tên Dung sẽ nhìn ra chính sách khoan hồng của Cách mạng, sẽ thấy rõ học tập cải tạo là một nghĩa vụ của những kẻ có tội phản quốc; để từ đó sẽ cải tà quy chánh, sẽ phấn đấu trở nên người công dân lương thiện sau này. Nhưng sự chờ đợi kiên nhẫn của Cách mạng đã được tên Dung đền ơn bằng hành động trốn trại đêm qua.

Tên chính trị viên nói tới đây lại trợn đôi mắt cú vọ nhìn lũ tù thất thế. Đã bảo họng súng Cách mạng sẵn sàng bốc khói, hắn khinh khỉnh nói tiếp. Các anh đã tin chưa nào?

Dĩ nhiên câu nói vu vơ đầy tính chất hăm dọa ấy không được ai trả lời. Phần tên chính trị viên, hắn nhanh gọn tuyên án: Nhân danh chính trị viên tiểu đoàn, chiếu quyết nghị của ban chỉ huy trại L4T3, nay lên án tên phản động Nguyễn Xuân Dung chôn không hòm. Ngoài ra, ban chỉ huy trại sẽ thông báo địa phương, yêu cầu chính quyền địa phương tiếp tục theo sâu theo sát để giáo dục gia đình kẻ phản động.

Mươi phút sau tan hàng. Ngoại trừ tổ A.3 khối 2 trực phải khênh xác Dung đi theo hai tên vệ binh dẫn đường ra ngoài bìa rừng cỏ lau để dập vùi xác nó ngoài đó, còn tất cả trở về phòng sửa soạn giấy bút lên hội trường.

Một cái chết giản dị, một bản án ngắn gọn, nhưng để lại bao nhiêu chua xót cho mọi người. Nguyễn Xuân Dung nằm xuống chẳng bao lâu câu chuyện nó chết vì cái đồng hồ được lan truyền khắp trại. Hơn ai hết, Vĩnh đã biết rõ tất cả sự thật qua những tiết lộ của vài người bạn thân thiết của Dung, theo đó nó đã móc nối được mấy thằng vệ binh ngoài trạm gác để mua thuốc lào. Đêm ấy, đúng giờ hẹn nó mò ra hàng rào. Thằng vệ binh đeo súng xách đèn pin và thuốc lào đến. Tội nghiệp cho thằng Dung. Nó chưa biết được rằng cái đồng hồ Seiko của nó là giấc mơ vĩ đại của bao thế hệ cán binh miền Bắc. Nó chìa tay ra ngoài hàng rào nhận thuốc. Thằng cháu ngoan của Bác, tức thằng vệ binh, thấy cái đồng hồ cầm lòng không được. Cháu ngoan của Bác bèn giật luôn lấy cái đồng hồ. Thế là hai bên giằng co. Ta hãy tưởng tượng một đoạn phim đầy Mác-Xít tính theo kiểu Hà Nội như sau:

Tên vệ binh giật cái đồng hồ. Tên tù cải tạo cố giằng lại. Tên vệ binh hằn học hỏi.

- Mày học tập mấy tháng rồi hở thằng ngụy bóc lột kia!?

- Thưa anh vệ binh đầy công bằng ấm no hạnh phúc, tôi đã học tập được 6 tháng.

- Thế sao mày còn ngoan cố bảo vệ… tư sản?

- Thưa không. Tôi giữ lại cái đồng hồ của tôi là để bảo vệ cho tiếng thơm của người làm Cách mạng vô sản đấy chứ.

- Mày đừng bố láo bố lếu. Mày hiểu Cộng sản là gì không?

- …..?

Tên vệ binh hét lớn.

- Là, cái gì của tao là của tao, cái gì của mày là của chúng ta.

Dĩ nhiên cải tạo viên Nguyễn Xuân Dung làm gì đủ thông minh để cảm nhận ngay được cái chân lý sáng ngời ấy! Thế nên, thay mặt Bác và Đảng, thằng vệ binh đã dí súng sát vào người thằng cải tạo, không để hăm dọa, mà để bắn tan xác thằng phản động ngoan cố bảo vệ tư sản, không chịu tiếp thu vào đầu óc những nguyên lý của Đạo Đức Cách Mạng Vô Sản.

Mời đọc tiếp: Chương [19]

Hà Thúc Sinh
Nguồn: Tác giả gửi

Anh vẫn nhớ một chút chiều cô tịch
Thầm nhớ em anh bước tới thăm nhà
Câu thơ cũ đã phôi phai màu phấn
Mà bài thơ tri ngộ nghĩ chưa ra

Anh làm tượng im cái im của đá
Em khoan thai xuống bếp pha trà
Nghe tiếng hát khẽ như lời hò hẹn
Thoảng hương trà theo tường vách thơm ra

Ngồi giữa anh và em là mùi hoa màu mật ngọt
Cánh muồng vàng hoang dại đứng vươn lên
Anh chợt nhớ loài người trên phố núi
Sống hiền hòa làm sông suối nói yêu em

Xoay trong không gian xanh là nồng nàn âm nhạc
Giai điệu tròn óng ánh bản tình ca
Đánh thức dậy những tấm lòng chân thật
Biết yêu người ngàn kiếp thuở xa xưa

Để tháo cho đời một mối dây đằm thắm
Mà em thương anh em cột thắt trong lòng
Mười ngón tay vụng về trên phím ngọc
Nhạc từng cơn run rẩy bám thinh không

Nhịp vẫn chảy trong dương cầm vang vọng
Giọt trên nền vụn vỡ chuỗi âm thanh
Cuối biến khúc elisa thả xuống
Dấu lặng tròn đọng dưới đáy hồn anh

Elisa khúc nhạc chiều hôm ấy
Anh vẫn nghe bằng mắt kẻ không nhà
Bằng bàn tay em mềm như thai trẻ lạ
Xòe ra thành tia máu của loài hoa

Anh vẫn nhớ một chút chiều thinh lặng
Qua mùi thơm của gió thoảng hương trà
Đã nhiều năm sau một lời biền biệt
Dòng sông đời dài quá đỗi chia xa.

Phan Ni Tấn
Nguồn: Tác giả gửi

Trong nhiều năm lăn lóc tận Sài Gòn
Tôi vẽ vào tay bản đồ Quảng Trị
Bao lần trong đêm như là mộng mị
Mơ về quê nhà xa đã nhiều năm

Quảng Trị ơi! Mới xa chỉ một lần
Mà giọt thời gian lăn không trở lại
Hay xa một lần để rồi xa mãi
Chỉ gặp quê mình qua giấc mơ thôi?

Nóng ở Sài Gòn chỉ là nóng mồ côi
Không như gió Lào từng chùm thổi ngược
Mưa lũ hàng năm không hề báo trước
Thay nắng đổ đầu khô nẻ thịt da

Dáng Mẹ còm lưng đứng dựa cột nhà
Khóc gió bão qua chỉ mình ở lại
Quên mình nghèo vướng chân đầy cỏ dại
Trái tim nồng nàn không thể đóng băng

Hẹn sẽ về như đã hứa trăm năm
Nếm lại cháo vạt giường và lòng thả
Ly rượu Kim Long muôn đời không lạ
Gặp bạn xưa “nhận không ra ri hè”!

Mơ một ngày hoa xưa gọi bướm về
Bên bờ sông đầy bao dung Thạch Hãn
Đêm Cửa Tùng sương treo cành lãng mạn
Cầu treo Dakrong đưa tuổi tác sang mùa

Sông Sài Gòn đèn sáng chợt lưa thưa
Nghiêng nỗi buồn bên bồi sang bên lở
Quê mình ơi! Mẹ hiền ơi! Vẫn nhớ
Đêm một mình một Quảng Trị trong tim!

Trần Kiêu Bạc
Nguồn: Tác giả gửi

Tiến sĩ luật Cù Huy Hà Vũ, tù nhân lương tâm

Bố tôi chết  đã lâu,  gần 20 năm rồi !

Năm đó trời rất lạnh. Sau lễ Giáng Sinh, cha tôi bị sưng phổi và vào nằm tại nhà thương Maisonneuve-Rosemont ở Montréal. Anh chị em chúng tôi chia nhau vào nhà thương mỗi ngày để săn sóc ông, nhưng tuổi già, lại qua bao nhiêu lao đao lận đận trong cuộc đời, kháng chiến, di cư, đi thăm nuôi các con trong các trại cải tạo, rồi lo cho con cháu vượt biên, bố tôi như ngọn đèn sắp tắt. Những ngày cuối cùng, vào nuôi ông, tôi rớt nước mắt nhìn cha già ốm yếu, thân thể co quắp và đầy những ống, những máy móc chung quanh giường ông nằm. Ông mệt nhọc đến không còn muốn trả lời các con. Và khi ông nói với tôi câu: “Nói với mẹ con rằng bố yêu mẹ lắm,” thì tôi hiểu rằng ông không muốn sống nữa rồi. Mẹ của chúng tôi khi đó cũng rất già yếu, nên chúng tôi không dám để bà vào nhà thương mỗi ngày thăm ông.

Từ hôm đó, cha tôi nhất định không ăn những thức ăn mà chúng tôi nấu, mang vào. Đưa thức ăn vào miệng, ông cắn chặt hai hàm răng lại, ngay cả khi tôi dùng muỗng nhỏ, đưa những thức ăn purées của trẻ em, ép ông ăn. Tôi còn nhớ khi bị nài ép quá, ông nói với tôi : con cho bố ăn c…!!! Tôi đành phải ngưng ép ông ăn, và trào nước mắt.

Tôi biết rằng ông bố tôi đã  tuyệt thực để được giải thoát khỏi một kiếp sống quá vất vả, để khỏi làm phiền con cháu, vì ông nằm ở nhà thương đã gần 3 tháng.

Sau này, khi làm việc tại các viện dưỡng lão, tôi thấy nhiều cụ già cũng chọn giải pháp này khi họ không còn một chút lạc thú gì và mang nhiều thứ bệnh không hy vọng phục hồi. Đó là khí giới duy nhất mà người già yếu còn có được khi họ không muốn sống nữa. Có gia đình chọn giải pháp là nhờ bệnh viện nuôi người bệnh bằng ống, thọc vào bao tử, hay đục một cái lỗ ở bao tử, để đem đồ ăn lỏng vào, nhưng khi người bệnh không muốn sống nữa, thì chỉ kéo dài sự khổ ải cho người bệnh mà thôi. Sinh, Lão, Bệnh, Tử, khó ai tránh khỏi sự an bài của định mệnh.

Tuyệt thực chính là  biểu lộ của một sự tuyệt vọng.

Tôi viết câu này khi nghĩ tới một người tôi không quen biết, ông Cù Huy Hà Vũ.

Tôi chỉ biết ông ta là con của ông Huy Cận, một thi sĩ nổi tiếng và một cựu bộ trưởng của CS mà thôi.

Hôm nay là ngày lễ của cha.

Không hiểu ngày hôm nay, ông Cù Huy Hà Vũ có còn đủ sáng suốt mà nhớ về người cha tài hoa của ông không.
Và tôi cũng không hiểu người con trai của ông, cháu nội ông Huy Cận, có rớt nước mắt khi nghĩ về ông bố của mình trong trại giam đang nghiến chặt hai hàm răng để khỏi bị ép ăn hay không?

Tôi chỉ chắc chắn một điều là ông Cù Huy Hà Vũ đang tuyệt vọng, gia đình ông đang tuyệt vọng, 90 triệu đồng bào VN của ông cũng đang tuyệt vọng trước sự cai trị của Đảng CS, trước nạn ngoại xâm.

Mẹ Việt Nam ơi, khi nào các con của  mẹ mới thoát khỏi sự đọa đầy này?

Trần Mộng Lâm
Nguồn: Tác giả gửi

Uống rượu với cha

Rót cho cha chén lưng lưng
bưng lên uống cạn chúc mừng sáu lăm
cha ngồi ôn chuyện xa xăm
bỏ quê chưa thể về thăm một lần !

cha ngồi nắn nắn đôi chân
lòng con đã hiểu nỗi phân vân nầy
rót cho cha một chén đầy
uống cho quên hết tháng ngày bôn ba

cái tình đọng lại trong cha
là hình bóng cũ chưa nhòa – mẹ con !
sáu lăm năm đã mỏi mòn
công hầu khanh tướng chỉ còn trơ thân

cùng cha uống chén phù vân
xét ra cha chẳng nợ nần chi ai
đời cha thọ đến tuổi này
gian nan cũng lắm, đắng cay cũng nhiều

cha giờ gom hết quạnh hiu
chất vô kệ sách thật nhiều cho con.

Đi chợ với con gái

Bữa ni đi chợ cùng con gái
cái chân chình ình bước lặc lè
cải ngon mà mồm không muốn cãi
nói chi, mặc kệ cứ im re

cha già đừng nên ăn đồ cứng
nghiêng nghiêng, ngả ngả mấy lão răng
đồ biển xơi nhiều thân dị ứng
ngồi ì một chỗ máu sẽ tăng

mỗi ngày cha uống một ly sữa
buổi sáng phơi nắng hứng can-xi
mỗi ngày cha ăn mần nhiều bữa
không nghe con dặn… “hui-nhị-tỳ” !

rượu thuốc ngâm sâm – uống chút chút
cay cay để nhớ thời liệt oanh
bạn chiến của cha chừ mất hút
cụt què… lưu lạc, dưới mộ xanh

cha còn tỉnh táo đà mừng lắm
chọc ghẹo bà thơ kể cũng vui
con hiểu một thời cha say đắm
con hiểu một thời cha ngùi ngùi

còn ở gần cha là có phước
vô nằm dưỡng lão buồn đơn côi
thương cha một thời đi giữ nước
trắng toát một màu mả quét vôi

thỉnh thoảng cha theo con đi chợ
để nghe thiên hạ kháo sự đời
lắng nghe giá cả ngồi than thở
lắng trong bề bộn chút thảnh thơi.

Trang Y Hạ
Nguồn: Tác giả gửi

Thuở nhỏ tôi có hai thú đam mê: câu cá và coi đá banh. Cả hai cái thú này đều do cậu tôi bày vẽ cho. Mà bày tới nơi tới chốn. Ông vốn thích đi câu cá. Thường ông đi câu với mấy ông chú tôi. Khi tôi và đứa em kế được khoảng mười tuổi, ông mang theo chúng tôi. Chia phiên mỗi đứa một tuần. Đầu tiên tôi đã thấy hứng thú, không phải vì mấy con cá lội sâu dưới nước chẳng thấy đâu, mà vì khúc bánh mì kẹp chả chiên thì là rất hấp dẫn mà ông mua mang theo ăn trưa. Được ăn nguyên một cái bánh mì dài thòong không phải cắt chia cho đám anh chị em đông đảo là miếng mồi thích thú câu tôi đi câu. Chiếc bánh mì thơm phức này có ngay nạn nhân. Đó là những chú cá nằm tuốt tận dưới bùn lầy. Bởi vì tôi là một tay sát cá có hạng. Chỉ qua vài lần học những bài vỡ lòng, tôi đã góp phần khá phong phú vào chiếc giỏ cá mang về vào cuối ngày. Thứ cá mà chúng tôi câu hồi đó là cá giếc. Chúng có những thói quen riêng. Khi tìm mồi chúng chỉ tìm ngay trên mặt lớp bùn dưới đáy ao đáy hồ chứ không lảng vảng ở phía trên. Lúc đớp mồi chúng nghếch mõm lên để nuốt. Bằng vào những thói quen đó, mồi câu là những chú giun đỏ ngắt đôi cái đầu còn ngọ nguậy phải được đặt ngay trên mặt lớp bùn bằng cách chỉnh chiếc phao cho đứng thẳng nửa ngoi lên trên nửa chìm dưới nước. Khi cá ăn mồi, nghếch mõm lên, chiếc phao sẽ nằm bềnh ngang mặt nước. Đúng lúc đó phải nhẹ nhàng búng đầu cần câu cho lưỡi câu móc vào môi cá và kéo thẳng lên một cách nhanh chóng. Nếu để chậm , cá mắc mồi quẫy trong nước, các con cá khác trong đàn còn lảng vảng quanh đó sẽ thấy động chạy hết. Một đàn cá khi một chục khi hai chục con, nếu khéo câu, sẽ móc lên được bằng hết. Tôi thường thường chẳng để sót một chú cá nào trong cả đàn.

Mỗi khi đi câu, chỗ của nhóc con như tôi là ngồi trên porte-bagage xe đạp của cậu tôi. Những đoạn cành câu được tháo rời ra cột chặt theo chiều dài của xe đạp. Lắt lẻo trên tay lái là những túi đựng đồ ăn của người, mồi của cá và giỏ đựng cá câu được. Khi tôi lên trung học, có xe đạp riêng thì tôi đã qua thời kỳ tập sự, tự sửa soạn mọi thứ, tự chuyên chở lấy nhưng vẫn chưa được đi câu riêng. Chỗ ngồi câu thường là những ao hồ ở chung quanh Hà Nội, có những bụi tre già rậm rạp ít người lui tới. Có bị rắn bò ra dọa hay lỡ sẩy chân té xuống ao sẽ chẳng có ai biết đó là đâu. Vì vậy, chúng tôi vẫn chưa được đi câu một mình. Những ngày Chủ nhật, lớn bé mỗi người một chiếc xe, chúng tôi vẫn phải phụ thuộc vào cậu tôi nhưng không phải chia phiên đi theo nữa.

Cái thú thứ hai, phải nói là một đam mê mới đúng, là coi đá banh. Cũng chính cậu tôi là người dẫn dắt trong ánh mắt không bằng lòng của mợ tôi. Cậu tôi cắt nghĩa cho chúng tôi hiểu về luật đá banh, kỹ thuật đá như thế nào là hay. Còn cái đam mê sống chết với môn thể thao hấp dẫn này, cậu tôi không cần chỉ, tôi cũng có. Cứ mỗi thứ năm là anh em chúng tôi ra cửa đón cậu tôi đi làm về. Đứa nào cũng muốn là người đầu tiên cầm được tờ báo Khỏe chuyên về thể thao trong tay. Đầu tiên là chờ ở cửa, càng về sau, cự ly càng ngày càng xa hơn. Đầu đường, ngã tư, đứa nào cũng muốn dành phần thắng. Sau cùng thì cậu tôi cũng có một giải pháp. Luân phiên ưu tiên đọc báo nhưng ấn định thời gian đọc. Tuần này tôi được đọc trước trong nửa giờ thì tuần sau tới lượt đứa khác. Trật tự được vãn hồi với một chút bất tiện: đứa chưa đến lượt đọc biểu lộ sự sốt ruột bằng mọi trò gây rối.

Chủ Nhật là ngày đi coi đá bóng. Hồi ở Hà Nội là sân Mangin, gần Cột Cờ. Vào tới Sài Gòn là sân Vườn Ông Thượng, sau đổi tên thành sân Tao Đàn và sau đó là sân Thống Nhất. Khi chúng tôi chưa có xe đạp riêng thì cậu tôi na đi được hai đứa, một đứa ngồi đằng trước trên dàn xe, một đứa ngồi sau trên porte-bagage có cột một chiếc gối cho êm bàn tọa. Khi chúng tôi có xe đạp thì cha con dắt díu nhau đi. Chúng tôi không phải mua vé vào sân, nhưng mỗi người lớn chỉ được kèm một trẻ em nên cậu tôi cứ luôn miệng cười cầu tài với những người vào cùng để nhờ họ kèm theo đám con bao giờ cũng trên một đứa. Khi vào Sài Gòn, người đông của khó, thân xác chúng tôi lại không còn kích thước được đi kèm, phải mua vé. Khi thì mua được vé, khi thì đi trễ hết vé phải mua giá chợ đen nơi những người đầu cơ bán vé dạo. Lúc đó, chúng tôi nhiều khi không mua được vé nhưng vẫn cứ lẻn vào sân được. Khi thì leo rào, khi thì chui qua lỗ hổng của hàng rào do tập thể khán giả không vé xé ra, khi thì nhào vào sân theo đám khán giả chen chúc nhau qua cổng. Cứ loanh quanh một hồi thì cái thân đam mê cũng bay vào được trong sân.

Cả cha cả con cứ mê mệt với sân banh là một điều không vừa ý mợ tôi. Những gian nan vất vả để cha con thoát ra khỏi nhà được đều là công khó đầy sáng tạo của cậu tôi. Khi tôi trở về thăm gia đình, cậu tôi đã trên tám chục tuổi, nhưng đam mê coi đá banh vẫn còn sôi nổi như ngày nào. Chiếc ghế dựa trước màn ảnh truyền hình chẳng bao giờ thiếu hơi cậu tôi khi có đá banh. Có những trận đấu trực tiếp truyền hình vào lúc nửa đêm khuya khoắt, cậu tôi cũng không bỏ qua mặc những lời cằn nhằn của mợ tôi. Tôi sống ở nước ngoài, phần vì cuộc sống, phần vì môn hockey nhanh nhẹn và hấp dẫn hơn, niềm đam mê đã hao hụt đi nhiều. Thấy mặt tôi là ông bảo ngồi bên cạnh trong khi mắt ông vẫn không rời màn ảnh. Cậu tôi hầu như không biết đến sự cạn kiệt niềm đam mê của tôi ngày nhỏ. Mười năm xa nhà của tôi là một thời gian vô nghĩa đối với ông.

