Archive for the ‘Nguyễn Lệ Uyên’ Category

Nguyễn Lệ Uyên


Nhà thơ Lữ Quỳnh

Thế hệ chúng tôi không có tuổi trẻ và được gọi với cái tên rất mực mỹ miều nức nở: Thế-hệ-chiến-tranh. Thuật ngữ này vừa bi hùng lẫn bi hài. Và rồi chiến tranh cũng qua đi mà không có hòa bình, không cả đoàn tụ. Anh em bạn bè lưu tán tứ phương. Ngó tới ngó lui, cái thế hệ ấy cũng đã trên dưới bảy mươi! Nghĩa là đang ở lứa tuổi, nói theo ông bạn nhà thơ thiền giả Đỗ Hồng Ngọc, là bắt đầu tuổi hườm hườm, chuẩn bị chín rục. Thoắt nghe cũng gờn gợn thịt da, trong vài lần chợt nghe tiếng chim rớt giữa đêm khuya khoắt.
(more…)

Nguyễn Lệ Uyên

“Trong cuộc chiến tàn khốc này, đứa nào sống sót là kẻ chiến thắng”
(Phạm Ngọc Lư)


Nhà thơ Phạm Ngọc Lư (1946-2017)

Trong nửa thập niên 60, 70 (thế kỷ XX), bên cạnh những nhà văn nhà thơ mà tên tuổi của họ đã được khẳng định, còn có đông đảo những người viết trẻ: Họ, đa phần là những người không có tuổi thanh xuân yên ấm, lần lượt bị vãi ném vào chiến trường; số ít còn lại là công chức, sinh viên… đã có những đóng góp không nhỏ cho dòng văn học miền Nam – dòng văn học được xem là tự do sáng tạo có giá trị về mặt thẩm mỹ và nhân văn trong mỗi tác phẩm – với nhiều khuynh hướng dị biệt (viễn mơ, dấn thân, hiện sinh, hiện thực đối kháng…)

Và, mặc dù dòng văn học này đã bị bức tử sau ngày 30.4.1975 bằng mọi cố gắng “tẩy xóa” của bên “thắng cuộc” dưới nhiều dạng thức khác nhau, nhưng nó, sau hơn 40 năm vẫn âm thầm và lặng lẽ chảy; vẫn đọng lại trong tâm thức độc giả những giá trị không thể đảo ngược. Nó luôn là cái mới của hôm nay, bởi đã tiếp cận với dòng văn học phương Tây qua các trào lưu nhưng vẫn giữ được hồn cốt văn hóa Việt qua biết bao biến động lịch sử.
(more…)

Nguyễn Lệ Uyên

(…)

Tôi bị giam giữ trong căn phòng bốn ngày liền, không bị trói hai tay như trước, cũng không thấy ai kêu lên hỏi han điều gì nữa. Duy nhất có những du kích thay phiên nhau canh gát, nhưng cũng hiếm khi thấy họ lảng vảng trước cửa phòng, trừ những lần họ đưa cơm tới. Ngay cả nhu cầu vệ sinh cá nhân hàng ngày dường như họ cũng quên bẵng. Tôi cũng không buồn yêu cầu họ mang đến dụng cụ vệ sinh, cố gắng kềm chế và chỉ khi nào không thể nhịn được nữa mới phải làm công việc không mấy lịch sự như cái ngày đầu tiên tôi bị giam trong căn phòng này. Mỗi ngày tôi chỉ nhận được chén cơm nóng nguội thất thường với mẫu cá khô bốc mùi, hay cục lương khô sản xuất từ Trung quốc. Nước thì chứa trong chiếc ấm nhôm méo mó, ám đen khói. Ăn uống với tôi, bây giờ không còn là điều cần thiết, khi mà không biết được số phận của mình sẽ ra sao.
(more…)

Nguyễn Lệ Uyên

pho_nui-2015-dinh_cuong
Phố núi
dinhcuong

Thị trấn kéo dài từ những dãy đồi thấp, thoai thoải đổ dần ra phía bờ sông. Phố xá, cửa tiệm tập trung trên hai trục đường cắt chéo hình chữ thập. Chợ và bến xe ở cuối một rạp hát bỏ trống, chỉ còn lại mấy mảng tường bị ngã đổ từng đoạn, trơ vơ quanh đám cỏ mọc xanh um. Các tiệm ăn, quán giải khát xếp thành dãy dài phía bên này đường, đối diện các công sở là những căn nhà ngói cũ kỹ, ẩm thấp. Trên đầu thị trấn ngó xuống, những nóc nhà lô nhô nép bên những hàng cây cao dọc đường lù mù trong lớp sương đục và bầu trời đen đậm. Thị trấn lúc này giống như một bức ký họa của người họa sĩ phác thảo lúc anh ta đang chếch choáng hơi men, ẩn hiện không rõ ràng.
(more…)

Nguyễn Lệ Uyên

tran_hoai_thu-nursing_home
Trần Hoài Thư trong hành lang
Nursing Home ở New Jersy

Tôi bảo đảm với bạn rằng, nếu bạn sống ở xứ sở này mà còn chút liêm sỉ thì bạn không mắc bệnh này thì cũng bị bệnh nọ. Ráo bệnh mới là chuyện lạ.