Tôi ra đi trong tình huống không bình thường tuy là đi chính thức bằng máy bay. Chiếc xe thuê đưa gia đình tôi lên phi trường Tân Sơn Nhất rời nhà từ năm giờ sáng. Chỉ trước khi ra đi, tôi mới tin cho hàng xóm hay và lên xe liền. Vậy mà cậu tôi đã có mặt tại nhà tôi từ sáng sớm. Ông là người thân duy nhất tới với tôi vào giờ phút tôi rời xa quê hương. Dựng chiếc xe honda trên hè nhà, ông cứ quanh quẩn với hết đứa cháu này tới đứa kia. Bốn đứa con tôi, tuổi từ 12 tới 4, như những sợi dây mà ông không thể buông tay ra được. Tới giờ lên xe, tôi mời cậu tôi lên phi trường, ông lắc đầu. Tới lúc đó tôi mới thấy những giọt nước mắt vương trên mặt ông. Đây là lần thứ hai ông chia tay gia đình tôi. Năm năm trước, cũng vào một buổi sáng tinh mơ, ông đã bịn rịn khi gia đình tôi leo lên chiếc xe xích lô máy ra ga xe lửa đi Nha Trang để gieo mình vào một chuyến vượt biên. Lần đó, ông cũng cố giấu những giọt nước mắt. Khi xe chuyển bánh, tôi quay nhìn lại, thấy vai ông rung nhè nhẹ. Lòng lo sợ cho những giờ phút gian nan đánh cuộc với số mệnh bằng sinh mạng của vợ con sắp tới, tôi chỉ muốn quay trở lại để hứa với ông tôi sẽ không bao giờ nuôi ý định đi xa nữa. Nhưng tôi chẳng thể nào lùi được. Guồng máy đã vận hành. Chỉ có xuôi tay chạy theo. Cũng như ông đã phó mặc cho may rủi khi đưa gia đình hồi cư về Hà Nội năm xưa. Ngày đó, bảy người trong gia đình lúc thúc theo người dẫn đường được ông thuê từ trước, men theo những bờ ruộng trong đêm tối, trượt lên trượt xuống. Đứa bé bảy tuổi là tôi, vai đeo chiếc túi vải, đi sát theo người đàn bà dẫn đường. Ông dắt chiếc xe đạp cột chiếc nôi đứa con nhỏ mới năm tháng đi tập hậu như một cánh chim chở che những người thân. Cả gia đình lầm lũi đi. Không ai nói với ai một câu. Người dẫn đường đã dặn phải tuyệt đối im lặng kẻo lộ diện bị bắt trở lại. Thỉnh thoảng tôi quay lui để thấy khuôn mặt ông lạnh căm. Ông như muốn trấn áp những hồi hộp lo lắng của một người mang trách nhiệm với sáu người thân đang dấn thân vào những rủi ro một đời. Chỉ khi đã bước chân vào tới vùng tề, người dẫn đường xong công việc quay trở lại, ông mới tiến lên phía trước khi chúng tôi sắp tới chiếc đồn gác đầu tiên. Khẩu súng trên tay tên lính Lê Dương làm anh chị em chúng tôi run lập cập. Ông vỗ nhẹ vào vai tôi trước khi nói chuyện với tên lính gác. Ông vốn làm việc cho Không Quân Pháp trước ngày tản cư khỏi Hà Nội nên tên lính gác vội đưa ông vào trong đồn. Đứng bên ngoài sân đồn canh, tôi run lập cập trước những tên lính Pháp dềnh dàng qua lại, những khuôn mặt đen kịt với những vết rạch trên má của đám lính Phi châu đánh thuê. Tôi thấy lo cho ông. Chẳng biết ông có còn ra được với gia đình không. Khi ông tươi cười bước ra với tên sĩ quan Pháp, hối mọi người lên xe trở về nhà cũ, tôi như thấy ông cao hơn với vẻ bình thản của một người thừa công lực che chở cho những người thân.

Giờ tới lượt tôi. Cũng như ông ngày xưa, tôi dẫn vợ con vào một cuộc phiêu lưu muôn phần hiểm nguy hơn ông ngày xưa. Không chỉ là đoạn đường vài chục cây số, không phải chỉ là những bờ ruộng nhỏ nhưng vẫn còn đủ chỗ đặt được bàn chân, chuyến đi trong trách nhiệm của tôi sẽ ngàn dặm, sẽ phải chống chỏi với sóng nước hung dữ và vô tâm. Khác với ông gần bốn chục năm trước, tôi đã thua cuộc. Cuộc chơi với sinh mạng đã bị bể, tôi lếch thếch trở về. Nét mặt ông rạng rỡ khi ôm lại được những đứa cháu tưởng đã ngàn trùng chia xa. Giờ tôi lại ra đi. Không còn những phiêu lưu sống chết, không đối mặt với hiểm nguy, sự chia lìa sẽ là chắc chắn, ông lại có mặt. Nhưng cậu tôi sợ cái giờ phút đứt đoạn khi cánh phi cơ bốc gia đình tôi lên khỏi đất nước nên ông không theo lên phi trường.

Khi ra đi, cả ông và tôi đều nghĩ chắc chẳng có ngày cha con gặp lại nhau nữa. Chia tay là rốt ráo. Vậy mà mười năm sau tôi đã trở về. Buổi sáng, ông thường thức sớm để kịp đi lễ nhất vào lúc 5 giờ. Đi lễ về, ông mới chăm sóc cây cối trong vườn nhà, quét tước và sửa chữa những chỗ hư hỏng. Tôi ngồi trong phòng nhìn ông làm việc, lòng như thấy chẳng có gì thay đổi. Ông vẫn tráng kiện, xốc vác, vẫn giữ những đam mê ngày cũ, vẫn ham đọc sách báo. Và vẫn dính chặt với những trận đấu bóng tròn. Cha con tôi ít nói chuyện với nhau mặc dù cả ông và tôi đều là những người hay nói. Cho tới bây giờ tôi cũng chẳng hiểu tại sao. Ngay từ những ngày tôi còn nhỏ, mỗi lần thiếu tiền tiêu, tôi mới chờ tới lúc cậu tôi lấy xe đi làm, chạy theo, lúng búng trong miệng xin tiền. Bao giờ ông cũng móc ví, hỏi cần bao nhiêu và luôn luôn cho số tiền trên mức tôi xin. Lớn lên những cuộc nói chuyện tay đôi với ông chỉ xảy ra khi có chuyện thật quan trọng cha con cần bàn với nhau. Vậy mà lúc nào tôi cũng biết là ông rất thương tôi. Và khi tôi lập gia đình ông cũng rất thương vợ tôi. Những ngày tôi đi tù cải tạo, ông là người lo lắng cho gia đình tôi hết sức chu đáo.

Lúc tôi đưa vợ về thăm ông thì ông đã ngoài chín chục và sức khỏe đã kém đi rất nhiều. Ông nằm trên giường, lấy tay che ánh nắng chiếu qua cửa sổ, nheo mắt nhìn vợ chồng tôi, mặt như bối rối không hiểu chuyện gì đang xảy ra. Tôi cúi xuống, cầm tay ông:

“Cậu! Con về đây này. Cậu nhận ra con không?”

Một lúc sau ông mới chống tay ngồi dậy, cười giả lả:

“San đấy à? Nắng chói mắt quá tôi nhìn không ra.”

Tôi biết ông nói trớ ra như vậy. Ông đã phải mất một thời gian để định thần rồi mới nhìn ra đứa con tám năm ông chưa thấy mặt. Tôi chỉ nhà tôi:

“Cậu có nhận ra ai đây không?”

Ông nheo mắt. Ngồi một hồi. Rồi cúi mặt không nói. Ông không nhận ra đứa con dâu đã mười tám năm xa ông. Lần trước tôi trở về không có nhà tôi, ông rất khỏe, còn đi được xe đạp loanh quanh. Ông bỏ không đi xe honda từ lúc nào, tôi không rõ. Nhìn thấy ông nằm bệnh, tôi như thấy một hình ảnh lạ. Tôi không nhớ ông có lúc nào bị bệnh không ngoài lần ông bị bệnh hoàng đảm từ ngày còn ở Hà Nội, khi tôi còn ở bậc Tiểu Học. Có lẽ trời cho ông một sức khỏe quá tốt nên lần ông bị bệnh đó, tôi nhớ rất rõ. Ông ngồi trên chiếc ghế xếp bằng vải, da mặt vàng ệch, tròng trắng mắt cũng vàng như nghệ, bên cạnh ông là gói bánh mì khô biscotte trong giấy bóng kính. Cái cảnh ông ở nhà suốt ngày là một việc chưa bao giờ xảy ra. Trông ông khó chịu như một người tù. Thương ông, tôi không biết tỏ lòng ra sao ngoài việc lê la trên sàn đá hoa bên cạnh ghế, lúc thì học bài, lúc thì mang đồ chơi ra chơi. Ông ngồi chăm chú đọc cuốn tạp chí Sélection du Reader’s Digest, thỉnh thoảng giơ tay ra xoa đầu tôi.

Tôi cố giúp ông nhớ ra vợ tôi:

“Mẹ con Uyên đấy! Cậu nhớ ra không?”

Ông gật đầu. Nhìn vào ánh mắt ông, tôi biết cái gật đầu của ông không có ý nghĩa gì. Trí óc ông vẫn chưa về với ông. Ông hỏi loanh quanh:

“Anh đi máy bay về à?”

Tôi cười:

“Dạ! Đi máy bay chứ đâu có đi xe honda được!”

“Tôi bây giờ đi honda cũng không được nữa! Mà đi máy bay chắc cũng không được. Anh đi có lâu không?”

“Lâu lắm cậu ạ! Nguyên ngồi trên máy bay cũng phải mất cả ngày. Đó là không kể thời gian chờ đổi máy bay ở Nhật Bổn cũng mất thêm chục tiếng đồng hồ nữa.”

“Anh có ở Nhật bổn nữa à?”

“Vâng, nhưng chỉ ghé phi trường Tokyo thôi.”

Ông gật đầu, mỉm cười.

“Lần trước anh đi Nhật Bổn có mua về cho tôi đôi giầy. Sao giầy họ làm đẹp và êm thế nhỉ? Đi sướng cả chân!”

Tôi không ngờ ông nhớ được chuyện xa xôi đến như vậy. Lần trước đó cũng cách đây cả ba mươi lăm năm, khi tôi có công tác phải sang Nhật. Đôi giầy đó ông rất thích. Hóa ra nó còn bám víu được vào ký ức của ông đến tận bây giờ!

“Hồi đó khi nó rách, tôi mang đi sửa đi sửa lại tới mấy lần. Mãi sau thì rách quá hết cách sửa mới phải vứt đi. Nếu nó còn tới bây giờ, tôi cũng chẳng đi được nữa. Già rồi! Còn đi đâu nữa mà giầy với dép!”

Tôi thấy nhói trong lòng. Cậu tôi đã chịu cái già. Tám năm trước, khi tôi về thăm nhà lần đầu, ông vẫn cứ liều mạng làm những việc mà người già không nên gắng làm. Ông không chịu nhận mình đã già, dù lúc đó tuổi ông đã tám mươi bốn. Có lần tôi đã phải lớn tiếng với ông:

“Cậu già thì phải nhận là già chứ! Khi sức khỏe không cho phép mình làm những việc quá sức thì cậu không nên làm, kẻo nguy hại.”

Nghe tôi nói, ông xì một tiếng, nguây nguẩy quay đi. Tám năm của cái tuổi trên tám chục là thứ thời gian phản phúc. Cậu tôi đã xếp ve dưới sức nặng của nó.

“Chân tôi hồi này yếu lắm. Đi không được. Phải chống gậy.”

Ông chỉ tay vào chiếc gậy dựng trong góc giường. Tôi cầm chiếc gậy chống thử.

“Con nhớ hồi trước Dung có gửi cho cậu chiếc gậy có bốn chân cơ mà. Sao cậu không dùng?”

Ông không nói gì. Bà chị tôi xen vào:

“Có đấy. Cậu còn cất trong kia kìa. Nói thế nào cậu cũng không chịu chống gậy đó. Cậu bảo là trông già!”

Bà chị tôi ôm miệng cười, tiếp:

“Cậu không chịu già đâu. Còn cái bàn chống cậu Dung gửi về nữa. Nhất định không dùng là không. Đi bằng cái bàn chống đó vững chắc, tiện lợi biết bao, cậu Dung lại mua thứ tốt, đồ từ Mỹ gửi về, ai trông cũng thấy đẹp, vậy mà cậu cứ lắc đầu nguây nguẩy không đụng tới!”

Tôi biết tính cậu tôi. Ông khó khăn khi phải chấp nhận những thực tế không vừa ý. Tôi nói vào:

“Ở bên đó những người già đều cố gắng tập đi, chứ không chịu lệ thuộc vào con cháu. Con thấy họ khỏe mạnh, tự tin và yêu đời. Cậu nên cố gắng tập đi mỗi ngày.”

Ông nói ngay:

“Nhưng mỗi lần đi vất vả lắm!”

Tôi tiến tới:

“Vì vậy mới phải tập!”

Buổi chiều, khi tôi đi phố về, thấy ông đang chống chiếc gậy bốn chân chậm chạp đi ở ngoài sân. Thấy tôi, ông cười khoe:

“Tôi đi được hai vòng rồi đấy!”

Tôi khuyến khích:

“Cậu cứ tập dần, mỗi ngày thêm một ít, cố gắng hết sức mình, khi nào mệt thì nghỉ, đừng ráng quá độ, chỉ ít lâu nữa là cậu đi được, chẳng cần ai đỡ cả.”

Nhìn vợ tôi đứng bên cạnh, ông ngập ngừng nói như ân hận:

“Tôi nhận ra mẹ con Uyên rồi. Hồi này khác quá, béo ra nhiều, bây giờ tôi mới nhận ra!”

Vợ tôi cười:

“Vâng, con có đổi khác nên cậu không nhận ra. Cũng gần hai chục năm rồi còn gì nữa! Mấy đứa nhỏ bây giờ lớn cả rồi. Mai mốt chúng về thăm ông chắc ông chẳng nhận ra được đâu. Cậu có nhớ chúng con có mấy cháu không?”

Ông ngẩn người như đang lục lọi ký ức.

“Chịu! Lâu quá rồi còn gì nữa!”

Tôi cảm thấy xót xa. Bầy cháu ông thương đã lọt ra khỏi lòng ông. Chắc thế nào cũng phải thu xếp đưa chúng về thăm ông bà một lần.

“Tụi con có bốn cháu tất cả.”

Ông vẫn ngẩn ngơ. Vợ tôi nhắc tên từng đứa. Cũng chẳng giúp gì được cho cái trí nhớ đã bị lấy cắp hết dữ kiện của ông. Nhà tôi quay sang tôi, nói nhỏ.

“Tội cậu quá!”

Buổi tối, nhà tôi bấm vai tôi, cười rúc rích.

“Em biết tại sao cậu thương anh rồi!”

Tôi nhíu mắt hỏi.

“Tại sao?”

Vẫn chưa hết nụ cười.

“Tại vì anh giống cậu như đúc!”

Tôi chợt nghĩ. Chắc tôi giống bố thật. Mấy năm trước, bà thím dâu sống ở Pháp đã lâu, có việc qua chỗ tôi tạm cư, trong một buổi họp mặt, đã tiến tới hỏi tôi. Con ông Trưởng Hưng phải không? Tôi ngớ người ra, bà tiếp. Tôi là thím của cậu! Tôi chào bà. Sao thím nhận ra cháu? Bà xuề xòa. Trông giống bố như đúc thế này làm gì tôi không nhận ra! Dễ chừng đã gần bốn chục năm bà chẳng hề thấy tôi.

Vợ tôi bồi thêm.

“Càng già càng giống!”

Tôi giỡn.

“Anh mà già à?”

“Đấy, thấy không! Không chịu già. Giống bố như hệt. Tri thiên mệnh rồi đấy anh ơi!”

Tôi lặng thinh chẳng nói được gì. Như bị nàng bắt được chân cẳng. Vợ tôi xoa tóc tôi.

“Muối nhiều hơn tiêu rồi ông ơi!”

Tôi chống chế.

“Tóc gin đấy! Nhuộm vào thì lại thanh niên như ai ngay!”

Nhà tôi tố thêm.

“Đừng có mộng trò phồn vinh giả tạo! Mà này, từ nay anh làm ơn tập thể dục thường xuyên dùm em nhé. Lười như anh sợ còn chống gậy trước cậu ấy chứ! Vậy mà còn bày đặt khuyên cậu chịu khó tập! Không biết mắc cở!”

Tôi nhắm mắt dỗ giấc ngủ. Người tôi lơ mơ trong những suy nghĩ không đâu. Một mai, khi tôi già như cậu tôi, tôi sẽ ra sao? Trong đầu tôi lướt qua những thăng trầm của cuộc đời. Thế hệ tôi sinh ra trong nhiễu nhương của đất nước. Sống nhiều hơn, gian truân cũng nhiều hơn. Có nhiều ông bạn cho rằng lứa tuổi chúng tôi được sinh ra trong lúc vận nước bấp bênh đầy kịch tính nên cuộc sống phong phú hơn những thế hệ trước và sau. Ba lần chuyển đổi cuộc sống vì những thay đổi chính trị của đất mẹ đã làm chúng tôi sớm trưởng thành hơn. Với hồi cư, di cư, di tản, chúng tôi đã phải gieo mình vào những tình huống bất ưng. Chúng tôi tồn tại bằng những thương đau liên tiếp đổ xuống đầu và bằng những cố gắng ngoi lên trong những hoàn cảnh ngặt nghèo. Chúng tôi đã phải già trước tuổi!

Quãng đường phải tới, không ai tránh được, tôi đang bước vào. Cậu tôi hầu như sắp nuốt xong đoạn đường khó chịu đó. Thú câu cá, cậu tôi đã bỏ ngay từ ngày di cư vào Nam. Ông chỉ câu ao, và chuyên trị loại cá giếc, những thứ trong Nam không có. Thú coi đá banh bây giờ vẫn còn bám riết lấy ông. Ông anh rể tôi, người luôn ngồi trước máy truyền hình với ông, lắc đầu.

“Cậu vẫn còn mê coi đá banh lắm, nhưng chỉ coi ban ngày thôi. Ngày trước, những trận truyền hình trực tiếp những trận quốc tế vào ban đêm, chẳng bao giờ cậu bỏ. Bây giờ thì chịu, tối nào cậu cũng phải đi ngủ sớm.”

Ông vẫn chăm chú vào màn hình, bỏ ngoài tai câu chuyện của chúng tôi nói về ông. Những chân cẳng trong màn hình hút tất cả sự chú ý của ông. Tôi hỏi.

“Hồi này cậu còn đọc báo đọc sách không?”

Theo dõi tin tức thời sự, đọc truyện chưởng là những món nghiện ngập của cậu tôi. Tôi còn nhớ khi mới di cư vào Nam, cậu tôi muốn mua một chiếc máy thu thanh nhưng mợ tôi không bằng lòng. Cuộc sống mới còn nhiều thử thách trước mặt làm bà phải chắt chiu từng đồng bạc. Trong bữa cơm, cậu tôi nói là nếu mua máy thu thanh thì khỏi phải mua báo mỗi ngày, đỡ tốn kém. Mấy đứa chúng tôi đứa nào cũng muốn có máy để nghe nhạc nói thêm vào. Mợ tôi đành chịu. Ngày cha con tôi đi mua máy thu thanh là một ngày hội. Mang được chiếc máy kềnh càng chạy bằng đèn về, chúng tôi xúm vào nghe suốt ngày. Cậu tôi quả có bỏ mua báo, nhưng chẳng được bao lâu. Những truyện chưởng hấp dẫn nơi trang trong của tờ báo hàng ngày khiến ông lẳng lặng tiếp tục mua báo. Tôi không nhớ ông có bị mợ tôi cằn nhằn không.

Ông vẫn dán mắt vào màn ảnh nhỏ như không nghe thấy câu hỏi của tôi. Anh rể tôi nhắc tôi.

“Cậu phải nói lớn ông mới nghe thấy. Hồi này tai ông nghễnh ngãng nhiều rồi.”

Tôi hỏi lớn, cậu tôi quay lại như muốn hỏi. Tôi nhắc lại câu hỏi một lần nữa. Cậu tôi lắc đầu. Không hiểu cái lắc đầu của ông có nghĩa là ông đang trả lời câu hỏi hay không nghe được câu hỏi.

“Bây giờ nặng tai lắm. Nhiều khi nghe không rõ. Anh nói gì vậy?”

Tôi hỏi lại. Lần này ông nghe được.

“Cũng muốn đọc lắm nhưng đọc câu sau lại quên câu trước. Nhiều khi đọc mà chẳng hiểu gì cả. Nghe thì dễ chịu hơn, nhưng phải mở lớn mới nghe được.”

Tôi sực nhớ lại dáng vẻ vồ vập của ông khi thấy hộp que ngoáy tai tôi mang về. Ông dành ngay lấy. Thứ này tốt đây này! Ở bên này không có. Để cho tôi! Ông tưởng rằng những chiếc que nhựa đầu bịt bông gòn này sẽ mang lại được phép lạ cho ông.

“Chắc cậu phải cần một chiếc máy nghe.”

Ông nhổm người lên.

“Máy nghe à? Có thứ máy đó nữa sao?”

Tôi gật đầu.

“Để khi về, con sẽ tìm mua cho cậu một chiếc.”

Mặt ông tươi tỉnh. Ông như tìm thấy vật cứu mạng.

“Nghe rõ như người thường được thì sướng lắm nhỉ?”

Tôi trấn an ông.

“Về tới nơi con sẽ tìm mua ngay và gửi bưu điện liền cho cậu.”

Chiếc máy nghe đã luôn luôn nằm trong đầu ông. Chuyến bay trở về của tôi cất cánh vào đúng giờ giao thừa của năm mới dương lịch. Khi tôi rời nhà lên phi trường, ông đã lên giường ngủ. Tôi không muốn đánh thức ông dậy. Ngày hôm qua tôi đã cho ông biết chỉ còn một ngày nữa là vợ chồng tôi sẽ lại phải xa ông. Mặt ông buồn hẳn. Suốt ngày ông lặng câm đưa mắt nhìn mỗi khi vợ chồng tôi đi ngang qua ông. Ông anh rể tôi như không đành lòng.

“Ông đi nằm chứ chưa ngủ đâu. Để tôi đánh thức ông dậy. Biết bao giờ cậu mợ mới về thăm ông lại được nữa!”

Anh rể tôi kêu ông dậy. Ông giật mình ngơ ngác như chưa rời khỏi giấc ngủ. Vợ chồng tôi chào ông. Ông nắm lấy tay tôi nghẹn ngào. Tôi tưởng ông không nói được gì nữa. Nhưng ông lại dặn tôi.

“Nhớ gửi cho cậu chiếc máy nghe nghe!”

Về tới nhà, tôi hỏi thăm ngay mấy ông bạn bác sĩ về chiếc máy nghe. Ông nào cũng bảo phải khám tai rồi mới mua được. Làm sao mà khám? Tôi nhờ mấy ông tìm cách mua dùm tôi. Cứ thứ tốt mà mua.

Chỉ chừng hơn tuần lễ sau, tiếng điện thoại trong đêm vang lên. Tôi lớ quớ mở mắt bắt máy. Chị tôi tin cho tôi biết là cậu tôi đã qua đời. “Có lẽ ông chỉ chờ gặp cậu rồi ra đi. Từ khi cậu mợ đi, sức khỏe ông tồi tệ dần. Tối qua ông ngủ rồi đi luôn!”

Khi ông bạn bác sĩ điện thoại cho tôi báo tin đã mua được máy, tôi thẫn thờ trả lời.

“Cám ơn toa nhưng chắc moa không cần tới nữa đâu. Muộn rồi!”

Chắc bạn tôi không hiểu tôi nói gì. Nhưng trong đầu tôi như có tiếng vang dội lại không ngừng. Muộn rồi! Muộn rồi…

Song Thao
07/2006
Trích trong tập truyện “Chốn Cũ” sắp tái bản.
Nguồn: Tác giả gửi

Đã đăng: [Vào truyện], Chương [1], [2], [3], [4], [5], [6], [7], [8], [9], [10], [11], [12], [13], [14], [15], [16], [17]

Thoạt mới quan sát hệ thống xã hội Cộng sản, người quốc gia không khỏi không kinh ngạc và tự hỏi: Tại sao bọn lãnh tụ chúng nó tài thế, đã tạo được cả một thế hệ đồng dạng với nhau từ lời ăn tiếng nói, từ nếp suy nghĩ dẫn đến hành động? Một lời nói của lãnh tụ ban ra là một chân lý và được tất cả mọi người bên dưới lập lại những lời lẽ ấy với tất cả sự kính cẩn. Thí dụ Hồ Chí Minh nói rằng “tình hữu nghị Việt Trung đời đời bền vững”, thì cả nước đều dùng đúng từng chữ như thế trong một dịp thích hợp với câu nói ấy. Hoặc giả Hồ Chí Minh ca ngợi “mái tranh nền đất là truyền thống dân tộc”, thế là từ trên xuống dưới biến câu nói ấy thành một… hành động cụ thể; có nghĩa là bất cứ dịp nào có thể, đều tìm cách biến đất nước trở về thời đại… nền đất mái tranh! Đây cũng là lý do bọn tù cải tạo phải đổ mồ hôi nước mắt phá cho bằng sạch những khu tiền chế tối tân của Mỹ, đào xới tất cả những nền nhà xi măng do Mỹ thiết lập để đào ao lấy đất đắp nền, cắt cỏ tranh đan mái…

Bằng phương pháp nào Cộng sản biến con người thành một cái máy nhận lệnh ngoan ngoãn như vậy? Câu trả lời chính xác không vượt ra ngoài câu: Tuyên truyền nhồi sọ!

Kỹ thuật nhồi sọ của Cộng sản không phải không có những cái độc đáo của nó. Họ áp dụng nguyên tắc nước chảy đá mòn, có nghĩa là nói nhiều, nói mãi, nói một đề tài và buộc con người bị trị phải cùng nhau nhai đi nhai lại những đề tài ấy. Quân dân cán chính, nam phụ lão ấu, tất cả đều không thoát khỏi sự nhồi sọ này dưới chế độ Cộng sản.

Nằm trong trại, đêm đêm nghe tiếng loa vọng từ họ đạo Cao Xá về tới khu nhà ngủ trong trại tù, Vĩnh và các bạn đều biết rằng dân bên ngoài cũng đang bị nhồi sọ với những bài bản y hệt bên trong! Và từ đó, Vĩnh biết thêm rằng ở ngoài đời, ngoài việc chúng cũng bắt dân hội họp học tập từng đêm, nơi mỗi khu phố, chúng còn bắc thêm một cái loa. Cái loa lải nhải suốt ngày bài học của nhà nước. Người dân ngày hôm nay nghe chối tai, ngày mai nghe chối tai, tháng này nghe chối tai, tháng tới vẫn nghe chối tai… nhưng một ngày nào đó, trong một hoàn cảnh nào đó, tự dưng người dân thấy mình phát ra một câu nói giống hệt cái loa của nhà nước đã nói. Thế là nhà nước Cộng sản đã âm thầm ghi được một điểm son. Nhưng giả dụ anh người dân kia cho đến ngày xuôi tay nhắm mắt vẫn chưa thể giúp cho nhà nước cái điểm son đó, nhà nước vẫn không lấy gì làm âu lo và vội vã. Nhà nước sẽ nhận định rằng: Nó im lặng, nó rút vào cái vỏ, không hề có một lời nói hoặc hành động nào chống phá mình là được rồi. Còn lỗ tai nó coi như điếc, khối óc nó coi như đã đặc lại, không đáng kể. Cứ để thời gian quăng nó vào cái thùng rác của lịch sử, nằm chung với bọn ngụy quân ngụy quyền, bọn tư sản mại bản, bọn địa chủ phú hào… Lời tuyên truyền của nhà nước nếu không nhập được vào đầu của thằng bố thì sẽ nhập vào đầu thằng con. Và nếu thằng con vì một lý do gì cũng không “cải tạo” được nữa thì sẽ còn thằng cháu. Thế nào rồi nhà nước cũng có một thằng “tiến bộ” nghe theo và làm theo những lời tuyên truyền qua phương tiện cái loa. Đường lối ấy không vượt ra ngoài một câu nói của Hồ Chí Minh: Vì lợi ích mười năm trồng cây. Vì lợi ích trăm năm trồng người.

Trên một căn bản nào đó, từ 54 đến 75, Cộng sản đã thành công trong việc tuyên truyền nhồi sọ. Ít nhất qua hình thức, người ta cũng thấy Cộng sản tạo được một xã hội đồng dạng để biểu dương sức mạnh trong cuộc tấn công vào phòng tuyến của người quốc gia; dù rằng trên thực tế, bên trong của sự đồng dạng ấy là một cái hũ nhốt muôn nghìn sự mâu thuẫn. Thế nhưng nếu một nhà báo Tây Phương có dịp hỏi một người dân miền Nam rằng anh thấy Thiệu như thế nào? Nhà báo ấy sẽ rất dễ dàng nhận được câu trả lời: Thiệu bị Mỹ chi phối hoàn toàn! Tôi ghét Thiệu! (dù trên thực tế không phải không có những lần Thiệu chửi Mỹ ra mặt!). Nhưng nếu cũng nhà báo ấy hỏi một người dân miền Bắc xã hội chủ nghĩa rằng Bác Đảng thế nào? Thì chắc chắn nhà báo ấy sẽ được trả lời: Bác và Đảng đã xây dựng được một nước Việt Nam mới hoàn toàn độc lập, tự do, ấm no và hạnh phúc. Công ấy không thua gì công của các vua Hùng; dù rằng trong đáy thâm tâm, người trả lời câu hỏi biết rõ một trăm phần trăm rằng Bác và Đảng nô lệ Nga Tàu ra mặt, và là tác giả chính của câu “áo anh rách vai quần tôi có hai miếng vá”.

Ngày hôm nay, trong trại tù Cộng sản, Vĩnh và các bạn đang khởi sự nếm mùi nhồi sọ của Cộng sản!

Sự nhồi sọ trong tù cải tạo được diễn tiến qua năm giai đoạn:

1. Lên lớp tiếp thu bài học từ giáo viên.

2. Trở về phòng nghiên cứu bài học, đào sâu suy nghĩ về bài học, soạn đề cương cho bài học để sửa soạn bước vào thảo luận dựa trên bài học.
3. Thảo luận bài học theo cấp tổ 10 người.
4. Làm bài thu hoạch để nộp cho quản giáo.
5. Lên hội trường để được giải đáp các sai trái trong bài thu hoạch nếu có và bị quản giáo ghi nhận. Rút ưu khuyết điểm về tất cả các bước trong bài học vừa qua.

Năm bước nhồi sọ trên, cái bước ghê gớm nhất là bước thảo luận phát biểu.

Một tổ 10 người, có một thằng vệ binh ngồi giám sát, dưới sự điều động của tổ trưởng (Việt cộng gọi là trụ trì). Mười người ấy sẽ thay phiên nhau phát biểu những câu hỏi mà giáo viên đã cho sẵn ngay sau khi kết thúc bài học ở bước 1.

Bài học về tội ác của Đế quốc Mỹ chỉ có hai câu hỏi để mọi người dựa vào đó mà phát biểu.

1. Tại sao nói Đế quốc Mỹ là kẻ thù của nhân dân ta và nhân dân tiến bộ trên toàn thế giới?
2. Tại sao nói Đế quốc Mỹ là con đỉa hai vòi?

Tổ A.3 dĩ nhiên do tổ trưởng Quách Tứ trụ trì. Cả tổ ngồi thành một vòng tròn nơi một góc nhà được chỉ định. Khi tên vệ binh có nhiệm vụ ngồi giám sát ra lệnh bắt đầu làm việc, thì tổ trưởng sẽ là người tiên phong phát biểu làm gương. Tổ trưởng Quách Tứ bắt đầu:

- Thưa các anh em, tôi xin phát biểu về hai câu hỏi trong bài học. Câu thứ nhất tại sao nói Đế quốc Mỹ là kẻ thù của nhân dân ta và nhân dân tiến bộ trên toàn thế giới? Các anh em thấy đấy, Việt nam ta đất không rộng, người không đông, không hề ân oán gì với Đế quốc Mỹ, thế mà chỉ vì lợi nhuận, Đế quốc Mỹ đã áp dụng chính sách thực dân mới, đổ của dựng ra một chính quyền tay sai và một quân đội đánh thuê để thực hiện đường lối xâm lược của Mỹ, nhằm mục đích biến nước ta thành một bang chư hầu của Mỹ, phục vụ cho quyền lợi Mỹ. Mỹ đã trút xuống đất nước ta một số lượng bom đạn nhiều gấp hai lần được cả hai phe Đồng Minh và Trục xử dụng trong lần thế chiến thứ hai. Mỹ đã xử dụng tay sai phạm muôn nghìn tội ác với nhân dân ta bằng những hành động cướp của, giết người, đốt nhà, hãm hiếp phụ nữ, tàn sát những chiến Sỹ Cách mạng là con em nhân dân. Mỹ đã trút bom đạn 9 ngày đêm xuống thủ đô Hà Nội ta, và huênh hoang tuyên bố sẽ đưa miền Bắc chủ nghĩa xã hội trở về thời kỳ đồ đá. Nhưng Mỹ giàu mà không mạnh. Và cái quốc sách “vũ khí luận” của Mỹ đã tự chứng tỏ sự sai lầm của nó khi Mỹ đã bị nhân dân ta, quân đội ta nhất trí cùng Đảng, theo lời Bác gọi, đoàn kết đánh trả và đã chiến thắng Đế quốc Mỹ cùng bọn tay sai ngụy quân ngụy quyền một cách hoàn toàn và triệt để. Cuộc kháng chiến thần thánh chống Mỹ cứu nước của ta đã hoàn toàn thắng lợi. Từ đây, đất nước ta đã sạch bóng quân thù, và sẽ không một thằng thực dân đế quốc nào còn dám nhòm nhỏ xâm lược nữa.

Quách Tứ phát biểu một hơi y chang bài học. Sau đó, để kết luận câu 1, anh nói: Liên hệ bản thân, tôi xấu hổ vì sự lầm lẫn của mình giữa bạn và thù. Tôi đã phạm muôn nghìn tội ác với nhân dân, đã bắn giết Cách mạng không gớm tay, dù rằng… nói tới đây Quách Tứ hơi nghĩ ngợi. Một thoáng anh tiếp. Dù rằng từ ngày ra trường tôi chỉ làm một nhiệm vụ duy nhất là sỹ quan huấn luyện lái trực thăng ở Nha Trang…

Anh em đều cười thầm trong bụng. Thế nhưng thằng vệ binh oắt con cũng chẳng vừa. Nó điểm mặt Quách Tứ sửa sai tại chỗ.

- Anh nói hay lắm nhưng kết luận như cứt! Chạy tội phỏng? Anh phát biểu lại phần liên hệ về bản thân với tội ác đã phạm tôi xem nào. Không đạt yêu cầu là tôi cùm anh.

Quách Tứ hơi hoảng. Anh ngó các bạn rồi phát biểu lại.

- Dù rằng là một sỹ quan huấn luyện, nhưng tôi bị Mỹ ngụy nhồi sọ tư tưởng chống Cộng đến cùng. Do đó, tôi đã tích cực huấn luyện các phi công làm sao triệt hạ mục tiêu cho chính xác, xử dụng bom như thế nào để tận dụng được mọi ưu điểm của loại bom đó, có nghĩa là giết được càng nhiều càng tốt. Như thế, tôi là người chịu nhiều trách nhiệm hơn cả những người do tôi huấn luyện đi dội bom tàn sát Cách mạng.

Quách Tứ tính nói thêm nhưng tên vệ binh đã len vào.

- Phải như thế chứ! Giờ này mà còn giọng điệu ngoan cố chạy tội là không tốt. Câu một đủ rồi. Anh phát biểu tiếp câu hai.

Và Quách Tứ phát biểu tiếp câu hai.

- Thưa các anh tôi xin phát biểu tiếp câu hai. Tại sao nói Đế quốc Mỹ là con đỉa hai vòi? Như các anh thấy đấy. Nước Mỹ là một nước do những tập đoàn tư bản phản động thay nhau lãnh đạo. Tổng thống Mỹ cũng chỉ là con đẻ của những tập đoàn ấy. Ta có thể nói thẳng rằng những tập đoàn tư bản ở Mỹ chỉ là một bọn cướp ngày. Cướp đêm là giặc cướp ngày là quan mà lại! Thế cho nên chúng ra tay vơ vét sức lao động của người dân trong nước, vẫn chưa đủ cho lòng tham, chúng còn tìm mọi cách với cái vòi thứ hai của chúng sang những nước khác để vơ vét bằng đường lối thực dân mới. Đế quốc Mỹ là nguồn gốc của mọi cuộc chiến tranh. Đế quốc Mỹ là nguồn gốc của mọi sự bóc lột trên thế giới. Do vậy, thật là chính đáng khi Đảng nói rằng nó là con đỉa hai vòi và mọi nhân dân tiến bộ trên thế giới đều coi nó là kẻ thù số một.

Theo đúng như khuôn mẫu, sau mỗi câu phát biểu phải có một phần liên hệ bản thân. Quách Tứ sau một lúc nhìn vào giấy để ôn bài, tiếp. Tôi đã du học tại Mỹ. Tôi đã nhìn thấy xã hội và người dân Mỹ như thế nào. Quả là Đảng đã nói đúng. Nước Mỹ có những khu nhà chọc trời cho bọn tư bản sống và ăn chơi phè phỡn, đồng lúc bên cạnh những khu nhà chọc trời đó là những “chòi tranh rách nát”, nơi sinh sống của giai cấp công nhân thợ thuyền Mỹ, suốt đời kéo lê kiếp nô lệ trong các xí nghiệp, các hầm mỏ và chỉ mơ mộng có đủ bánh mì nuôi thân và nuôi gia đình. Tôi rất xấu hổ đã phục Mỹ nể Mỹ và đã sống bằng bơ sữa của Mỹ, chịu sự huấn luyện của Mỹ để chống phá Cách mạng, chống phá nhân dân ta với cả nhân dân tiến bộ trên thế giới nữa.

Câu phát biểu thứ hai không bị chê trách. Tổ trưởng Quách Tứ đã vác thánh giá đi qua một đoạn đường. Theo đúng thứ tự, anh chỉ định tổ phó Khoa phát biểu. Tổ phó Khoa trang trọng sửa lại dáng ngồi cho ngay ngắn. Anh khẽ liếc mắt qua bản đề cương đặt trên đùi rồi cất tiếng.

- Thưa anh em, nối tiếp anh tổ trưởng, tôi xin phát biểu câu thứ nhất. Tại sao nói Đế quốc Mỹ là kẻ thù của nhân dân ta và nhân dân tiến bộ trên thế giới? Các anh em thấy đấy. Việt Nam ta đất không rộng, người không đông, không hề ân oán gì với Đế quốc Mỹ…

Cây thánh giá mà tổ phó Khoa vác tiếp theo tổ trưởng Tứ cũng từng đó chặng đường, cũng từng đó vấp ngã, cũng từng đó tủi nhục, cũng từng đó được nâng lên và được xỉ vả!

Hai ngày trời mới chấm dứt việc thảo luận phát biểu. Vĩnh nhẩm tính chỉ qua việc phát biểu ở cấp tổ thôi, hai câu trên đã lọt vào tai mỗi người trong tổ 10 lần. Mười lần phải để nó lọt vào tai, với những khối óc kém trí nhớ nhất cũng phải thuộc lòng. Thế nhưng chao ôi, còn sống dưới chế độ nhồi sọ này nào phải chỉ có lọt vào lỗ tai 10 lần!

Sau khi tất cả các khối chấm dứt phần thảo luận bài học 1, cả trại được nghỉ xả hơi một ngày để sửa soạn cho việc lên lớp hướng dẫn thu hoạch.

Sau một ngày lao động người ta dễ tìm lại được một sự thoải mái đầu óc. Thế nhưng sau một ngày thảo luận những đề tài chính trị nhồi sọ một chiều, dù đã nghỉ một ngày xả hơi, đầu óc vẫn thấy đau nhức như búa bổ. Vĩnh đã nằm lơ mơ cả buổi chiều. Khi màn đêm nhá nhem Vĩnh mò sang khối 1 gặp Ứng chuyện trò một lúc. Sau nhớ đến vụ thuốc lào Vĩnh vội quay về khối tìm gặp Dung.

Nguyễn Xuân Dung, thiếu úy thiết giáp, vợ bầu sắp đẻ thì đi tù. Nhà Dung ở miệt Phạm Thế Hiển. Anh cũng là một trong những tay săn thuốc lào tài tình của khối. Khi trưa Vĩnh lấy của Ứng 5 đồng tiền mới đưa cho Dung nhờ Dung mua cho ít thuốc lào ngon từ một nguồn gốc mà không ai biết được. Tối nay Vĩnh hy vọng tràn trề sẽ có tí thuốc ngon hút với mấy thằng bạn thân thiết. Tìm quẩn quanh một lúc không thấy Nguyễn Xuân Dung đâu cả, Vĩnh xà xuống chỗ ông già Đang, người chơi thân với Dung, hỏi thăm.

- Bác Đang, bác thấy thằng Dung đâu không?

Ông già Đang là một cựu thiếu úy già ngành hành chánh tài chánh. Ông gầy và cao nhồng như một con sếu. Ông góa vợ và có một bầy con để nuôi. Hiện tại ông đang nằm nơi chỗ của ông, vắt tay trên trán mắt ngó kèo ngó cột! Nghe Vĩnh hỏi, ông chỉ chậm rãi bỏ cánh tay trên trán xuống, ngó Vĩnh trả lời như người hết hơi.

- Tôi có giữ ông ấy trong túi đâu nào!

Vĩnh không vui lắm với câu trả lời hơi kém thân mật hơn ngày thường của ông già Đang, nhưng anh không giận. Anh nhìn ông, đánh nhẹ một đòn tâm lý.

- Sao hôm nay có vẻ buồn thế bác?

- …..

- Sửa soạn làm một bi xiện (*) chăng?

Đúng như sự dự trù của Vĩnh. Dù không tỏ lộ sự thèm muốn quá lộ liễu, nhưng Vĩnh đã đọc được sự trìu mến khác thường trong đôi mắt của ông Đang vừa chiếu vào anh. Ông bỏ hẳn tay khỏi trán, dọ dẫm.

- Giờ này được hút một điếu thuốc ngon chết cũng thỏa…

- Thằng Dung nó có thuốc xiện không cho bác hút à?

- Nó chỉ hứa cho một ít nhưng đã có đâu!

- Đấy, tôi đang tìm nó đấy. Nó đưa tôi tôi sẽ mời bác hút thả cửa.

Như người trúng số hụt, ông già Đang lại buông một tiếng thở dài. Ông nằm yên không buồn nói thêm gì nữa.

Vĩnh lại tiếp: Bác Đang à!

- Gì nữa ông?

- Hỏi thật bác nhá. Hơn nửa năm qua có bao giờ bác thấy thèm một tí hĩm không?

Ông già Đang nghe Vĩnh hỏi vội xua tay như đuổi ruồi.

- Thôi thôi ông cố nội! Một điếu thuốc còn mơ ước không ra. Ông lại còn gieo vào giấc ngủ thằng già này cái mùi mắm kho mắm chưng huyền hoặc ấy làm gì cho khổ!?

Vĩnh thấy khoái trá với lối ví von thú vị bất ngờ của ông già Đang. Ví mùi đàn bà với mùi mắm kho mắm chưng lúc này thì thật là … số một!

Vĩnh cười.

- Ngồi lên đi. Chút nữa sẽ có thuốc cho bác hút. Ngồi lên nói chuyện cho quên đời.

Ông Đang vẫn như chưa có hứng nói chuyện. Ông gãi lông mày.

- Thôi khi nào có thuốc ông kêu tôi dậy cho tôi ăn mày một hơi thì tôi cám ơn ghê lắm. Bây giờ tôi chỉ muốn dim dim tí thôi. Tôi muốn quên đi mấy cái bài thảo luận đau đầu đau óc. Ngày mai lại phải lên hội trường nghe bài học mới rồi. Chán lắm thôi!

Vĩnh biết ông già Đang đang đau đầu thật. Anh hỏi vớt vát.

- Thế bác biết thằng Dung chạy đâu không?

- Khi chiều tôi thấy nó cứ lẩn quẩn sau dãy cầu tiêu. Hình như nó tìm cách liên lạc với một thằng bạn nào đó bên T4.

Vĩnh nhìn ra bầu trời đầy sao, lòng buồn buồn nghĩ đến ngày mai. Lại lên hội trường. Lại phát biểu. Lại nhắm mắt nhắm mũi tự đem mình ra mà chửi rủa trước mặt quân thù. Thốt nhiên một tràng súng nổ vang. Thêm một tràng súng nữa. Hai tràng AK.47 nổ dòn trong đêm tối, làm dựng đứng cả những kẻ đi ngủ sớm trong phòng lẫn những kẻ đang ngồi tán gẫu với nhau ngoài sân.
Chỉ vài phút sau đó vệ binh và quản giáo đã súng đạn tràn vào đầy sân trại. Tất cả mọi người bị lùa về phòng. Màn tập họp điểm danh bất thường tiếp theo đó diễn ra trước mọi khối.

Khối 2 thiếu một người!

Khối trưởng Trai chỉ sau vài phút tập họp điểm danh đã báo ngay người vắng mặt là Nguyễn Xuân Dung. Tất cả mọi người phải vào phòng và trở về chỗ nằm. Biện pháp tiêu tiểu ngay trước cửa phòng lại được ban hành. Sự kiện này diễn ra không còn lạ với mọi người. Lâu lâu các trại thuộc L4 lại có một màn vượt ngục. Mới cách đây hơn tháng bên L4T4 bắn chết một tay vượt ngục ngay cổng trại. Người vượt ngục là một trung úy xuất thân võ bị Đà Lạt. Anh vượt ngục bằng cách đêm xuống xông chạy thẳng ra ngoài bằng lối cổng chính. Vệ binh bắn anh chết dính vào con ngựa chận cổng…

Như mọi người Vĩnh về chỗ nằm. Anh có bao điều lo âu muốn nói mà không biết nói với ai. Theo Vĩnh nhận xét, Dung là một tay rất lành và rất kỹ; chưa bao giờ để lộ một tí tư tưởng chống đối nào. Nhưng giả dụ hắn có mưu vượt ngục đi nữa, thì với kinh nghiệm của một sỹ quan tác chiến ngành thiết giáp, không bao giờ Dung lại dại dột nhè cái đêm sao vằng vặc và trăng đã bán tuần như thế này để mà vượt ngục. Nhớ đến 5 đồng đưa Dung ban trưa nhờ mua thuốc lào Vĩnh lại đâm lo. Ai có thể bảo đảm được rằng qua những trận đòn thù, 5 đồng ấy lại không biến thành một số tiền của một tên phản động yểm trợ cho một tên phản động khác vượt ngục tìm đường “móc ngoặc với bọn thảo khấu đang ngoan cường tiếp tục chống phá cách mạng bên ngoài”!

Giọng Bính bỗng khẽ cất lên bên tai Vĩnh.

- Không biết nó sống chết lẽ nào!?

Vĩnh không trả lời. Anh nhìn qua kẽ vách về phía cầu tiêu. Bọn an ninh, bọn vệ binh phối hợp với bọn quản giáo đang nhá đèn pin lục lạo. Từ chỗ Vĩnh nằm nhìn ra phía dãy cầu tiêu sát hàng rào cách một vuông sân lớn trồng ớt và rau dền. Sự quan sát do đó bị cản trở rất nhiều. Tuy vậy, Vĩnh và mọi người vẫn có thể loáng thoáng nhận ra bóng bọn cai tù đang lục soát và nghe rõ tiếng chửi thề của chúng.

Bính vẫn thều thào: Nó lục lạo mà chửi thề như vậy là chắc thằng Dung thoát rồi.

Vĩnh lo âu.

- Tao vẫn chưa hiểu tại sao nó lại chọn con đường ấy!?

Sở dĩ Vĩnh nói như thế là vì con đường nằm phía sau dãy cầu tiêu là đường dẫn vào khu giao điểm của các trại 1, 2, 3, 4 và 5. Đoạn đường này có rất nhiều trạm gác. Muốn vượt ngục không ai đâm vào con đường tử lộ ấy. Tại sao nó không vượt hàng rào phía Nam, băng qua cánh đồng lau dẫn đến họ đạo Cao Xá? Nó là dân Bắc Kỳ Công Giáo Di Cư thứ thiệt, Việt cộng gọi là thành phần Thánh Giá Há Mồm (*) đã đem Chúa chạy vào Nam (!), rất dễ trà trộn xin sự giúp đỡ bao che của họ đạo này… Đúng là thằng này muốn tự sát! Vĩnh ngậm ngùi nghĩ bụng.

Thời gian làm giảm đi mức độ căng thẳng của cả khối. Một số đã bò lại gần nhau bàn tán. Mọi loại giả thuyết đã được đặt ra. Ông Đang thì nói với Vĩnh rằng.
- Tôi không nghĩ thằng Dung nó trốn trại. Chắc nó chỉ liên hệ trao đổi thuốc lào đấy thôi.

- Trao đổi với ai?

- Thằng ấy nó tài lắm. Nó từng đổi đồ thủ công lấy thuốc lào Vĩnh Bảo của vệ binh nhiều lần đấy.

- Bác nghĩ tình trạng hiện tại của nó ra sao?

- Tôi cũng như anh, nằm đây biết thế quái nào được. Chỉ cầu xin Chúa cho nó tai qua nạn khỏi.

- …..

- Có thể bể chuyện trao đổi, nó dzọt luôn.

- Nhưng dzọt lối ấy làm sao thoát!?

- Thằng Dung nó dân tác chiến, mưu sinh thoát hiểm cũng tài lắm. Tôi tin nó thoát rồi.

Vĩnh không nói gì nữa. Anh nằm nhớ đến những xác bạn bè nơi các trại bên cạnh từng bị vệ binh bắn chết vắt trên hàng rào kẽm gai trên đường đào tẩu. Hơn nữa năm qua trại Trảng Lớn không thiếu người vượt ngục, nhưng con số thành công đếm chưa hết đầu ngón tay. Đa số đều bị bắn chết ngoài hàng rào hoặc bị chận bắt phía ngoài quốc lộ hoặc tại các làng xã kế cận. Sống trong xã hội này, một con kiến cũng khó thoát khỏi sự canh phòng cẩn mật của bọn công an địa phương. Hơn thế, chúng đã biến cả những đứa bé chăn trâu chăn bò thành chân tay chỉ điểm cho chúng. “Tai mắt nhân dân” phần nhiều là những thứ đó! Chuyện đại sự vỡ chỉ vì một đứa bé chăn trâu là chuyện rất thường xảy ra trong xã hội Cộng sản.

Tiếng bàn cãi mỗi lúc mỗi lớn. Khối trưởng Trai rất e ngại và đã năm lần bảy lượt lên tiếng yêu cầu anh em trở về chỗ ngủ. Thốt nhiên có tiếng lên đạn ngoài cửa phòng, tiếp theo là tiếng chửi thề thật lớn của một thằng vệ binh.

- ĐM chúng mày có ổn định chỗ ngủ hay muốn tan xác như thằng phản động trốn trại ngoài kia?

Câu nói của thằng vệ binh không chỉ làm cho riêng Vĩnh mà làm cho tất cả mọi người đều rụng rời. Như thế là thế nào? Thằng Dung thoát rồi hay đã bỏ xác ngoài hàng rào?

Rồi thì Vĩnh rơi vào giấc ngủ với đầy ác mộng. Anh thấy thằng Dung xuất hiện trên hội trường. Nó đứng trước máy vi âm với một thân xác bị bắn thủng như một tổ ong. Nhưng lạ thay, nó đang phát biểu về những bài học khoan hồng nhân đạo của Đảng, của nhà nước xã hội xã hội chủ nghĩa. Vĩnh đầy kinh ngạc tự hỏi. Lạ nhỉ? Bằng phương pháp nào mà Cộng sản khiến được một xác chết vẫn chưa quên bài học? Vẫn phát biểu y như cái loa của nhà nước vậy kìa? Giọng Nguyễn Xuân Dung vẫn đều đều vang lên trong giấc mơ của Vĩnh: Các anh thấy đấy. Việt Nam ta đất không rộng, người không đông, không hề ân oán gì với Đế quốc Mỹ…

Mời đọc tiếp: Chương [18]

Hà Thúc Sinh
Nguồn: Tác giả gửi

Con về khóc giữa hư không

Được tin cha vào bệnh viện
Con ngồi nhìn nắng qua hiên
Thầm nghĩ cha không về nữa
Giật mình! …chiều đã vào đêm

Con về ngang biển Thái Bình
Con về ngang núi Thái Sơn
Con về quỳ bên chiếc lá
Con về quỳ dưới gốc cây

Con quỳ như con dế nhũi
Con quỳ như con đười ươi
Con quỳ im trong chiếc lưới
Con quỳ bất lực kiếp người

Cha ơi! Cha an nghỉ đâu?
Quê hương là quả địa cầu
Hay là mảnh vườn thôn nhỏ
Chôn sâu kỷ niệm ban đầu

Con về ngược lên dòng sông
Tìm về đầu nguồn biển rộng
Thái Sơn trời cao lồng lộng
Con về khóc giữa hư không.

2012

Quê nội

Quê nội Bình Yên ngày về
Nhớ hàng phượng vĩ đỏ tươi
Những ngày cắp sách đi học
Ngang qua cánh đồng, cánh đồng

Nhà nội ở ngay ngã tư
Hai con đường làng giao nhau
Rồi dẫn đi về bốn hướng
Lúa xanh, chuối xanh, cau xanh

Nhà nội có hai cây Chiêm
Mướt xanh bốn mùa đón khách
Thượng Phước, Giao Thủy, Thạch Bộ
Ngang qua, ngang qua, ngang qua

Nhà nội có hàng chè Tàu
Mỗi lần đi ra thấy bướm
Vờn bay nhè nhẹ vờn bay
Tuổi thơ chập chờn tuổi thơ

Thế rồi quê nội chiến tranh
Thôn làng hết cảnh yên lành
Tôi không còn gặp nội nữa
Nội đi lên tận trời xanh

Quê nội Bình Yên ngày về
Ngôi nhà tranh đẹp ngày xưa
Nội mang về từ Hiệp Đức
Chiến tranh đốt sạch,…chẳng chừa !

Tôi đi tìm cây Bông Bụt
Tôi đi kiếm hàng chè Tàu
Ngát hương giàn hoa ThiênLý
Bây giờ ai bứng đi đâu ?

Tôi đi mót từng kỷ niệm
Chiến tranh bỏ sót ven đường
Trái tim khát khao tuổi nhỏ
Rạt rào lồng lộn nhớ thương

Vẫn giòng sông xưa còn đó
Vẫn lũy tre làng còn đây
Vẫn còn y nguyên giếng nước
Và trời còn mây trắng bay

Quê nội Bình Yên ngày về
Trầm tư trước khói hương quê
Nói cùng cỏ hoa đang khóc
Nội ơi! Nội ơi,…quay về.

1976

Chu Nguyên Thảo
Nguồn: Tác giả gửi

Buồn tháng Chạp nào bóng tịch dương
Vĩnh hằng Ba đã đáo quê hương
Chẳng còn vương vấn chi thành bại
Nào kể bận lòng đến ách ương
Bác ái công bằng ngày tối nhớ
Siêng năng tận tụy tháng năm thương
Trời cao biển rộng trông vời vợi
Hình bóng Ba ngời ở bốn phương…

Thái Huy Long
Nguồn: Tác giả gửi

Nhược điểm lớn nhất của thể chế chính trị của chúng ta là gì? Là chế độ đảng trị, chuyên chế và mất dân chủ rất nặng nề. (Tiến sĩ Lê Đăng Doanh)

Khi mới bước chân vào đến miền Nam, có người đã “nẩy ra” một ý tưởng (hơi) ngộ nghĩnh như sau:

“Quan sát cảnh vật và sinh hoạt của con người từ Bắc vào Nam, tôi nảy ra ý khái quát này: từ Bắc vào Nam là đi từ miền đất nghèo đến nơi giầu có, từ chỗ hàng năm hễ gặp hạn hán hay lụt lội là đói khát, đến nơi dường như sờ đâu cũng có cái ăn, cây trái, tôm cá ê hề, muốn chết đói cũng khó.

Nhưng mặt khác, đi từ Bắc vào Nam là đi từ nơi văn hoá cao đến nơi văn hoá thấp.” (Hồi Ký Của Giáo Sư Nguyễn Đăng Mạnh).

Cách “khái quát này” này đã khiến cho nhà thơ Thiếu Khanh , một người sinh trưởng ở miền Trung, buồn lòng thấy rõ:

“Đó là khẩu khí của một bậc đại trí thức ở đất kinh kỳ ngàn năm văn vật nhìn về miền đất tuổi đời non nớt mới ba trăm năm, một cách bao dung và rộng lượng, như một hoàng đế ở trung nguyên nhìn ra man di bốn cõi…”

Nói sao (nghe) đắng cay dữ dội vậy Trời ? Bắc/Nam/Trung gì cũng một nhà hết trơn mà, đúng không?

Tôi e là có đôi chút hiểu lầm giữa ông nhà thơ và ông nhà giáo thôi. Khi đưa ra nhận xét về “độ chênh” của hai nền văn hóa Bắc/Nam (chắc) ý giáo sư Nguyễn Đăng Mạnh chỉ muốn đề cập đến những nét nền nã của vùng đất cũ (so với miền đất mới) chứ ông không có ý đề cao văn hoá cộng sản – hay còn gọi là văn hóa công nông, văn hóa vô sản, văn hoá A.K… – chỉ mới xuất hiện, vài chục năm qua, ở đất nước chúng ta.

Và sự hiểu lầm này – phần nào – có thể là do cái “khẩu khí” của kẻ phát ngôn (thuộc bên thắng cuộc) và cái màng nhĩ (vốn đã mỏng tang) của người buộc phải lắng nghe, bên phe thua cuộc.

Trên một chuyến tầu xuôi Nam khác, một cây bút khác, thuộc thế hệ khác, không có dính dáng chi nhiều đến chuyện thắng/thua trong cuộc chiến vừa qua, đã ghi lại tỉ mỉ một mẫu đối thoại của hai người đồng hành, cùng với nhận xét (rất) khác về văn hoá Bắc/Nam:

- Tên chị là gì?
- Thưa em tên Mơ.
- Mơ gì? Mộng mơ hay quả mơ?
- Tùy, ai muốn hiểu thế nào thì hiểu…
- Quê quán ở đâu vậy?
- Em ở Thạch Thất, Hà Tây.
- Chị công tác ở cơ quan nào?
- Thưa, ở ty Văn Hóa Thông Tin Hà Sơn Bình.
- Chắc chưa vào Ðảng…?
- Vâng, em mới phấn đấu ở cương vị đoàn…
- Chị lập gia đình chưa?
- Em chưa lập, nhưng đối tượng thì có rồi!
- Các cụ nhà ta còn cả chứ?
- Vâng, thầy u em vẫn còn.
- Gia đình được mấy anh chị em nhỉ?
- Thưa, được tám cả thảy…
- Chị đi đâu mà hành lý cồng kềnh thế này?

“Nơi em về trời xanh không em…?” Bên này vĩ tuyến 17 không có một câu hỏi thơ mộng, lãng mạn như vậy … Vì vậy những lời yêu đương được mở đầu bằng “Ðồng chí công tác ở cơ quan nào ?” (Thế Giang. Thằng Người Có Đuôi. Westminster, CA: Nguời Việt, 1987).

Chúng ta, tất nhiên, cũng “không nên” chỉ vì vài câu đối thoại (ghi trên) mà lại “nẩy ra cái ý khái quát” ngược lại rằng “đi từ Bắc vào Nam là đi từ nơi văn hoá thấp đến nơi văn hoá cao” – nơi mà người ta gặp nhau chỉ để hỏi (chơi) xem:

- Bây giờ tháng mấy rồi hỡi em?

Hay:

- Anh đi về đâu mà bụi đường vương trên mái tóc?

Sau một niên học, hay một trại hè – không chừng – dám có những những câu hỏi sát sườn hơn nhưng tuyệt đối vẫn không liên quan gì (ráo) đến lý lịch của nhau:

- Anh ơi nếu mộng không thành thì sao?

Nói tóm lại, và nói nào ngay, là thái độ sống nghi kỵ, dò xét không thuộc vô cái nền văn hóa (chết tiệt) nào hết trơn hết trọi – của cả bốn miền, tính luôn miền núi. Hoặc giả, nếu có, đó cũng chỉ là cái thứ văn hóa chi bộ, văn hoá đảng ủy, văn hoá lý lịch, văn hoá công an, văn hóa điềm chỉ, hay nói tóm lại là là văn hóa đảng trị mà thôi.

Tôi không tin rằng giáo sư Nguyễn Đăng Mạnh có chút (xíu xiu) nào thích thú hay hãnh diện gì về cái loại văn hoá thổ tả này, vì chính ông cũng đã (đôi lần) suýt bị “gay go” với nó:

“Vào năm 1983, tôi còn bị đánh một trận nữa. Người ta đánh một bài viết của tôi chưa hề được công bố. Hồi ấy cuộc xung đột ta với Tầu ở biên giới còn nóng hổi. Anh Nguyên Ngọc vừa ở chiến trường ra, được đề bạt làm bí thư đảng đoàn Hội nhà văn, chủ trương làm một cuộc cách mạng trong đời sống văn học, đặc biệt là chống Maoít.

Chuyện này tôi chẳng quan tâm làm gì nếu không liên quan đến kỳ phong học hàm phó giáo sư của tôi lúc bấy giờ. Hồi ấy, người đăng ký phong học hàm, trước khi được đưa ra bầu bán về chuyên môn, phải thông qua đảng uỷ của cơ quan công tác về tư tưởng. Trường hợp của tôi trở thành gay go vì tiếng đồn về bài viết của tôi đã vang đến đảng uỷ trường đại học Sư phạm và đảng bộ khoa văn.”

1983 – 2013: hơn một phần tư thế kỷ đã qua, cả đống nước sông, nước suối, nước mắt, nước mưa – cùng với vô số máu lệ – đã (ào ạt) tuôn ngang qua cầu và qua cống. Tuy vậy, cái thứ văn hoá phong chức thì vẫn còn nguyên vẹn (ở trường Đại Học Sư Phạm, Hà Nội) theo như tường thuật của Nhóm Phóng Viên Điều Tra, thuộc báo Người Cao Tuổi.

Đây là một bài tường trình rất dài, vô cùng luộm thuộm vì quá nhiều điệp ngữ cũng như điệp ý, được đăng thành nhiều kỳ từ hôm 22 đến 30 tháng 5 năm 2013 (và đã được in lại trên trang Dân Luận, vào ngày 1 tháng 6) nhưng chỉ cần xem qua vài câu, trong phần kết luận, người đọc vẫn có thể hiểu được khái quát vấn đề:

“Hội đồng phong giáo sư Ngành Vật lý gồm các giáo sư danh tiếng đầu ngành đã loại ứng viên Nguyễn Văn Minh khỏi danh sách phong chức danh Giáo sư, vì ông Minh không thể là nhà khoa học chân chính, khi ‘man khai, thiếu trung thực’ vi phạm đạo đức nhà giáo, có dấu hiệu vi phạm pháp luật…. Bản lí lịch bí ẩn của gia đình, ông Minh cố tình che dấu, đã bị lộ rõ có 2 thế hệ (4 người) tham gia nguỵ quân nguỵ quyền phản cách mạng.”

Sự việc rõ ràng, đã đến lúc Bộ GD&ĐT cần nhanh chóng xem xét lại có nên để ông Minh làm Hiệu trưởng Trường ĐHSP Hà Nội, thậm chí ông Minh không xứng đáng đứng trong hàng ngũ của Đảng Cộng sản Việt Nam vì man khai lí lịch.”

Ông Nguyễn Văn Minh nhận chức Hiệu trưởng Trường ĐHSP Hà Nội.
Ảnh: nguoicaotuoi.

Ông Minh, phen này, chắc chết – chết chắc. Nếu may mà sống sót e cũng khó có thể hết ngóc đầu lên nổi. Cụm từ này (“ngóc đầu lên nổi”) tôi cóp lại từ phản hồi của một độc giả, với bút danh TM 1111, bên dưới bài viết (“Trường Đại học Sư phạm Hà Nội: Gian dối trong hồ sơ tranh cử Hiệu trưởng của PGS,TS Nguyễn Văn Minh”) trên trang Dân Luận:

“Chiến tranh huynh đệ tương tàn đã kết thúc gần 40 năm. Nhà nước VN vẫn ra rả ngày từ ngày đầu về chính sách hòa hợp hòa giải dân tộc. Nếu đến năm 2013 mà cách xét hồ sơ xem một người trí thức có thể đảm nhiệm chức vụ hiệu trưởng một trường ĐH để phục vụ đất nước vẫn phải quyết liệt phân biệt địch-ta bạn-thù, vẫn phải soi mói, sắt máu và sùng sục căm thù, vẫn phải truy tìm từng người bà con thân thuộc xem có người nào là ngụy quân, ngụy quyền, ác ôn, nợ máu, v.v., thì đất nước này làm sao có thể ngóc đầu lên nổi?”

Ủa, có ai nói gì đến chuyện “đất nước này … ngóc đầu lên nổi” hồi nào đâu, cha nội? Chỉ có ông Tiến Sĩ Vũ Minh Khương nói thế này thôi, và cũng đã lâu rồi:

“Khó khăn trong quyết định của mỗi người chúng ta hôm nay không phải là làm cách gì để đất nước tiến lên mà là làm gì để chúng ta không lùi tiếp nữa, bởi đường lùi của chúng ta còn rộng rãi thênh thang lắm.”

Với chế độ hiện hành, cùng với nền văn hoá thổ tả đảng trị hiện nay – có lẽ – ngay cả đến bác Hồ cũng không biết làm cách nào để “chúng ta không lùi tiếp nữa.” Dù sao, vẫn còn điều may mắn là “đường lùi của chúng ta còn rộng rãi thênh thang lắm.” Giời ạ!

Tưởng Năng Tiến
Nguồn: Tác giả gửi

Portrait of a poet – Diego Rivera

Để giết một nhà thơ

1.
Có khi một ai đó sắp giết
hay ít ra muốn giết chết một nhà thơ
Có một nơi, đỉnh gió chưa bao giờ hú
và những nhà thơ luôn câm lặng như các pho tượng.

Một ai đó. Và cái chết của những nhà thơ
Những con chữ. Và vài lời tiên liệu về sự hoàn mãn
Những cái đầu chổng ngược xuống đất
Chỉ để thấy cuộc đời mới thật bình thường.

2.
Ở bên kia đỉnh vực
dẫu gió có thét. Dẫu bão bùng có gầm rú
Lời của những nhà thơ cứ đanh thép
như những lời phán truyền.

3.
Có một ai đó luôn muốn giết các nhà thơ
như giết các đấng tiên tri xưa
Ở nơi không có khói
đã chắc gì chính những nhà thơ không hề nhóm lửa ?

Hay có khi một ai đó chỉ muốn giết chết thơ
như tự hủy diệt lời tự tình
của chính mình
Và của tương lai vô biên ….

Lạy trời mưa xuống…

Tôi biết. Cô nàng vẫn ngồi miệt mài
Cân ký những hạt mưa đỏ hỏn
Những hạt thật tinh khôi
Được xếp hạng riêng từng thúng

Hạt nào mưa trời ?
Hạt nào lệ em tuôn rơi ?
Dưới mắt em những linh hồn luôn đỏ hỏn
Mỗi khi trời đổ mưa

Đôi mắt dân oan nhòe nhoẹt máu
Những hạt tròn vành vạch ắt hẵn là mưa
Những hạt nhạt nhòa méo xệch
Những hạt rách bươn
Những hạt sượng trân héo hắt
Những hạt bảy phần máu ba phần nước
Đích thị là lệ dân oan rồi còn gì ?

Em vẫn ngồi bên vỉa hè miệt mài
Ngực áo, lưng áo đầy những lời gào than khẩn thiết
Em vẫn không ngớt lời van lạy trời mưa xuống
Phải chăng vì lệ đã khô ? …

Chu Thụy Nguyên
Nguồn: Tác giả gửi

Ngươi chết trên đường về nhà.

Tai nạn giao thông. Không có gì đặc biệt, tuy thế mà chết người. Ngươi để lại vợ và hai con. Cái chết không đau đớn. Nhân viên cứu cấp hết lòng cứu chữa nhưng vô hiệu quả. Thân thể ngươi nát bấy, thoát đi thì tốt hơn, tin Ta đi.

Và khi ấy ngươi gặp Ta.

“Sao… chuyện gì vậy?” Ngươi hỏi, “Con đang ở đâu đây?”

“Ngươi chết rồi,” Ta nói, một cách thẳng thừng. Nói kiểu cách làm chi.

“Có chiếc xe vận tải trượt bánh…”

“Đúng thế,” Ta nói.

“Con… Con chết rồi ư?”

“Đúng. Nhưng đừng có buồn. Ai cũng chết,” Ta nói.

Ngươi nhìn quanh. Hư vô. Chỉ ngươi và Ta. “Đây là đâu?” Ngươi hỏi, “Đây là đời sau đấy à?”

“Thì cũng đâu đó,” Ta nói.

“Có phải Ngài là Thượng Đế?” Ngươi hỏi.

“Ừ,” Ta trả lời, “Ta là Thượng Đế.”

“Thế còn con cái… vợ con thì sao?” Ngươi nói.

“Sao là sao?”

“Họ có hề hấn gì không?”

“Ta cũng đang còn chờ xem sao,” Ta nói, “Vừa mới chết mà ngươi đã vội lo lắng cho gia đình. Khá lắm.”

Ngươi nhìn Ta kinh ngạc. Đối với ngươi, Ta không có vẻ gì là Thượng Đế, Ta giống như người thường. Hoặc có thể là một người đàn bà. Có thể là một giới chức thẩm quyền nào đó. Hao hao như thầy giáo tiểu học hơn là đấng toàn năng.

“Đừng lo,” Ta nói, “Họ sẽ yên lành. Con cái ngươi sẽ nghĩ ngươi toàn hảo về mọi mặt. Chúng đã không rỗi hơi mà sinh lòng khinh thường ngươi. Vợ ngươi bề ngoài sẽ khóc thương, nhưng trong lòng nhẹ hẫng. Nói cho ngay, hôn nhân gia đình ngươi đang tan vỡ. Nếu để nói an ủi thì vợ ngươi sẽ cảm thấy rất tội lỗi khi được nhẹ gánh.”

“Ủa,” ngươi nói, “Còn bây giờ thì sao? Con có được lên thiên đàng hay bị đày xuống địa ngục hay điều gì khác?”

“Không đi đâu hết,” Ta nói, “Ngươi sẽ được tái sinh.”

“À,” ngươi nói, “hóa ra mấy tín đồ Ấn Độ giáo đúng.”

“Đạo nào cũng đều đúng trong cách riêng của họ,” Ta nói, “Hãy đi với Ta.”

Ngươi theo sau, cùng Ta rảo bước qua cõi hư vô. “Chúng ta đang đi đâu đây?”

“Không nhắm đến nơi nào cả,” Ta nói, “Cứ vừa đi vừa trò chuyện cho vui.”

“Vậy là nghĩa làm sao, thưa Ngài?” Ngươi hỏi, “Khi tái sinh, con sẽ như một tấm bảng tinh khôi, có phải vậy không? Một đứa trẻ thơ. Và như thế mọi kinh nghiệm và mọi việc con làm trong kiếp này chẳng có tác dụng gì.”

“Không phải vậy!” Ta nói, “Ngươi vẫn lưu giữ tất cả những kiến thức và kinh nghiệm của tiền kiếp. Có điều là hiện tại ngươi không nhớ đấy thôi.”

Ta dừng lại và nắm lấy vai ngươi, “Tâm hồn của ngươi tráng lệ, đẹp đẽ, và bao la hơn ngươi có thể tưởng tượng. Trí tuệ con người chỉ có thể chứa một phần nhỏ của bản thể ngươi. Như thể ngươi nhúng ngón tay vào ly nước để thử xem nóng hay lạnh. Ngươi bỏ một phần tí tẹo của ngươi vào cái vại, và khi kéo ra, ngươi được thêm tất cả kinh nghiệm của nó.

Ngươi mang phận người trong 48 năm qua, thế nên ngươi chưa kinh qua đủ để cảm nhận được cái ý thức mênh mông của ngươi. Nếu như chúng ta ở đây lâu hơn chút nữa, ngươi sẽ nhớ lại mọi điều. Nhưng màng chi chuyện đó khi đang hóa kiếp.”

“Vậy thì con đã tái sinh bao nhiêu lần rồi, thưa Ngài?”

“Ồ, nhiều lắm. Nhiều không kể xiết. Và đã sống qua nhiều kiếp người.” Ta nói, “Lần này, ngươi sẽ là cô thôn nữ Tàu vào năm 540 trước Công nguyên.”

“Sao?” Ngươi ấp úng, “Ngài gởi con ngược dòng thời gian ư?”

“À, đại khái là thế. Thời gian, ngươi biết đó, chỉ hiện hữu trong vũ trụ của ngươi. Từ nơi Ta đến mọi thứ đều khác biệt.”

“Ngài từ đâu đến?” Ngươi hỏi.

“Thì,” Ta giải thích, “Ta đến từ một nơi chốn. Một nơi chốn khác. Và có những kẻ khác giống Ta. Ta biết ngươi muốn biết nơi đó ra sao, nhưng thật tình ngươi sẽ không hiểu được.”

“Ồ,” ngươi nói, thoáng tiu nghỉu, “Hãy khoan. Nếu như con tái sinh vào những nơi khác đúng lúc, không chừng con sẽ gặp chính mình.”

“Quả thế. Xảy ra thường xuyên. Và với hai kiếp người chỉ biết nhận thức về đời mình thì ngươi nào biết điều gì đang xảy ra.”

“Vậy thì tất cả có nghĩa lý gì?”

“Thật không?” Ta hỏi, “Hỏi thật không đó? Ngươi hỏi Ta ý nghĩa cuộc đời là gì? Hơi có vẻ rập khuôn nhỉ?”

“Câu hỏi hợp lý mà,” ngươi vẫn khăng khăng.

Ta nhìn đăm đăm vào mắt ngươi, “Ý nghĩa của cuộc đời, mục đích Ta tạo dựng nên vũ trụ này, là để ngươi trưởng thành.”

“Ngài ám chỉ cả nhân loại? Ngài muốn chúng con trưởng thành?”

“Không, chỉ một mình ngươi. Ta tạo nên cả vũ trụ này riêng cho ngươi thôi đó. Với mỗi cuộc đời mới ngươi trở nên chín chắn hơn và trí tuệ ngươi được thăng tiến hơn.”

“Chỉ mình con thôi sao? Thế còn mọi người khác thì sao?”

“Không có ai khác cả,” Ta nói, “Trong vũ trụ này chỉ có ngươi và Ta.”

Ngươi nhìn Ta trân trối, “Nhưng còn biết bao người trên thế giới…”

“Tất cả chỉ là ngươi. Những kiếp tái sinh của chính ngươi.”

“Sao. Con là mọi người à?”

“Ngươi đang khai ngộ đấy,” Ta nói, vỗ lưng ngươi khen thưởng.

“Thế ra con là mỗi người đã đến trong cuộc đời này?”

“Đúng vậy, và cũng là những người sẽ đến nữa.”

“Con là Abraham Lincoln?”

“Cũng là John Wilkes Booth nữa,” Ta tiếp lời.

“Con là Hitler?” Ngươi nói, vẻ bàng hoàng.

“Và cũng là hàng triệu người mà hắn đã sát hại.”

“Con là Jesus?”

“Và ngươi cũng là mỗi môn đồ của Ngài nữa.”

Ngươi lặng im.

“Mỗi khi ngươi làm hại ai,” Ta nói, “ngươi làm hại chính ngươi. Mỗi khi ngươi làm điều thiện, ngươi làm cho chính ngươi. Mỗi giây phút vui buồn của nhân loại từ trước tới giờ, và trong tương lai, đều được ngươi cảm nhận.”

Ngươi nghĩ ngợi một hồi lâu.

“Tại sao?” Ngươi hỏi Ta, “Thế là thế nào?”

“Bởi vì ngày nào đó, ngươi sẽ trở nên như Ta. Bởi vì đó chính là ngươi. Ngươi cùng một bản thể với Ta. Ngươi là con Ta.”

“Ủa,” ngươi thốt lên, “Ý Ngài nói con là Thượng Đế?”

“Chưa đâu. Ngươi là cái bào thai. Ngươi còn đang tăng trưởng. Một khi ngươi trải nghiệm muôn kiếp nhân sinh qua hết mọi thời đại, ngươi sẽ đủ chín chắn để được sinh ra.”

“Như vậy hết thảy vũ trụ,” ngươi nói, “chỉ là…”

“Một quả trứng.” Ta trả lời, “Bây giờ là lúc ngươi tiến tới kiếp sau rồi đó.”

Và Ta tiễn ngươi vào đời.

Andy Weir
Anne Nguyễn chuyển ngữ
Nguồn: Dịch giả gửi

Đã đăng: [Vào truyện], Chương [1], [2], [3], [4], [5], [6], [7], [8], [9], [10], [11], [12], [13], [14], [15], [16]

Trong khi bệnh ghẻ vô phương cứu chữa thì đợt học tập chính trị đã đến. Cả trại bùng lên một khí thế khác thường. Hy vọng được thả lại thắp lên trong những trái tim u ám mệt mỏi.

Để đón tiếp đợt học chính trị, ban chỉ huy trại bắt tù thực hiện thêm rất nhiều khẩu hiệu mới để treo từ phòng ngủ lên đến hội trường: Chính Sách Khoan Hồng Của Đảng Trước Sau Như Một. Học Tập Cải Tạo Là Con Đường Duy Nhất Để Trở Thành Người Công Dân Lương Thiện. Học Tập Nghiêm Túc, Đi Sát Đi Sâu, Đào Sâu Suy Nghĩ, Thảo Luận Đúng Ý…

Sửa soạn cho phần tinh thần để bước vào học tập là món ăn khẩu hiệu. Sửa soạn cho phần thể chất để bước vào học tập là tù phải… thể dục mỗi sáng. Chiến dịch phải dậy tập thể dục đồng loạt áp dụng cho tất cả các trại thuộc Trảng Lớn bắt đầu từ dịp này. Thể dục là tốt. Nhưng nó chẳng tốt chút nào cho những tên tù đói ăn, người ngợm chân tay đâu cũng có ghẻ mủ… Thế nhưng súng vệ binh và mồn quản giáo không cho phép bất cứ tên tù nào vi phạm lời Bác dạy: Muốn có một thể lực tốt để phục vụ tốt thì phải thể dục mỗi ngày…

Một buổi chiều đầu tháng 12 bỗng dưng hậu cần các khối được lệnh lên hậu cần trại lãnh đồ bồi dưỡng đột xuất. Cả trại reo mừng như được giải phóng! Đây là lần thứ hai sau 6 tháng chui đầu vào trại cải tạo, tù được phát tiếp phẩm. Cũng như lần trước, tí đường; đặc biệt lần này được thêm tí bột giặt Viso.

Theo khối trưởng cho biết trại phát tiếp phẩm lần này để cải tạo viên thêm hồ hởi phấn khởi bước vào học tập chính trị.

Và đợt học tập chính trị thực sự bắt đầu 2 ngày sau đó.

Vào chiều trước ngày khởi sự học tập tù được nghỉ lao động để sắp sẵn giấy bút và lên tinh thần. Các tổ trực được lệnh phải nấu cơm từ 3 giờ sáng. Mọi công tác vệ sinh trại, vệ sinh cá nhân phải thực hiện xong trước 6 giờ sáng. Tất cả các cải tạo viên phải mặc lên người bộ quần áo nào tương đối còn sạch sẽ và lành lặn nhất của mình. Đúng 7 giờ phải tập họp trước khối để khối trưởng hướng dẫn lên vị trí đã được quy định trước ở hội trường.

Vĩnh đi theo khối 2 và vào hội trường ngồi đúng vị trí của tổ A.3. Anh ngồi nhìn ra khung cửa chính của hội trường. Một đoàn người xếp hàng dài tít vẫn tiếp tục nối đuôi nhau bước vào cửa hội trường như một đoàn tế thần lặng lẽ bước vào miệng một con quái vật. Và ta đã nằm trong lòng con quái vật! Thốt nhiên Vĩnh chua chát tự nghĩ.

Phải cả nửa tiếng sau đó hội trường mới ổn định. Rồi thì bọn đười ươi từ ngoài cũng kéo nhau vào và lũ lượt bò lên sân khấu. Một tên cán bộ trực điều khiển buổi học tập hôm nay đã đứng trước máy vi âm, một hệ thống máy mới được thiết lập bằng một đường dây điện đặc biệt kéo từ trung đoàn xuống. Với bộ quân phục xốc xếch và nhầu nát trông thiếu tề chỉnh hơn cả một anh phu khuân vác, tên điều khiển mang bộ mặt xương xẩu xanh mét của một kẻ có bệnh thủ dâm nhiều năm. Bộ răng cáu bẩn vì bựa cơm và vàng đen lẫn lộn bởi khói thuốc lào, nhô ra khỏi cặp môi thâm dầy lúc nào cũng mím lại một cách căm hờn, trông như những cái tay chèo thò ra bên hông của một chiến thuyền La Mã cổ thời…

Phía sau lưng hắn là hai dãy ghế băng dài kê đều đặn như những hàng ghế trong nhà thờ. Nơi đó dành cho thủ trưởng, thủ phó, chính trị viên, các sỹ quan và quản giáo các khối ngồi. Trông kiểu cách lũ cán bộ Cộng sản ngồi trước “quần chúng” mới đẹp đẽ làm sao! Nhìn chúng đứng, chúng ngồi đã đánh giá ngay được trình độ của cả chế độ. Thôi thì kẻ ngồi xổm trên ghế trông như một con chó đá tiền rưỡi, kể thì thiếu điều bổ nhoài trên mặt bàn, kẻ thì ngồi xoay hẳn mặt sang phía cánh gà trò chuyện riêng tư. Trông chúng đúng là một lũ khỉ vô giáo dục, đang cùng nhau chơi một tấu khúc mà sự hòa âm lỗ chỗ, lợn cợn như một bát khoai ngô độn.

Tên cán bộ điều khiển chương trình đã cất tiếng. Giọng đã ngọng lại được phát qua một hệ thống loa chế tạo tại nước anh em Trung quốc vĩ đại mới là khó nghe.

- Hôm nay Cách mạng tạo điều kiện cho các anh bước vào học tập 6 bài. Học chính trị là biểu hiện trái đã chín tới thời kỳ hái. Nó đánh dấu một khâu cực kỳ quan trọng trong việc các anh sẽ được xét cho về đoàn tụ gia đình. Nhưng tôi báo trước, tiến bộ trong lao động dễ, tiến bộ trong học tập chính trị không dễ. Thế nên, quán triệt sơ bộ với các anh để các anh sửa soạn tinh thần bước vào học tập với khí thế bão nổi. Tôi cũng thay mặt trên cho các anh biết đợt học tập này sẽ có thể kéo dài cả nửa tháng tới 3 tuần. Chi tiết chút nữa giáo viên lên lớp sẽ thông báo. Tranh thủ thời gian chờ đợi này tôi truyền đạt các anh vài vấn đề.

Nói tới đây tên cán bộ chỉ đại vào một góc hội trường. Này, các anh thuộc bộ phận anh nuôi đã dứt điểm công tác cơm nước cho tập thể chưa đấy? Tay đại diện liên khối đứng ngay chân sân khấu ngước mắt lên báo cáo gì đó với tên cán bộ. Hắn gật gù rồi nói khơi khơi. Cũng tốt! Nhưng lần sau lên lớp các bộ phận anh nuôi nhớ thức sớm hơn để phục vụ tập thể cho tốt, giải phóng bếp núc cho nhanh cho kịp giờ quy định nghe chửa? Nói đoạn hắn lục lạo trên mặt bục thuyết trình một lúc. Sau cùng hắn cầm lên một tờ báo đã nhầu nát, nói. Thế này nhá, trong những lần lên lớp trước đây để hướng dẫn các anh trong tự khai, trong sinh hoạt, trong lao động, trong đấu tranh sai trái để khắc phục những khuyết điểm tồn tại vân vân và vân vân, ban chỉ huy trại ghi nhận tuyệt đại đa số các anh đã chấp hành rất tốt. Tuy nhiên còn một số ít, hắn ngẫm nghĩ một chút. Nhưng cũng không phải là ít lắm đâu đấy nhé, rằng thì là chưa chấp hành được tốt. Lần lên lớp hôm nay rõ là quan trọng. Vậy tờ báo đây, có đăng đủ 11 điều pháp lệnh của chính phủ Lâm Thời Cộng Hòa Miền Nam Việt Nam quy định về nghĩa vụ và quyền lợi cho những sỹ quan và viên chức chính quyền ngụy có ý thức tốt, đã đi đăng ký trình diện học tập cải tạo. Hôm nay tôi cho đọc lại để các anh quán triệt hơn nữa chính sách khoan hồng nhân đạo của Đảng ta, của Cách mạng ta, của chính phủ ta.

Nói xong hắn giơ tờ báo lên khoảng không trước mặt, rồi chỉ đại xuống đám người ngồi gần nhất, hỏi. Này, anh nào đọc được chữ in?

Không hiểu lúc ấy máy vi âm bị trục trặc hay vì chưa ai hiểu rõ câu hỏi của tên cán bộ mà không có ai trả lời. Tên cán bộ thấy vậy chỉ một toán khác. Này, mấy anh đó, anh nào đọc được chữ in?

Bây giờ thì mọi người đã hiểu ra câu hỏi. Không ai trả lời mà chỉ có những tiếng xì xầm đầy kinh ngạc. Thấy hiện tượng xì xầm trước câu hỏi của mình, tên Việt cộng nói như trách móc. Đọc bản tự khai của các anh, từ anh già đến anh trẻ, anh nào cũng khai văn hóa tú tài cử nhân, thậm chí có cả những anh tiến sỹ nữa; thế mà không ai đọc được chữ in hay sao? Chả lẽ miền Nam chúng nó chỉ dạy các anh đọc và viết chữ thường?

- …..!

- Anh đại diện đâu?

Tên cán bộ thốt nhiên quay sang chiếu cố Nguyễn Văn Lượm, tay liên khối trưởng có phong thái nhiều khi nô lệ và hèn hạ ra mặt.

- Dạ tôi đây!

- Anh có đọc được chữ in không?

Tay Lượm ngẩn ngơ cả người vì thấy tên Việt cộng đánh giá mình quá tệ. Sau cùng, để phù hợp với thái độ chung của anh em, hắn trả lời một câu rất nôm na kiểu Việt cộng nghe cũng tạm.

- Báo cáo anh tôi đọc cũng được, nhưng lâu lắm không đọc cũng có quên đi ít nhiều, sợ không đạt yêu cầu.

Tên cán bộ không hiểu thâm ý của câu trả lời, hắn vui ra mặt.

- Có gì mà sợ không đạt yêu cầu. Cái đó là tình trạng chung. Chúng tôi cũng vậy thôi. Nói tới đây hắn chìa tờ báo cho tay đại diện liên khối. Đây, anh cố khắc phục đọc 11 điều pháp lệnh của chính phủ Lâm Thời cho anh em cùng nghe. Đọc sao cho lớn, cho rõ; đọc sao cho chữ không để sót, nghĩa là không để lọt. Anh nghe rõ chưa?

Tay Lượm chẳng dạ mà cũng chẳng vâng. Hắn cầm lấy tờ báo, tìm qua tìm lại rồi dõi mắt vào một cột báo bắt đầu đọc…

Vĩnh không ngồi nghe tay liên khối trưởng đọc báo. Anh ngó lũ đười ươi ngồi trên sân khấu và nghĩ ngợi.

Sáu tháng qua bọn cán binh Cộng sản đã đối xử với bạn anh bằng thái độ nào? Rõ ràng một thái độ đầy tự tôn mặc cảm. Chúng xuất hiện trước bọn anh nhiều lúc vượt quá bộ mặt của một cai tù, mà với bộ mặt, với thái độ, với cách cư xử gần như của những người khai sáng. Lắm khi Vĩnh có cảm giác bên canh sự căm thù, còn một cái gì khác hơn thế. Hay là trong bộ óc cuồng tín của chúng, chúng đang thật sự tin rằng được nhận lãnh một vinh dự mà Đảng và chính phủ trao phó cho, ấy là làm thầy, làm kẻ phục sinh những đối tượng ngu dốt, những con quỷ không tim, những kẻ đại gian đại ác, những kẻ bán nước hại dân…?

Với sự quan sát của Vĩnh, Vĩnh có thể khẳng định rằng chúng đã mang cái mặc cảm tự tôn ấy. Từ thằng lính lên đến thằng tướng, do kết quả của một quá trình tuyên truyền xuyên tạc, dựng đứng và nhồi sọ, chúng tin rằng chúng có đủ trình độ, đủ tư cách, đủ bản lãnh để làm thầy lũ “ngụy”. Thật là mỉa mai cho những con ếch ngồi đáy giếng! Chúng đã và đang phình bụng lấy hơi để rao giảng cho con người sống trên mặt đất về hình dạng của bầu trời. Trong khi ấy chúng biết được gì về bầu trời? Có chăng bầu trời của chúng là cái chủ nghĩa vay mượn, được chỉ đạo (một cách lệch lạc!) bằng kinh thánh Mác-Lê với giáo chủ là lãnh tụ và kinh đô giáo hội là Mát-Cơ-Va. Bầu trời ấy không có tinh tú. Bầu trời ấy chỉ có bóng đêm với những săn đuổi mơ hồ… Bầu trời của bọn cán binh đang ngồi trước mặt Vĩnh là bầu trời ấy. Tất cả những kiến thức về sự tiến hóa của con người, ngoài súng đạn, bên ngoài bầu trời nhỏ hẹp của chúng, chúng hoàn toàn không biết một mảy may. Thắng bại là lẽ thường tình. Nhưng sống một kiếp người và trải một thời chiến binh, khi biết mình bại về tay một thứ kẻ thù không xứng đáng, người ta chết chắc khó nhắm mắt!

Sau 30 tháng Tư, lấy con người làm căn bản, người miền Nam có đầy đủ yếu tố để khẳng định rằng họ đã thua về tay một đối phương hoàn toàn không xứng đáng. Người Mỹ bỏ miền Nam, để mặc miền Nam một thân một mình chống lại toàn bộ hệ thống Cộng sản quốc tế, đã không phải chỉ giết người quốc gia một lần, mà họ đã giết người Việt Nam quốc gia một ngàn lần vì cái tủi nhục chua xót này. Vĩnh chợt thấy đau nhói nơi tim. Chao ôi, ta đã lọt vào tay chúng, biết làm sao đây!?

- Tất cả đứng dậy!

Một tiếng hô thật to đồng loạt vang ra từ các loa gắn trong hội trường. Bọn tù bật dậy. Một vài giây ngỡ ngàng qua đi. Mọi người bắt đầu dồn ánh mắt nhìn ra cửa chính của hội trường. Một cán bộ Cộng sản mang quân hàm đại úy đang được hai tên thủ trưởng và chính trị viên tiểu đoàn hộ tống bước vào. Vĩnh ngó tên đại úy để đánh giá. Cũng một ruộc như nhau! Tóc hớt cao, mặt mày hốc hác, quần áo lùng thùng, đầu lúc nào cũng xùm xụp cái nón cối, đôi dép râu càng làm tăng thêm vẻ lè phè vốn đã rất lè phè nơi tác phong quân nhân của bọn cán binh Cộng sản.

Vừa tiến dọc theo con đường giữa của hội trường để đi dần về phía sân khấu, tên giáo viên vừa giơ bàn tay vẫy vẫy chào đám tù như một lãnh tụ to đi kinh lý. Sau cùng cả ba thằng đồng bò lên sân khấu. Tên thủ trưởng về chỗ ngồi. Tên đại úy giáo viên và tên thượng úy chính trị viên bước tới bục thuyết trình. Tên chính trị viên nhìn quanh một vòng rồi tằng hắng lấy giọng.

- Hôm nay thay mặt tiểu đoàn, hắn nói. Tôi chào mừng các anh đã khắc phục khó khăn, tham gia đông đủ buổi khai mạc đợt học tập chính trị lần này. Tôi cũng thay mặt khung, thay mặt các cải tạo viên trại L4T3 nhiệt liệt chào mừng đồng chí giáo viên từ Sư xuống lên lớp cho trại ta trong lần học tập kỳ này. Tôi trân trọng giới thiệu với toàn hội trường. Nói tới đây tên chính trị viên quay sang người đứng bên cạnh, tiếp. Đây là đồng chí đại úy Lê Thành Ứng. Đồng chí Ứng mới từ Sư xuống để đảm trách 6 bài trong đợt học tập sơ bộ kỳ này.Trước khi đi vào học tập, tôi nhắc sơ qua mục đích yêu cầu của Cách mạng để các anh quán triệt hơn. Một là, các anh phải chấp hành tốt, nghiêm chỉnh và thành khẩn các nội quy quy định về việc học tập. Hai là, các anh phải cảnh giác cao độ và báo cáo kịp thời bọn CIA do Mỹ ngụy gài lại nhằm phá hoại công cuộc cải tạo của Đảng ta. Ba là, các anh phải chấp hành đúng mọi chỉ thị và giáo dục của đồng chí giáo viên.

Như để đỡ mất thì giờ, tên chính trị viên chỉ vắn tắt chừng nấy rồi quay sang hội ý gì đó với tên giáo viên rồi mới quay trở về chỗ. Tên giáo viên bước tới trước máy vi âm. Khẽ xắn hai tay áo. Hắn bắt đầu nói với cái giọng ồ ề miền biển của hắn.

- Nhân ranh ráo viên Trên chỉ thị xuống ráo rục các anh 6 bài trong đợt học tập sơ bộ…

Sau những lời phi lộ xa gần, tên giáo viên đã bước tới trước tấm bảng đen kê xeo xéo ngay bên cánh trái bục thuyết trình. Hắn cầm lên cục phấn và viết trên bảng chương trình các bài bản mà tù sẽ phải học liên tiếp trong nửa tháng. Với nét chữ vừa nguệch ngoạc vừa to như con gà mái mệ của một trình độ học vấn có chấm rộng rãi lắm cũng chỉ tới lớp Năm, hắn vẽ rắn vẽ rít trên bảng:

Mục đích: Quán triệt các anh về hai kẻ thù gian ác của nhân dân ta và nhân dân thế giới là Đế Quốc Mỹ và bọn tay sai ngụy quân ngụy quyền.

Yêu cầu: Các học viên tập trung tư tưởng theo dõi sát đề tài, ghi chép đầy đủ để về đào sâu suy nghĩ và thảo luận hăng say.

Dưới phần mục đích và yêu cầu là cái tít của bài đầu tiên: Đế Quốc Mỹ Là Kẻ Thù Của Nhân Dân Ta Và Nhân Dân Tiến Bộ Trên Toàn Thế Giới.

Viết xong mấy hàng chữ trên tên giảng viên trở lại bục thuyết trình. Hắn sửa lại máy vi âm cho ngay ngắn, nhấp một tí nước để sẵn rồi khàn khàn cất giọng. Để tranh thủ thì giờ buổi lên lớp, tôi sẽ dẫn các anh đi từng bước vào đề tài chính sáng nay: Đế quốc Mỹ là kẻ thù của nhân dân ta và nhân dân tiến bộ trên toàn thế giới.

Tất cả các anh ngồi đây, dù ngụy quân hay ngụy quyền, điều trước mắt phải khẳng định là các anh đều có một dĩ vãng cực kỳ gian ác, có tội với Đảng, với Tổ quốc, với nhân dân. Tuy nhiên, với tính ưu việt, tính khoa học của Đảng ta, Cách mạng đã phân tích sâu sắc vấn đề để khẳng định thêm rằng, dù các anh tội nhiều hay tội ít, trực tiếp hay gián tiếp, thì các anh cũng chỉ là một thứ nạn nhân của thời đại. Nói thẳng ra là nạn nhân của một tập đoàn tư bản khát máu, nạn nhân của Đế quốc Mỹ, tên sen đầm quốc tế, kẻ luôn luôn gây ra và nuôi dưỡng mọi cuộc chiến tranh lớn nhỏ trên toàn thế giới ngày nay.

Thao thao bất tuyệt một hồi, tên giảng viên quay lại bảng đen, đập đập một ngón tay vào ba chữ Đế quốc Mỹ, tiếp. Tại sao gọi là Đế quốc Mỹ? Bản chất Đế quốc Mỹ là gì? Nhân dân ta, nhân dân tiến bộ trên thế giới căm thù Đế quốc Mỹ đến độ nào? Đây là một vấn đề to lớn của loài người tiến bộ trên thế giới. Để hiểu được tường tận bộ mặt tàn bạo của Đế quốc Mỹ, ta phải đào sâu vào hai cái khâu bản chất và hiện tượng. Ta không được lầm lẫn bản chất và hiện tượng. Sự lầm lẫn sẽ đưa ta đến những hành động vô cùng tai hại, như chính các anh đã một lần lầm lẫn để đưa đến những hành động bán nước, hại dân, đi ngược lại truyền thống đấu tranh bất khuất anh hùng của dân tộc, cam tâm đi làm tay sai cho giặc, tự biến mình thành một cái máy giết người, hiếp dâm, cướp của, và tối hậu là thực hiện đường lối của Mỹ xâm lược nước ta, biến nước ta thành một bang chư hầu cho Đế quốc Mỹ.

Vậy bản chất của Đế quốc Mỹ là gì? Đó là bản chất của một con đỉa hai vòi. Một vòi nó hút máu mủ của nhân dân trong nước, còn vòi kia nó vươn sang các nước khác để tìm cách hút máu của nhân dân các nước này bằng phương tiện bán súng đạn tạo những cuộc chiến tranh diệt chủng. Các anh ngồi đây dù muốn dù không, Cách mạng cũng phải đánh giá rằng các anh đã nhiễm độc trầm trọng tư tưởng nể Mỹ phục Mỹ. Để rửa sạch được tư tưởng này, Đảng đã sáng tạo ra chính sách cải tạo tư tưởng, một chính sách cực kỳ khoan hồng nhân đạo, đúng với truyền thống anh hùng và sáng suốt của cha ông, chỉ đánh người chạy đi không bao giờ đánh người chạy lại. Chính sách cải tạo của Đảng ta cấp thiết là một chính sách cải tạo toàn diện và lâu dài trên toàn miền Nam. Nó không thể thực hiện một sớm một chiều mà thay đổi được bầu không khí nhiễm độc nơi đây. Thế nên, bước đầu cải tạo Đảng đã sáng suốt đưa ta tới bài học đầu tiên phơi bầy bản chất tàn bạo của Đế quốc Mỹ. Bài học này sẽ lô-rích móc xích với những bài học kế tiếp, giúp các anh hiểu rõ đâu là bạn, đâu là thù; từ đó, các anh sẽ phấn chấn trong học tập, trong xét mình về cái dĩ vãng tội lỗi đã phạm mà tích cực phấn đấu trở nên người công dân lương thiện của một nước Việt Nam anh hùng, độc lập, tự do, ấm no, hạnh phúc và nhất là đã lập được chiến thắng vẻ vang vô tiền khoáng hậu trong lịch sử: đánh tan hai thế lực xâm lược mạnh nhất hoàn cầu của thời đại là chủ nghĩa thực dân cũ của Pháp và chủ nghĩa thực dân mới của Mỹ!

Tự dưng trên sân khấu vang lên những tiếng lộp độp vỗ tay. Bên dưới tù chưa hiểu ra chuyện gì thì tên chính trị viên đã vội đứng lên, ra dấu bảo mọi người bên dưới vỗ tay hùa theo hắn.

Thật là trơ trẽn, Vĩnh nghĩ bụng. Bố đánh rắm con khen thơm!

Tuy nhiên bên dưới, để đáp ứng cho nhu cầu thời đại mới, thời đại Hồ Chí Minh, cũng có nghĩa là thời đại vỗ tay; một vài tiếng vỗ lộp độp cũng nổi lên phụ họa một cách buồn thảm với tiếng vỗ tay cò mồi của tên chính trị viên. Qua cơn vỗ tay lộp độp, người ngồi gần sân khấu có thể nghe thấy tiếng lẩm bẩm chửi thề của thằng chính trị viên: Mả cha mấy thằng ngụy này! Còn phải giáo dục nhiều về công tác vỗ tay. Chúng vỗ tay gì mà bôi bác, thiếu khí thế cứ như là… chó đánh rắm!

Dù sao vài tiếng vỗ tay gượng gạo cũng làm cho tên giáo viên lên tinh thần. Hắn bắt đầu chửi Mỹ thậm tệ… Là một tên sen đầm quốc tế, Mỹ đã can thiệp vào hầu hết nội bộ các quốc gia tiến bộ trên thế giới. Nó đã gầy dựng và nuôi dưỡng không biết bao nhiêu chế độ chư hầu tay sai bán nước, mà các anh là một điển hình. Nhưng, các anh thấy đấy. Cuối cùng chính nghĩa luôn luôn đại thắng. Đất nước ta như thế nào? Đất không rộng, người không đông, không hề ân oán gì với Đế quốc Mỹ; thế tại sao nó lại đi xâm lược và ra tay tàn sát nhân dân ta? Đã trút xuống hai miền Nam Bắc một số lượng bom đạn nhiều gấp hai lần từng được xử dụng trong trận thế giới chiến tranh lần thứ hai? Đặt câu hỏi ấy để ta tìm cho ra nguyên nhân. Và một khi đã tìm ra nguyên nhân rồi, ta sẽ giải quyết được vấn đề nhanh chóng. Đảng đã tìm ra nguyên nhân tại sao Đế quốc Mỹ xâm lược nước ta nên Đảng đã chiến thắng…

Cò mồi lại vỗ tay, lại lác đác vài tiếng vỗ góp!

Và giáo viên lại tiếp: Đế quốc Mỹ đặt căn bản trên lợi nhuận.Chúng, đồng lúc, dám tung ra những số tiền khổng lồ để gầy dựng và nuôi dưỡng những chế độ tay sai với những tên đầu sỏ có nợ máu với nhân dân, hưởng độc quyền đặc lợi Mỹ ban cho để tích cực thi hành đường lối thực dân mới của Mỹ. Thằng Tưởng Giới Thạch, thằng Ngô Đình Diệm, thằng Lý Thừa Văn, thằng Nguyễn Văn Thiệu, thằng Lon Nol, thằng Phác Chung Hy, thằng Trần Văn Hương, thằng Dương Văn Minh vân vân và vân vân đều thuộc cái hạng này! Các anh tự hỏi coi, với số lượng trên dưới năm vạn tiền ngụy trước đây mà một tổng thống ngụy được lĩnh hàng tháng, nếu không hưởng đặc quyền đặc lợi của Mỹ, nếu không được chủ Mỹ cho phép ra tay bóc lột nhân dân, bóc lột giai cấp lao động thì lấy tiền đâu mà chúng nó có dinh thự hàng chục, có vợ hàng trăm và con cái hàng ngàn!?

Nói tới đây tên giáo viên đảo đôi mắt trắng dã qua suốt hội trường. Hai bên mép nước bọt sủi trắng như ngựa chạy đường dài há to, để lộ hai hàm răng cải mả trông phát sốt rét. Hắn trở lại vấn đề. Rồi đây trong những bài học tới, các anh phải thảo luận, phải phát biểu, phải vân vân và vân vân để đào sâu hơn nữa vào bản chất của bọn tay sai đầu sỏ bán nước Diệm Thiệu Kỳ Khiêm Viên Huyền Minh Mẫu… Bây giờ tôi trở lại đề tài chính với các anh là Đế quốc Mỹ. Vậy chính sách của Đế quốc Mỹ được dùng để xâm lược đất nước ta là chính sách nào? Ở đây các anh phải ghi nhận một điều: Đế quốc Mỹ sinh sau đẻ muộn, do đó, chúng đã rút tỉa được nhiều kinh nghiệm của bọn thực dân đế quốc đàn anh. Chính sách xâm lược của chúng đối với đất nước ta, mà Đảng ta gọi là chính sách thực dân mới, đã hiểm độc gấp trăm lần chính sách thực dân cũ của bọn Pháp trước kia. Không như thực dân Pháp nhảy vào đất nước ta công khai ra mặt thống trị để gây căm phẫn cho toàn loài người tiến bộ và sau cùng bị nhân dân ta do sự lãnh đạo của Đảng đánh đuổi khỏi đất nước một cách nhục nhã ê chề; đế quốc Mỹ với chính sách thực dân thâm độc hơn nhiều. Chúng đã đổ công đổ của tạo ra một chính quyền tay sai bù nhìn, nhìn thì cũng thấy có bầu cử, có dân chủ, có tự do, có độc lập, có chủ quyền đấy, nhưng thực tế trái ngược hoàn toàn. Lại nữa, Đế quốc Mỹ đã quỷ quyệt trong việc tìm ra những tên tay sai có nhiều điều kiện rất thích hợp để phục vụ cho chính sách thực dân mới của chúng. Thằng Diệm là gì? – Một thằng hoạt đầu! Từ đầu chí cuối đều do Mỹ huấn luyện và đạo diễn. Nó được Mỹ nuôi dưỡng, giáo dục và được đưa về nước với một lưỡi cưa điên cuồng trong tay cưa đôi đất nước.

Nói đến đây tên giáo viên bỗng như hét lên. Tại sao thằng Diệm dám nói rằng biên giới Mỹ kéo dài đến vĩ tuyến 17? Các anh thấy không, nội một câu nói ấy thôi đã lộ rõ cái đuôi buôn dân bán nước. Rồi tới thằng Thiệu, thằng “ca-bồi” Kỳ. Cam Ranh là của chúng nó à? Chúng lấy quyền gì mà trên thực tế đã bán đứng cho Mỹ toàn quyền xử dụng? Bán nước bán nước, một bọn bán nước dơ bẩn… Đang la hét ầm ầm để tỏ một thái độ căm phẫn, tên giáo viên chợt hạ giọng buồn thảm. Hỡi ôi! Thế mà các anh lại đi phò chúng, phạm những tội tầy đình với Đảng, với Cách mạng, với nhân dân. Các anh cứ nghĩ xem, cung cúc tận tụy, các anh được nhận lãnh cái gì? Chỉ được nhận lãnh từ nhân dân 4 chữ bán nước hại dân! Và muôn đời con cháu mai sau không bao giờ quên được. Hắn thở dài. Riêng phần Đế quốc Mỹ đã trả thù lao cho các anh như thế nào? Bơ thừa sữa cặn! Một đời sống vật chất thua cả một con chó bên nước Mỹ. Tôi nói thật đấy. Chính báo Mỹ nó thống kê, nó bảo một quân nhân ngụy cấp thiếu úy chỉ lãnh mỗi tháng tương đương 25 Mỹ kim. Số lương như thế thì rõ ràng thua một con chó được nuôi bên mẫu quốc của các anh!

Tới lúc này thì bọn rau răm ở lại coi mòi đã thừa thải nỗi đắng cay! Nhưng đắng cay đến đâu cũng phải ngồi yên mà nghe.

Đến 12 giờ trưa bài học về tội ác của Mỹ mới đi vào kết thúc. Tên giáo viên có vẻ cũng thấm mệt. Hắn nhấp thêm chút nước rồi mới lên lớp tiếp. Ngày 30 tháng Tư là ngày lịch sử của nhân dân ta. Ngày 30 tháng Tư của những năm trước cả thế giới ăn mừng ngày Hồng quân nước Liên Sô vĩ đại tiến quân giải phóng Bá Linh, giải phóng nhân dân Đức khỏi tay Quốc Xã độc tài Hitler. Từ đây, cả thế giới lại có thêm ngày 30 tháng Tư của nhân dân anh hùng ta để ăn mừng, để cảm phục sức phấn đấu vô địch của Đảng ta, của đất nước ta, của nhân dân ta, của quân đội ta. Đồng lúc, nó cũng là ngày nhắc nhở cho những kẻ có tư tưởng phục Mỹ, nể Mỹ biết rằng Mỹ giàu mà không mạnh. Và chính Mỹ đã đóng góp thêm vào những trang sử anh hùng của ta bằng cái thua toàn diện của chúng. Đế quốc Mông Cổ bị ta đánh bại. Thực dân Pháp bị ta đánh bại. Quân phiệt Nhật bị ta đánh bại. Ngày nay cả thế giới phải một lần nữa nghiêng mình kính phục sự vô địch của ta trước bất cứ một thế lực phản động nào. Ta đã đánh bại hoàn toàn và triệt để đế quốc Mỹ cùng bọn tay sai ngụy quân ngụy quyền, giải phóng hoàn toàn miền Nam thân yêu và quy đất nước về một mối.

Đế chấm dứt bài học, tên giảng viên nói như tâm sự. Nhân đây tôi cũng tiết lộ cho các anh biết một bí mật. Đúng ra đã là bí mật thì không được công bố, nhưng giờ ta đã đại thắng, bí mật không còn giá trị, thành thử có nói ra cho các anh biết cũng chẳng hại gì, ấy là Đảng ta từng có kế hoạch táo bạo đánh thẳng sang Oa-Sinh-Tơn, giải phóng luôn nhân dân Mỹ nếu như hồi đó thằng Mỹ chỉ ngoan cố không chịu cuốn cờ cút khỏi miền Nam trong 24 giờ nữa thôi. Cũng may cho chúng…

Câu nói sau cùng của tên giáo viên cấp đại úy Việt cộng đã vô tình làm sụp đổ tất cả những thái độ nghiêm túc mà bọn “ngụy” cố gắng chấp hành từ đầu đến giờ. Những tiếng cười đầu tiên vang lên ở một góc phòng, rồi như một bệnh truyền nhiễm cấp tính, tiếng cười lan khắp hội trường và không còn cách gì dập tắt được nữa…

Mời đọc tiếp: Chương [17]

Hà Thúc Sinh
Nguồn: Tác giả gửi

Lẽ thường
Ra đi là phải biết đi đâu
Không thể trù trừ giữa ngã ba ngã bảy
Không thể bắt mây ngừng trôi
Và sông kia ngừng chảy
Để vẽ hươu vẽ vượn một chân trời  
Dắt nhau đi rồi mà chẳng biết về đâu
Săm soi mãi con đường không có thực
Lòng tự cao dễ làm mình huyễn hoặc
Cứ tin ta là số một ở trên đời …
Chân bước đi như một kẻ mộng du
Tay vẫn nắm tay mà niềm tin rạn vỡ
Con đường xa chưa thấy một bến bờ
Đồng hành cùng ta
Có kẻ than buồn
Có người sốt ruột
Còn ta lại lấp lững quanh co
Có phải mấy lão triết gia chết tiệt kia
Vẫn còn làm ta bối rối ?
Mớ lý thuyết suông
Như chiếc áo cũ lỗi thời
Cuộc đời đổi thay theo mỗi sát na
Sẽ chẳng giống ai
Nếu tự cho mình là duy nhất đúng
Chân lý hôm qua
Giờ đã khác rồi
Chung quanh ta
Có biết bao người tốt ở trên đời
Dại gì lẽo đẽo theo cái thằng lẹo lưỡi
Cái thằng nói một đằng lại làm một nẻo
Cái thằng cứ chằm hăm cướp của hại người
Con đường ai ai cũng đi tới
Sao ta lại quay lui
Bởi cái ghế cản đường
Hay của nả phù vân cản lối ?
Dòng đời chung mỗi lúc một đông vui
Đường thiên lý
Ai cũng ngại độc hành lầm lủi
Đã trễ lắm rồi
Không thể ngồi nhâm nhi quá khứ
Hay cãi nhau luẩn quẩn ở cái xó nhà
Cứ thử hỏi con người ta
Sống được bao lâu
( Chắc gì ai ai cũng sống lâu trăm tuổi )
Để mà chờ
Để mà đợi
Đừng để hạnh phúc cuối đường
Chỉ là
Ảo ảnh lừa nhau .

Nguyễn Văn Gia
Nguồn: Tác giả gửi

Từ thuở yêu người tim chợt thức
Mọc nhánh rong buồn một góc sân
Sáng nắng chiều nghiêng theo lặng lẽ
Góc nhớ đường quen mòn vết chân
Ai hay sương thấm thềm hoa cũ
Lạc dấu nhau rồi, nụ tầm xuân.

Bụi đỏ theo em về cuối ngõ
Tìm ai anh lạc giữa chợ người
Con bướm vàng thôi vờn khóm trúc
Sầu tình xếp cánh chẳng buồn bay
Tóc thề vương vấn mùa thi cũ
Nhẹ bước chân em lạnh một đời.

Sáo ơi sao vội bay đi thế
Chưa đến giao mùa đã sang sông
Lớn ròng con nước chia đôi ngã
Tím lục bình trôi nở một dòng
Còn nghe hương thoảng đầy trong gió
Mưa ướt đời nhau có bận lòng?

Thơ tình anh viết từ dạo ấy
Tuổi đôi mươi vụng dại bao lần
Năm tháng tuổi xuân đi biền biệt
Đắng lòng chưa hết nỗi bâng khuâng
Đến giờ sao vẫn còn dang dở
Vì người đánh mất một vầng trăng.

Nguyễn An Bình
8/6/2013
Nguồn: Tác giả gửi

Nhà thơ Đỗ Hoàng

Họ Đỗ nhà tôi ít có người tài, nên người làm quan không nhiều, viết văn làm thơ lại càng quí hiếm. Hôm rồi đại hội họ toàn quốc, nghe nói, có bác muốn hướng một số cháu thi vào trường viết văn, tương lai trở thành nhà văn, nhà thơ để cân bằng với các dòng họ khác. Nhưng có một số ý kiến lại cho rằng, chẳng có cái trường nào đào tạo được các nhà văn, nhà thơ cả, cứ để các cháu phát triển một cách tự nhiên. Thấy ý kiến này có lý, ngay sau đó, tôi viết thư cho bác Đỗ Ngọc Liên chủ tịch (hodovietnam.vn) an ủi và đề nghị: Nếu thật sự xảy ra cuộc thi đấu văn thơ, khi họ Nguyễn có những Nguyễn Duy, Nguyễn Trọng Tạo… Họ Trần có Trần Mạnh Hảo, Trần Đăng Khoa…Họ Đỗ ta sẽ đưa Đỗ Hoàng ra tỉ thí. Theo đánh giá của nhà văn, triết học gia Nguyễn Hoàng Đức, Đỗ Hoàng của chúng ta, là một trong ba nhà thơ nặng vốn nhất Việt Nam hiện nay. Do vậy các bác cứ việc rung đùi, vểnh râu chờ kết quả.

Đỗ Hoàng sinh năm 1949 ở một làng quê nghèo thuộc tỉnh Quảng Bình. Bố ông nguyên là lính khố đỏ, đánh đấm ở An-gie-ri mãi không chết, quay súng về làm lính bộ đội cụ Hồ. Được một thời gian ngắn, ông bị chính đồng chí chỉ huy bắn chết từ phía sau, gán cho cái tội chạy trốn, hàng địch, chỉ vì mâu thuẫn nhỏ, yêu đương tình ái. Cái nghi án, nhọ như đít chảo này, quàng vào cổ Đỗ Hoàng, theo ông hết những năm tháng tuổi trẻ và còn rớt lại đến tận hôm nay.

Cũng từ những nỗi đau không thể nói, không người giãi bày ấy, nó đã ủ cho tâm hồn Đỗ Hoàng mau chín hơn. Để ông có những suy nghĩ vượt thời gian, ngay từ những ngày đầu làm người lính chiến. Đầu những năm bảy mươi, khi các nhà thơ cùng thời đang say cuồng cổ vũ cho cuộc chiến thần kỳ, ông đã nhận ra sự thật thối tha của những kẻ bán mua chiến tranh, gây ra cảnh nồi da xáo thịt đồng loại. Ngày 20-11-1973, trên điểm chốt 176 mặt trận biên giới Việt Lào, nghe tin Lê Đức Thọ và Kissinger nhận giải Nobel hòa bình, lời thơ mỉa mai, đau đớn của ông dường nghẹn quắn lại:

“…Nỗi hận thù nghìn đời kẻ bày ra chiến tranh,
Biến nhà văn trở thành biệt kích
Biến đồng loài thành ra tội đồ thứ thiệt,
Trái đất tỷ năm này dằng dặc khổ đau!

Đến như cái Nô Ben nào có ý nghĩa gì.
Khi phần thưởng trao vào tay quỹ dữ
Khi phần thưởng lại trao cho những tên đồ tể,
Coi mạng người như cỏ rác
trong cuộc chiến tranh này…“
(Sự Thật Chiến Tranh)

Chiến tranh càng khốc liệt, sự tuyên truyền đánh vào tâm lý người dân, người lính cần thiết hơn bao giờ hết. Do vậy, người ta đã dựng lên những người lính điển hình, như Phạm Tiến Duật… (giữa chiến trường được hưởng tiêu chuẩn như một sỹ quan cao cấp) để nhả ra những câu thơ ru người vào khói lửa, binh đao:

“Cô bộ đội ấy đã đi rồi
Chuyển đơn vị vào vùng rừng trong ấy
Em gái đi, các anh ở lại
Biết đến bao giờ mới được gặp nhau…

…Lúc ấy lòng anh biết mấy tự hào
Tự hào vì có em ở đây, tự hào vì đất nước
Ở đây màu hồng xiết bao thân thuộc
Xao xuyến lòng anh, xao xuyến bạn bè…“
(Phạm Tiến Duật)

Trong lúc Phạm Tiến Duật đang bắt nhịp, gân lên “Đường ra trận mùa này đẹp lắm” hừng hực vui như bản tình ca trẩy hội, thì thơ Đỗ Hoàng quặn lên đau xót. Ông xé toạc tấm áo che đậy sự lọc lừa giả dối ấy, để thấy rõ vào miền trong sự thật là con đường máu lửa và chết chóc:

“…Đoàn lính gái áo quần còn mới
Lứa lính này đưa tới miền trong.
Họ không hề bị đeo gông,
Mà sao ánh mắt mênh mông nỗi buồn!

Bước gấp lại đầu buôn lạnh vắng,
Nghe chỉ huy sốt sắng truyền lời:
“Rằng quân ta đủ gái trai,
Vào trong giải phóng đất trời tự do!…“
(Lính Gái)

Rồi đoàn lính gái đã không trở lại. Cái chết của họ, những người nữ quân nhân ấy, đã đẩy cuộc chiến lên đỉnh điểm khốc liệt và tàn nhẫn. Với tôi, bài “Cái Chết Của Người Đẹp” là một trong những bài thơ hay, bi thảm, chân thực, cảm thông nhất viết về chiến tranh. Âm vang của lời thơ vọng lên như tiếng chuông tiễn đưa oan hồn, để nghìn năm sau em cũng chẳng được quay về.

Và đúng như vậy, nếu cái đẹp bị hủy diệt, thì hành tinh này dứt khoát sẽ bị vứt bỏ:

“Em chết rồi.
Người đẹp!
Viên đạn của thế kỷ nào bắn em?
Anh sững sờ giữa trái đất máu đổ.
Xác em nằm trong huyền ảo xa xôi.

Anh đi trên trái đất cô đơn.
Gió bấc lạnh thổi tung làn ngực nở.
Xác em nằm
Một hành tinh vứt bỏ.
Vó ngựa trường chinh lãnh đạm dẫm qua…“
(Quảng Trị, 1-1974)

Cho đến lúc đang ngồi viết những dòng chữ này, tôi cũng không thể lý giải: Nơi chiến trường ác liệt và bao cạm bẫy đang rình mò như vậy, Đỗ Hoàng viết và cất giấu được bản thảo? Để đến năm 1996 Nhà Xuất Bản Văn Học (Hà Nội) in thành tập thơ “Tâm Sự Người Lính”. Nói dại, vào thời điểm ấy, bản thảo này, rơi vào tay kẻ cơ hội nào đó, số phận Đỗ Hoàng chắc chắn đi tong. Và nếu như Đỗ Hoàng hy sinh ngoài mặt trận, trong hành trang, người ta tìm thấy tập bản thảo này, thay cho báo tử, có lẽ là lời tuyên án chẳng khác gì cha ông trước đây.

Đặt tựa đề tập thơ là “Tâm Sự Người Lính” tôi có cảm giác dường như vì lý do xuất bản, hay vì lý do nào khác, Đỗ Hoàng muốn làm nhẹ hình thức đi chăng? Thật ra nó phải là Số Phận Người Lính. Cái bi thương trong chiến tranh dù ở đâu và giai đoạn nào trước nhất thuộc về người lính. Máu và nước mắt họ đối với những kẻ có quyền và phát động chiến tranh chỉ là “Đầu hèn lính mọn lại sắp rơi“. Dù có nâng lên chủ nghĩa này, học thuyết nọ, thì cuộc chiến này, đọng lại một cách khách quan, chân thực nhất qua bài “Hành Quân Qua Đồng Hới“

“Dừng lại vội vàng giây lát thôi,
Thành quách ngày xưa đổ nát rồi.
Sao cảnh trăm đời như vẫn một.
Đầu hèn lính mọi lại sắp rơi!“
(Tháng 10-1973)

Viết về chiến tranh, súng đạn khói lửa, những chết chóc tang thương của người lính, nhưng trong thơ Đỗ Hoàng tuyệt nhiên không thấy sự hận thù địch, ta, chỉ thấy tình thương ngút trời với cái nhìn cảm thông:

“Lính ở bên kia mấy tiểu đoàn?
Vô nhiều đứng chật cả đường quan.
Ngày mai không biết nơi nào đánh?
Nhất định có người phải chết oan!“
(Chết Oan – 12-1973)

Sự cảm thông đó thực sự chỉ có được từ người lính chiến có trái tim nhân hậu. Do vậy, thơ ông dường như không còn của riêng mình nữa, mà nó là những cảm xúc chung của những người lính cả hai phía trong cuộc chiến tương tàn này:

“Ai nhìn khuôn mặt lính?
Cháy đen màu đồng hun.
Mấy năm trời đã sống
Lặng câm như khoảng rừng.

Số sư đoàn cơ động
Số sư đoàn chốt cao,
Biến đi cùng năm tháng
Đời trần ai biết đâu?“
(Thân Phận Người Lính – 1972)

Tôi nghĩ, “Ngưng Bắn Về Thăm Quê” là bài thơ hay nhất của Đỗ Hoàng viết trong thời gian chiến tranh(1970-1975). Chẳng cần phải đến sau 30-4-1975 mới nhận ra, như nhà văn Dương Thu Hương, khi vào tới Sài Gòn, ngồi bệt xuống đường, khóc, hét lên cho cả thế hệ bị dối lừa. Ngay từ năm 1973 Đỗ Hoàng đã vạch ra: “Kiểu làm ăn hợp tác/ Đói nghèo đến tủy xương“. Bài thơ như một lời ai điếu sớm cho một chủ thuyết và những chính sách sai lầm. Vì một lý tưởng nào đó, hay muốn thoát khỏi đói nghèo, thanh niên phải lách mình ra trận? “…Trai tráng bỏ quê hương/ Sung vào nơi lính tráng/Coi thường thân mạng sống/Cố lách qua đói nghèo…“

Vâng! Chúng ta hãy đọc lại trọn bài “Ngưng Bắn Về Thăm Quê” để thấy toàn cảnh của bức tranh nhoăn nheo, tiêu điều miền Bắc hậu phương vững chắc vì miền Nam một thời:

“Vừa mới đến đầu thôn,
Đã thấy làng lạnh vắng.
Mùa này giêng hai đến,
Người chạy ăn khắp nơi.

Khuôn mặt đất nhăn nheo,
Quê nhà tan xác lá.
Bao giờ không đói khổ?
Lúa đầy rương giêng hai!“

30 -11 – 1973
(1) Lợp thêm, tiếng miền Trung

Sau chiến tranh, Đỗ Hoàng chuyển sang viết, làm thơ chuyên nghiệp. Hiện ông đang làm công việc biên tập của tạp chí nhà văn Việt Nam. Ông là người ham đọc, tự học, biết nhiều sinh ngữ, nhất là tiếng Trung. Đỗ Hoàng có thể trực tiếp đọc và nghiên cứu từ nguyên bản thơ văn cổ. Nên vốn cổ văn cũng như hiểu biết của ông về lãnh vực này sâu và đa dạng.

Cách đây mấy năm, Đỗ Hoàng đã dịch và phóng tác từ nguyên bản Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm Tài Nhân thành 6 122 câu thơ lục bát với tựa đề Kiều Thơ. Năm vừa rồi (2012) Đỗ Hoàng lại cho ra lò song thất lục bát Khúc Ngâm Vợ Lính dịch nguyên tác từ tác phẩm chữ Hán Chinh Phụ Ngâm của Đặng Trần Côn. Hai tác phẩm này, đã được đại thi hào Nguyễn Du và nữ sỹ Đoàn Thị Điểm dịch, từ mấy trăm năm nay được coi là quốc hồn quốc túy của nước Việt ta. Việc làm được coi là ngông, động trời này của Đỗ Hoàng, tốn khá nhiều bút mực trên văn đàn. Nhưng khi đọc, khó ai có thể phủ nhận tài năng cũng như sức (vốn) sáng tạo của ông. Và biết đâu đấy, trăm năm sau, khi nói về Truyện Kiều, Chinh Phụ Ngâm, hậu nhân của chúng ta chẳng nhắc đến Kiều Thơ và Khúc Ngâm Vợ Lính của Đỗ Hoàng?

“Lẻ loi cánh phượng trời xa
Phải chăng tạo hoá chưa ra an bài…“
(Kiều Thơ)

“Xưa nay chinh chiến trận đồ
Tấm thân muôn dặm nấm mồ táng đâu
Gió thổi rát thêm sầu mặt lạnh
Dòng nước sâu ngựa tránh chân xiêu
Kê yên, gối trống sớm chiều
Màn trời chiếu đất trải nhiểu đắng cay!…“
(Khúc Ngâm Vợ Lính)

Là nhà thơ, mang tính khí của người lính trận, nên gặp những bài thơ tắc tị, vô lối, bất kỳ tác giả là ai, tức khí, ông cũng phang thẳng cánh. Gần đây Đỗ Hoàng đã đè nghiến những bài thơ viết bằng tiếng Việt, đọc không thể hiểu của những Nguyễn Quang Thiều, Văn Cầm Hải, Vi Thùy Linh…dịch sang tiếng Việt theo thể lục bát. Việc làm của ông gây ra nhiều tranh luận, nhưng với tôi những bản ông dịch, quả thật hay, từ ngữ sáng, đẹp so bài gốc của nó rất nhiều. Cái chính, Đỗ Hoàng làm cho người đọc hiểu tác giả đó muốn nói cái gì, điều gì. Đành rằng thơ là cảm xúc riêng của tác giả, nhưng dùng những từ ngữ rắm rối, lảm nhảm tối thui để diễn tả, người đọc không thể hiểu, thì làm sao đồng cảm, xẻ chia cảm xúc? Dù có biện giải thơ mới, trừu tượng hay..gì gì ..đi chăng nữa, nó cũng chỉ là thứ nên cho vào kho.

Đỗ Hoàng đã sáng tác khá nhiều thơ theo thể tự do. Có những bài ông viết cách nay đã ba, bốn chục năm, nhưng đọc lên vẫn thấy rất mới và lạ, trẻ trung. Thật ra thơ hay hoặc dở, cũ hay mới, chẳng liên quan gì đến thể loại lục bát, tứ tuyệt, hay thể tự do. Thể loại chỉ là hình thức. Tải đến, làm người đọc rung động là những ngôn từ. Ngôn từ làm nên hình tượng thông qua sự tưởng tưởng cảm xúc của nhà thơ. Thơ hay dứt khoát phải có từ mới, hoặc cụm từ mới.Từ hay cụm từ mới không có nghĩa người viết chế, nghĩ ra, mà do cách sử dụng từ ngữ. Nhiều từ, cụm rất cũ, nhưng người viết đặt hoặc ghép trong câu đúng văn cảnh nào đó, gây bất ngờ cho người đọc, nó trở thành câu mới, nghĩa mới. Nhà thơ tài năng, ngoài kiến thức ra, dứt khoát phải là người có trí tưởng tượng và sự liên tưởng phong phú.

Với tôi, Đỗ Hoàng là một trong số ít các nhà thơ tài năng như vậy. Chưa một lần tiếp xúc, gặp gỡ Đỗ Hoàng, nhưng đọc thơ, tôi nghĩ, ông là người giỏi triết học. Thơ của ông giầu hình tượng so sánh, phảng phất triết lý sống dù đó là thơ tình. “Khoảng Cách” là một bài thơ, ông viết cách nay đã tròn ba mươi năm, nói lên điều đó:

“Chẳng có khoảng cách nào giữa các vì sao mà ánh sáng kia không tới.
Nhiều vô cùng gần lại trong tầm tay
Nhà thiên văn có thư­ớc đo cực tiểu
Để đi hết không gian
chiều rộng
chiều dài!

Dễ dàng chi trong đời đi hết?
Khoảng cách
Từ trái tim ng­ười
đến trái tim tôi!”

Thơ của Đỗ Hoàng đậm tính triết, nặng phần trí nên thường có bố cục chặt chẽ. Khi trích dẫn thơ của ông, khó tách ra từng đoạn, mà chỉ có thể bê nguyên bài. “Ngủ Quên” là một trong những bài thơ như vậy. Cái qui luật, mối quan hệ tuần hoàn của tự nhiên ấy, là triết lý sống liên tưởng về con người và giá trị của tâm hồn và cuộc sống:

“Không có mặt trời,
Trái đất ngủ quên.
Trong triệu năm băng giá!

Không có tình yêu,
Trái tim ngủ quên.
Bao lứa đôi
Hóa đá!”
(Huế 1983)

“Trước Tài Nghệ Ướp Xác” là một bài thơ hay tiêu biểu về nhân sinh quan sâu sắc thân phận con người của Đỗ Hoàng, được viết vào tháng 5-1973 (in trong tập thơ Tâm Sự Người Lính). Đọc, tôi cảm thấy hơi bị ê răng. Nếu như bài thơ này lọt ra ngoài, trong thời kỳ đang cuồng say ấy, gặp mấy ông “vịnh người ngồi trên” Đỗ Hoàng gặp đại hạn như vụ Cây Táo Ông Lành – Hoàng Cát là cái chắc. Dù ông đã có lời giải thích, cảm hứng viết từ vụ ướp xác ở Thanh Hóa nào đó:

“Ai chết nghìn năm còn để xác?
Thế giới hôm nay mãi sững sờ!
Còn ta sống giữa đời đen bạc,
Như chết nghìn năm dưới đáy mồ!”

Không phải ngẫu nhiên, nhà triết học Nguyễn Hoàng Đức đánh giá Đỗ Hoàng, Trần Mạnh Hảo, Nguyễn Hưng Quốc là ba nhà thơ, phê bình nặng vốn nhất Việt Nam hiện nay. Vốn ở đây chắc chắn là đạo đức, tư tưởng, chí khí và những kiến thức uyên thâm trong mọi lãnh vực của nhà thơ mà Nguyễn Hoàng Đức muốn nói đến. Với Đỗ Hoàng, tôi bảo đảm người đọc sẽ còn gặp nhiều những bất ngờ khác từ nơi ông.

Và nếu như nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo, bước ra từ ca dao lục bát để làm mới thi ca, thì tôi tin nhà thơ Đỗ Hoàng đang cần mẫn đi nhặt lại hồn thơ cũ đó.

Leipzig ngày 11-6-2013
Đỗ Trường
Nguồn: Tác giả gửi bài và ảnh

Prisoner of conscience – Pablo Picasso

tiến sĩ luật Cù Huy Hà Vũ tuyệt thực đã 19 ngày
trong trại giam K5 Thanh Hóa
để phản đối chính sách ngược đãi tù nhân của Cộng Sản
vợ con và người thân của ông lo
bạn bè và những người đồng chí hướng với ông lo
rất nhiều người không quen biết gì ông cũng lo
cho tính mạng ông đang như chỉ mành treo chuông
trong hoàn cảnh nhà tù khắc nghiệt

có người mỉa mai nói đám lãnh đạo CSVN cũng lo
nhưng không phải lo cho sinh mệnh người tù chính trị
đang bị bệnh tim và huyết áp cao
lại nhịn đói ròng rã gần 3 tuần lễ
mà lo cho chế độ độc tài của chúng sẽ sụp đổ
vì cái chết của ông có thể trở thành ngòi nổ
cho cuộc cách mạng dân chủ đang âm ỉ từ lâu

nhiều tổ chức nhân quyền quốc tế đã lên tiếng
yêu cầu chế độ CS phải có giải pháp thích đáng và công bằng
giới bloggers lề trái đa số bày tỏ sự xúc động và quan tâm
một số người cũng đã đồng tình tuyệt thực
để ủng hộ ông và tố cáo với thế giới tự do
cách hành xử dã man của chế độ CS
đối với một người tù bất đồng chính kiến
người đã chỉ dùng trí tuệ, tư cách và ý chí bất khuất của mình
đấu tranh cho nhân quyền và tự do dân chủ

khi bà Dương Hà, vợ ông vào thăm
mượn lý do là ngày sinh nhật của mình
bà muốn ép chồng ăn một thìa cháo
ông đã mím môi nói trong nước mắt:
“em giết anh!“
ai nghe câu chuyện xót xa do Người Buôn Gió kể
cũng hiểu tính khí ông quả quyết can trường
nhiều người nghĩ ông sẽ chỉ ngừng tuyệt thực
khi nào bọn cai tù nhượng bộ
thỏa mãn đòi hỏi an sinh chính đáng của ông

nhưng ai thực sự là cai tù ở đây?
có phải là tên giám thị Lường Văn Tuyến và đồng bọn
hay chính là thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng và Bộ Công An
hay chính là cả đám lãnh đạo CSVN
với những thủ đoạn thâm hiểm
sẵn sàng hãm hại ông, một người tù lương tâm
và cũng là một trong những biểu tượng đấu tranh
cho nhân quyền và tự do dân chủ

trên mạng Internet đã có rất nhiều bài bình luận
về tác dụng của chuyện ông tuyệt thực trong tù
người thì cảm phục tinh thần đấu tranh bất bạo động
lạc quan nghĩ cuối cùng ông sẽ thắng
kẻ lắc đầu cho ông là một trường hợp tuyệt vọng
đối với một chế độ ngoan cố bất nhân

chưa có dấu hiệu nào cho thấy lãnh đạo CSVN sẽ nhượng bộ
trong khi TS Cù Huy Hà Vũ thì vẫn sắt thép quyết tâm
dù mỗi ngày trôi qua ông đang kiệt sức dần
vì ông không phải là một diễn viên tuyệt thực
nên không ai trong chúng ta có thể là khán giả bàng quan
tại sao nhân dân không tất cả xuống đường?

Bắc Phong
Nguồn: Tác giả gửi

Người đàn violoncelle
sơn dầu trên giấy plast 20 x 24 in
đinhcường 6 – 2013

Ghi chú thêm bức tranh người đàn violoncelle

Ví dụ như tiếng đàn violoncelle
của một người mặc chiếc jupe
màu xanh lá cây năm xưa ở
Couvent des Oiseaux – Đàlạt

ngồi kéo khúc sérénata như
còn âm vang, ôi núi đồi Dran
xa xa hiện mấy đốm nhà
mặt trời buổi chiều xuống thấp

và chiếc khăn voile màu xanh dương
chiếc khăn choàng đầu lấp lánh
như những vì sao thắp sáng
miền đồi núi những ngôi sao mọc sớm

ví dụ như người mặc chiếc jupe
màu xanh lá cây bây giờ không còn
như hôm qua một nhà văn vừa mới mất
cơn mưa chiều ở Seattle hay nơi đâu

tiếng đàn violocelle như nước mắt …

Virginia, June 12, 2013

Chân dung tự họa
(sơn dầu trên bố 20 x 60 inc)
đinhcường 1999
(coll. Hoàng Minh Trung, Sài Gòn)

3 Đoạn ghi ngày thứ Ba :

Trước khi buông cọ

Và một hồi còi tàu đi ngang qua
chiều tàn nắng đọng vàng góc sân
tiếng quạ choác choác trên đọt cây
vài chiếc lá xanh rụng như sắp mưa

Vẽ xong rửa tay

Cây cao nắng ngả nghiêng chiều
trời cao hơn nữa đùn nhiều cụm mây
vẽ xong xòa nước rửa tay
mới hay màu bám còn đầy dưới chân

Bức tranh sắp vẽ xong

người ngồi đàn violoncelle
mặc chiếc váy xanh lá cây
chiều đìu hiu đâu như Dran
chiều đìu hiu ôi bóng núi…

Virginia, June 11, 2013

Người và đàn
sơn dầu trên bố 12 x 36 inc
đinhcường 1999
(coll. Phạm Trọng Lệ, 1999)
 

Thêm một đoạn ghi đớn đau ngày thứ Ba

Khi Nguyễn Tường Giang e- mail cho hay
Thế Uyên đã ra đi lúc 5 giờ chiều nay ^[1]
ở Seattle, Washington State
Virginia là 8 giờ tối
bây giờ là 10 giờ tôi gõ tiếp
một đoạn ghi đớn đau
khi một người bạn nữa không còn

Tôi biết nói gì đây trong đêm tối nay
ngồi im ngồi im thầm một lời kinh

ngồi im ngồi im nhớ đến Thế Uyên
một người bạn rất tốt với tôi khi mới qua

một người bạn đã có đêm gần như thức trắng
cùng nhau ở Tuyệt Tình Cốc – Huế năm 1965

bây giờ anh đã đi qua Mưa Trong Sương
bây giờ anh đã về cùng Những Hạt Cát
Mười Ngày Phép Của Một Người Lính đã hết
Ôi Thế Uyên ơi, Nỗi Chết Không Rời …

Những tập truyện anh mãi còn ghi trong tôi …

Virginia, June 11, 2013

[1] Thế Uyên, tên thật Nguyễn Kim Dũng, sinh năm 1935 tại Hà Nội
em ruột nhà văn Duy Lam.
Tác giả nhiều tập truyện nổi tiếng trước 1975 và hải ngoại.
Những chữ nghiêng là tựa đề trong những tập truyện của Thế Uyên.

Đinh Cường – Thế Uyên
Maryland 1996

Đinh Cường
Nguồn: Tác giả gửi thơ, tranh và ảnh

Rat King – Daniel Nätterdal

Thủa ấy, bọn trẻ con không nhiều đồ chơi như bây giờ. Một cái trống rung kêu long bong cho trẻ lên ba. Một con gà cồ bằng đất thổi kêu toe toe cho trẻ lên tư. Lớn hơn một chút, những con thú làm bằng bột xanh đỏ đủ màu. Những vịt, những gà, những chó, những mèo. Lại có cả chuột. Những con thú bé tí, xinh xinh. Chơi chán, thì bỏ vào nồi cơm, hấp. Ăn như ăn bánh đúc.

Một lần theo mẹ đi chợ, tôi được mẹ mua cho cả một bầy chuột.

Thực ra, không phải mẹ mua mà tự tôi đòi mua. Mẹ bảo, “mua gì không mua sao lại mua chuột”? Tôi nói, “con thích chuột”. “Cho nó phá ấy à, mẹ nói, chuột đầy nhà không thấy sao”? “Thì mẹ mua thêm một con mèo cho nó bắt chuột”, tôi nài nĩ. Thế là mẹ phải chiều!

Bầy chuột có đến những năm con.
Một con đen như mực tàu.
Một con trắng như bông bưởi.
Một con vàng như củ nghệ.
Một con xanh như chàm.
Và một con đỏ như tiết.

Chuột bé chỉ bằng ngón tay. Mèo tam thể thì to bằng ngón chân cái.

Tất cả bỏ chung vào trong một cái bát sành đã bị nứt.

Cha tôi cười: mèo và chuột sống cạnh nhau sao được. Để cha cho một cái lục lạc đeo vào cổ mèo.

Thế là cái ước muốn bao đời của họ nhà chuột, nhờ có cha, đã thành hiện thực.

Trò chơi của tôi là nằm sấp trên một cái phản gõ đen bóng, bày năm con chuột thành một hàng dài, con nọ nối đuôi con kia, rồi đem con mèo đeo lục lạc ra dọa.

Chạy đi! Chạy đi!

Tôi gào lên, nhưng lũ chuột vẫn nằm im không nhúc nhích. Không biết tụi nó điếc hay sợ quá cúm cẳng không chạy được. Tôi lại phải nắm từng con nhấc lên để xuống, giả như chạy.

Nhưng cái trò chơi vớ vẩn ấy quả thật không hào hứng một chút nào. Xem con mèo thật nhảy múa đùa giỡn với con chuột con thích hơn. Cái cách nó tung con mồi lên cao rồi nhảy tới chụp, cứ như một thủ môn bay với trái bóng. Rồi cách nó giả bộ chán chường bỏ đi, cách con chuột nằm xuội lơ giả chết. Thích nhứt là khi con chuột hé mắt vụt chạy, mèo lao tới liền. Loáng một cái, con chuột lém lỉnh đã nằm gọn trong miệng mèo.

Làm sao để những con chuột đủ màu kia và con mèo tam thể nọ có thể biểu diễn những màn tung hứng như thế được?

Óc tưởng tượng của một cậu bé cũng chỉ bày ra được cảnh chuột ăn cắp trứng gà mà thôi. Đặt một cái trứng thằn lằn vào bụng một con chuột nằm ngửa, bắt các con khác kéo. Nhưng rồi cũng lại chính tôi phải cột dây mà lôi đi.

Thật là chán.

Mẹ bảo, “thôi để mẹ hấp cơm cho”. Nhưng mà ăn thịt chuột thì ghê quá, nuốt sao trôi!

Thế là như bao đứa trẻ khác, những thứ đồ chơi quê mùa đó cũng chỉ kéo dài được vài ba ngày là bị vứt bỏ không thương tiếc. Lúc này đang là mùa hè, chơi trò đá dế sướng hơn.

Đương nhiên là cả nhà cũng quên béng lũ chuột cho dù chúng được nhuộm màu. Số phận của chúng nếu không nằm trong xó nhà, thì cũng nằm đâu đó ở góc vườn. Tôi mà không tưng tiu nữa thì ngay cả con chó mực cũng không thèm giả bộ sủa.

Cho đến một hôm, lúc đã bước vào năm thứ nhất của bậc trung học, bất ngờ tôi thấy bầy chuột ngũ sắc đang nhai quyển sách của ông tôi. Cái cách bọn nó nhai mới thong thả điệu nghệ làm sao. Cứ như đang thưởng thức từng con chữ trong đó. Những chữ vừa có mùi mực nho vừa có mùi của thánh hiền. Như người ta ngồi trong nhà hàng nhai mực khô, vừa nghe vị ngọt của mực vừa mơ hồ nghe đâu đây như có tiếng sóng trùng dương.

Sách của ông tôi làm bằng thứ giấy gì đó, mỏng nhưng rất dai. Sách không để trong tủ mà xếp lại thành từng chồng, treo trên cao như một cái trang thờ. Nghe nói để lại từ đời ông nội của ông nội kia. Nghĩa là xưa lắm, từ hồi các sĩ tử đi thi phải cõng trên lưng cả lều và chõng như một con ốc mượn hồn.

Chồng sách mà sau này tôi nghe nói toàn những chi hồ giả dã, có đến chục quyển, bị chuột gặm gần hết. Vậy mà bấy lâu bà tôi cứ đổ riệt cho ông xé ra vấn thuốc, hút. Đáng lẽ phải chộp mấy con chuột chính danh thủ phạm kia để giải oan cho ông, nhưng tôi lại lặng im. Phần vì thích thú xem chúng nó nhai, phần vì chính tôi cũng có tội cõng chuột về nhà.

Hết sách chữ nho của ông lại đến sách chữ Tây của cha. Có cả những quyển to và nặng như cục gạch, nhưng chỉ trong một đêm là chúng nhai biến. Sách chữ Tây giấy láng, có hình nhiều con thú, trong đó có đủ loại mèo. Có lẽ vì vậy mà chúng nhai nghe rau ráu như chó nhai xương.

Lúc này người ta đang thề phanh thây uống máu quân thù, nên suy cho cùng, lũ chuột chẳng những không có tội mà còn có công.

Khi những đội du kích tới nhà lục soát thì chẳng tìm đâu ra một cuốn sách Tây hay Tàu. Chỉ thấy những đống phân chuột nhiều như lúa, hãy còn phảng phất mùi thơm của chữ nghĩa. Nhờ vậy mà hai cái gông phong kiến và thực dân không tròng lên cổ ông tôi và cha tôi.

“Thật là hú vía, bà tôi nói, cũng may nhờ có ông Tý”! Rồi bà thì thào vào tai tôi: “cháu đừng có dại mồm dại miệng, nhớ cẩn thận kêu Ông Tý nghe chưa”!

Tôi: dạ!

Không phải “dạ” cho xong chuyện để bà vui lòng mua bánh kẹo cho tôi mà thực ra, tận đáy lòng, tôi thấy chuột xứng đáng được gọi bằng “ông”. Sau này lớn lên tôi nghe cả nước còn gọi bằng “ngài” nữa kia.

Bỡi vì chẳng những quý ông Tý ấy biết ăn sách để khôn ra mà còn biết nói tiếng người!

Một hôm, gió mát trăng thanh, tôi nằm chơi rồi ngủ quên ngoài hiên. Khi thức giấc, nghe mơ hồ như có tiếng rì rầm. Rồi có tiếng nói rất nhỏ nhưng nghe khá rõ:

Chúng ta là loài thông minh.
Không thông minh, sao lại được đứng trước con trâu to gấp triệu lần,
trước con cọp oai phong lẫm liệt,
trước cả kẻ thù truyền kiếp là lũ mèo điên,
trước cả con rồng bay trên trời cao,
trước con rắn nham hiểm,
trước con ngựa ngu đần to xác mà lại để cho người ta cưỡi,
trước con dê xồm hôi hám,
trước con khỉ khọt khẹt ranh mảnh,
trước con gà chỉ biết cục tát lá chanh,
trước con chó khóc đứng khóc ngồi đòi mua cho được đồng riềng và trước con lợn ũn ĩn ngu si đòi mua hành để ướp thịt chính mình.
Mười hai loài, giống chuột đứng đầu.
Chỉ thua có mỗi con người.
Nhưng cũng chưa chắc đã thua.
Nghĩ mà xem, bọn họ một nắng hai sương, chồng cày vợ cấy con trâu đi bừa, lại trông trời trông đất trông mây, trông cho chân cứng đá mềm, làm ra hạt lúa để cho chúng ta ăn, hỏi ai khôn hơn ai?
Sách là kho trí khôn của bọn họ, nếu thích chúng ta cứ gặm bồ này đến bồ khác, làm gì được nào? Bốn bồ chữ trong thiên hạ, chúng ta chỉ nhai trong một đêm là hết sạch.
Nhưng lâu nay, chúng ta:
bị bẩy chuột đè lòi ruột,
bị bả chuột nằm chết nhăn hai răng cửa,
bị mèo chụp ăn tươi nuốt sống,
bị chó săn đuổi tận hang cùng ngỏ ngách…
ấy là bỡi chúng ta mạnh ai nấy sống, đem cái khôn vặt của mình ra mà chui vào bồ lúa để ăn một mình, hay thò thụt chui vào bếp, kiếm được cái xương hay khúc cá kho đã cho là đại yến.
Có biết đâu, ngay từ lúc mới sinh ra con người đã sợ chuột. Càng nhớn thì càng sợ.
Ta có một thứ mà bọn họ sợ còn hơn bom nguyên tử.
Ấy là những con bọ be bé sống trong mình chúng ta, chúng cắn chỉ như gãi ngứa, nhưng với con người, thì hạch nổi lên, nóng sốt li bì, chết nhanh còn hơn thuốc diệt chuột. Lịch sử đã từng ghi nhận có những trận đại dịch giết hơn một nửa dân số.
Dịch hạch!
Nghe hai tiếng đó, cái lũ người ngạo nghễ kia đứa nào không sợ.
Chúng ta là thế đấy,
hãy tự tin,
tự hào,
tự tôn
và tự đại
về nòi giống chuột chúng ta.
Đó là giống nòi sinh ra không phải để:
bị đàn áp,
bị giết thịt,
bị nguyền rủa hay
bị đem đi làm thí nghiệm
mà là để thống trị.
Nhưng trước khi ngẩng cao đầu đòi quyền làm chuột, chúng ta hãy đoàn kết lại.
Chuột nhắt,
chuột xạ,
chuột chù,
chuột cống,
chuột ở nhà này,
chuột ở xóm này,
chuột ở huyện này,
chuột ở tỉnh này,
chuột ở nước này,
chuột ở châu Á,
chuột ở châu Phi,
chuột ở châu Mỹ,
chuột ở châu Âu,
tóm lại: chuột trên toàn thế giới đoàn kết lại!
Chít chít!
Chít chít!

Tức là hoan hô, hoan hô!

(Sau này, cũng tiếng chít chít đó, nhưng khi là đả đảo, khi thì muôn năm!)

Hóa ra một con chuột màu xanh đang diễn thuyết giống như mấy đồng chí cán bộ về làng phóng tay phát động quần chúng, chuẩn bị đấu tố.

Dưới ánh trăng, có cả ngàn con chuột đang say sưa nghe như uống từng lời. Hết chuột xanh, đến chuột trắng, chuột vàng. Chuột nào cũng đứng trên hai chân sau vung hai chân trước lên kể tội con người.

Sau cùng, chuột màu đỏ, với một giọng đầy quyền uy, bảo đem con mèo ác ôn ra trình diện trước toàn thể đồng bào chuột.

Chít chít!
Chít chít!

Tức thì, chuột đen oai vệ bước ra, tay cầm một sợi dây cột chặt con mèo tam thể. Con mèo đeo lục lạc bằng bột vốn đã ngơ ngác, đần độn, giờ lại đần độn ngơ ngác hơn, như thể đã bị lũ chuột khoét mất linh hồn.

Chuột màu đỏ có vẻ là chuột chánh án y như ở tòa án nhân dân, ra dấu cho chuột công an màu đen bắt con mèo quỳ xuống.

Con mèo không đủ tỉnh táo để thấy rằng, đây là giây phút ô nhục nhất chưa hề xảy ra đối với dòng họ mèo.

Chỉ cần ngao lên một tiếng là cả lũ bỏ chạy như chuột. Cái danh tiết hiếu sát của tổ tiên để đâu?

Nhưng trông cái vẻ mặt lầm lì, cũng có thể nó bất thần tung ra món võ mèo. Cũng có thể thôi, vì với cái biển chuột lúc nhúc hàng ngàn con này, nhứt là những con chuột cống to như gấu, hôi hám đến lộn mửa, thì ngay cả mèo rừng còn ngại huống hồ là nó.

Chánh án chuột đỏ hỏi:

Thằng mèo kia, mày đã giết bao nhiêu chuột?

(không đáp)

Mày có chịu từ bỏ cái món thịt chuột không?

(không đáp. Nhưng nó nghĩ mèo không ăn thịt chuột chẳng lẽ ăn cứt à?)

Chít chít!
Chít chít!

(phải hiểu là giết giết!)

Mày gây nợ máu với đồng bào chuột của tao, giờ phải trả, biết chưa?

(không đáp, nó lại nghĩ nợ máu là nợ gì, mèo không bao giờ xơi chuột chết)

Chít chít!
Chít chít!
Hỡi đồng bào chuột, tội của mèo cao ngất trời, để nó sống hay giết chết?
Chít chít!
Chít chít!

Nhưng đêm ấy và nhiều đêm sau nữa, con mèo vẫn chưa bị giết. Chẳng phải vì thương một con vật sa cơ thất thế, mà giết nó thì biết lấy ai ra hỏi tội. Chánh án chuột đỏ giao mèo cho chuột đen tiếp tục giam giữ.

Những lúc đứng trước tòa, chuột đen có vẻ hiu hiu tự đắc. Nhưng khi chỉ một mình với mèo thì cái bản năng gốc khiến râu nó cụp xuống, bốn chân run lẩy bẩy. Nó phải huy động cả một trung đội cảnh sát chống khủng bố, là những con chuột cống, chẳng những hiếu sát mà còn hiếu dâm.

Vòng trong vòng ngoài ken đặc những con chuột trang bị đến tận răng, nên nó cảm thấy bớt sợ. Nhưng suốt đêm nó không ngủ được vì những tiếng cười hềnh hệch của những thằng chuột cống và tiếng la chí chóe của những con chuột cái.

Từ đó, cứ cách một vài đêm, lũ chuột lại dắt mèo ra để vừa làm nhục vừa đùa cợt.

Cái trò vuốt râu mèo đứa nào cũng thích. Cả dòng họ nhà chuột chưa bao giờ dám tới gần miệng mèo, giờ lại được cụng râu, kề má bảo sao chúng không khoái. Râu mèo dai như cước nhưng cả ngàn con chuột đêm nào cũng sờ nắn vuốt ve, nên chẳng còn một sợi nào.

Mèo không râu, trông hiền và nhát như thỏ.

Nó ốm nhom vì mỗi ngày chỉ được phát có mỗi một cái đuôi cá thúi, nhưng bản lĩnh của họ nhà mèo khiến nó vẫn giữ được bình tĩnh. Nó lim dim mắt nhìn lũ chuột gặp thời như chó nhảy lên bàn độc.

Gặp thời thì loài nào cũng vậy thôi.

Nó chỉ ấm ức vì cái ông lão bán tò he, không hiểu lão nặn ra nó bằng thứ bột gì mà khiến nó mất hết oai phong. Trong khi đó, lũ chuột ngũ sắc lại trở nên ranh ma, chẳng những biết rủ rỉ nói cho lũ chuột cống hôi hám nghe theo, mà còn biết dùng cái màu lạ đời khoác trên mình để hù dọa bọn chuột nhắt, chuột chù bần cố.

Chẳng những thế, chúng lại còn muốn tôn mình lên làm vua.

Sau nhiều đêm cãi cọ, hăng máu đến nỗi suýt đánh nhau, chỉ có 5 màu thôi mà cũng chia thành 5 phe, mỗi phe hùng cứ một góc sân, chúng đi đến thống nhất rằng, sẽ có ba vua là vua chuột Đỏ, vua chuột Trắng, vua chuột Xanh cùng cai trị như quỷ ba đầu. Riêng chuột Vàng sẽ làm tể tướng mãn đời và chuột Đen thì làm đại tướng coi việc an ninh nội bộ.

Rồi đó phân hạng chuột, phong quan chức. Chẳng mấy chốc đã lập nên nhà nước chuột.

Thực ra, thì họ nhà chuột không phải đứa nào cũng tùng phục. Như bọn chuột túi to kềnh ở Úc châu, bọn chuột núi răng dài ở bắc Mỹ. Cả thế giới chuột nhao nhao phản đối.

Nhưng cái đám chuột ngũ sắc ở nhà tôi vẫn cứ cho rằng mình xứng đáng làm vua, vì đã thắng được giặc mèo.

Một đêm lịch sử, chuột tuyên cáo với đất trời làm lễ xưng vương. Đi giữa hai hàng chuột cống to lù lù, chuột Đỏ, chuột Xanh, chuột Trắng trông bé xíu như những con rệp. Nhưng, như đã nói, vì thắng được giặc mèo, nên những cái mặt chuột cứ vênh lên, mắt láo liên cứ như mắt Tào Tháo. Trông hết sức gian hùng.

Chít chít!
Chít chít!

(nghe như dân Nga hô hura! Hura!, dân Tàu hô vạn vạn tuế).

Từ đây, vua chuột phán, mọi con chuột sinh ra đều có quyền bình đẳng, đó là quyền được sống, được đi lại, được hú hí với vợ con. Thế giới chuột là thế giới đại đồng, không làm cũng có ăn. Tùy theo khả năng, muốn ăn gì thì cứ ăn, muốn phá gì thì cứ phá.

Chít chít!
Chít chít!

Nghe thật mê tơi, đến nỗi tôi cũng muốn làm chuột.

Kiếp sau xin chớ làm người
Làm con chuột nhắt không làm cũng có ăn!

Nhưng chỉ riêng tôi thôi chứ cả nhà chẳng ai ưa lũ chuột. Cái đức tính muốn ăn gì thì cứ ăn, muốn phá gì thì cứ phá, là đức tính của bọn ăn cướp. Cha tôi căm lắm. Hết đặt bẩy, đánh thuốc, ông lại rước thợ săn về nhà bắt chuột. Thợ đem những cái chà di (chui vào nhưng chui ra không được) đặt ở miệng lù, miệng cống, rồi thả chó đánh hơi rượt đuổi.

Quả nhiên bắt được năm anh chuột cống, mấy chú chuột xạ và một ổ chuột nhắt mới nở đỏ hỏn.

Nhưng bọn Ngũ Thử bang vì nặn bằng bột nên chẳng hề hấn gì. Chó không thể đánh hơi. Chúng có chạy được đâu mà phải cùng đường đút đầu vào chà di. Cha tôi lượm chúng lên, ngó qua rồi ném vào bụi.

Thế nên, tối đến ba chuột Đỏ, Trắng, Xanh vẫn là vua, chuột Vàng vẫn là tể tướng, chuột Đen vẫn là đại tướng. Trong sân vườn vẫn chít chít muôn năm!

Tôi đã bắt đầu thấy chán, thấy bực. Cũng có thể nói là đã bắt đầu cảm thấy ân hận vì đã rước lũ chuột quái quỷ về phá nhà.

Đã mấy lần định tóm vua chuột và đồng bọn cho vào nồi hấp, nhưng giờ chúng là vua, có cả một bầy chuột cống to bằng bắp cẳng nhe răng ra canh giữ, chó còn không dám xáp tới huống hồ là tôi.

Thì đúng là nhát và hèn.

Đành chịu vậy, chứ biết nói sao.

Cũng may, (thực ra nhờ có cái rủi) nhà tôi bị cháy.

Thì đúng như câu cháy nhà ra mặt chuột. Những con chuột đủ màu, con làm vua con làm tướng, bị nướng chín, cháy đen. Họ hàng nhà chuột hốt hoảng thò mặt ra rồi trốn biệt!

Thôi cửa nhà từ đây sạch bóng chuột!

Nhựt nguyệt hết mờ rồi lại sáng!
Non sông vững âu vàng!

Khuất Đẩu
10/5/2013
Nguồn: Tác giả gửi