Tôi không liêm sỉ gì mấy, thấy tiền cũng ham, thấy gái đẹp cũng liếc mắt nhìn ngắm, nhưng chỉ chừng đó và dừng lại, không để cho dục vọng đẩy cao lên, không để những ham muốn thấp hèn che mờ mắt. Nhún nhẩy, toe toét, điếu đóm, xum xoe lấy tiếng, tự tô vẽ là thứ hư danh, danh hão. Bạn tôi, cả đời còn lại, cặm cụi đêm ngày dưới hầm lạnh, moi lại chút di sản có thể moi ra được và dựng lên, đưa ra ánh sáng nhưng đâu nghe kể công huyênh hoang khoe mẽ?
(more…)

Nguyễn Lệ Uyên

than_trong_minh
Thân Trọng Minh

Thân Trọng Minh, Lữ Kiều hai cái tên gắn bó suốt chặng dài lao vào nghệ thuật bên cạnh ống nghe tim phổi lủng lẳng hai tai. Như vậy, ông vừa là người “cứu đời” vừa “ cứu người”: Một bác sĩ tận tụy, nhà viết kịch đào sâu vào tận cùng nỗi đau của thế hệ ông, lại vừa là một họa sĩ.

Tôi không và chẳng đề cập đến thiên chức “cứu người” của ông; nhưng về nghệ thuật, tôi đã từng viết về tác phẩm kịch “Kẻ phá cầu” từ cái nhìn của ông về cuộc đời phi lý, những  phận người oằn oại tan chảy, một sự hủy diệt kinh hoàng từ những con người với nhau… Tôi cũng viết về những tùy bút, những bài thơ đặc lềnh những thao thức của ông… với sự chia sẻ của người cùng thời bị “lịch sử chọn” (chữ của Lữ Kiều).
(more…)

Nguyễn Lệ Uyên

hoai_khanh_2.jpg
Nhà thơ Hoài Khanh (1933-2016)

LTS: Nhà thơ Hoài Khanh vừa qua đời ngày 23.3.2016 tại nhà riêng ở Biên Hòa, Đồng Nai Việt Nam, hưởng thọ 83 tuổi. Chúng tôi đăng lại bài của nhà văn Nguyễn Lệ Uyên viết về ông như một nén nhang tưởng nhớ.

Khoảng giữa thập niên 1960, tôi đứng xa nhìn ngắm Hoài Khanh qua những bài thơ đăng rải rác trên các tạp chí Văn Nghệ Sài Gòn, một vài truyện ngắn, một số dịch phẩm và đặc biệt là các bài viết về thi ca Châu Phi da đen. Đứng rất xa đọc và không có một ý niệm nào rõ rệt, ngay cả khi đến tòa soạn gửi bài cho tập san Giữ Thơm Quê Mẹ thấy ông đang ngồi tiếp chuyện thầy Thanh Tuệ và Tuệ Sĩ.
(more…)

Nguyễn Lệ Uyên

tuong_thuong_tiec
Thương Tiếc
Nguyễn Thanh Thu

Trên thế giới này, bất kỳ thời đại nào, chiến tranh luôn là tai họa đối với loài người. Kẻ gây chiến luôn gieo rắc tội ác đổ xuống nhân gian, là bọn khốn nạn, vô luân nhất trần gian… cùng vô vàn tính từ ghê tởm gắn cho chúng.

Hai mươi năm nội chiến Nam-Bắc là cuộc chiến vô đạo, phi nhân đến từ một học thuyết xuẩn động và man rợ nhất, gieo rắc bao nỗi kinh hoàng, những cái chết phi lý, không đáng có.

Hàng triệu tấn bom đạn vãi ra, bằng con số ấy nhà cửa ruộng vườn nát tan, và với con số ấy những lương dân đã gục chết thê thảm, cũng chỉ bởi một dúm người không tim, chẳng có óc (!) đến nỗi một người dân bình thường phải thảng thốt kêu lên “Chiến tranh con mẹ gì mà lâu thế” (Y Uyên, Mùa xuân qua đèo) hay một người lính tham dự vào cuộc chiến cũng đã phẫn nộ “Chiến tranh hả? Chiến tranh là cái c… chó gì!” (Thảo Trường, Cánh đồng đã mất).
(more…)

Nguyễn Lệ Uyên
(A Madame Phuong Thao, avec la chanson Aimer à perdre la raison)

thieu_nu_va_bien2

“Nè, tao hỏi thiệt. Mày chết dưới bàn tay lão ấy rồi hả…?”.

Chị Nhân kéo chữ “hả” dài thậm thượt, rất giống với âm thanh lưỡi sóng trườn vào mép cát đang đuối sức. Lại thêm cái mặt dài đuỗng, miệng há rộng, hai đồng tử mở hết cỡ; trông chị cứ như vừa thấy xác người lạ trên vệ đường, khiến nàng muốn cười thật to, dẫu cho giọng cười lúc đó có thể ướt nhẹp, khai khai mùi nước tiểu trẻ con đái dầm.

Tại sao người lớn, ý nàng muốn nói là người có vai vế, tuổi tác thường hay nhìn kẻ dưới với đôi mắt kẻ cả, bộ tịch bề trên.
(more…)

Nguyễn Lệ Uyên

bia_may_trong_nhung_giac_mo-tho_lu_quynh

Sau Sinh Nhật Của Một Người Không Còn TrẻNhững Giấc Mơ Tôi, do nhà Văn Mới ấn hành năm 2009 và 2013, đều mang tâm trạng của những mất mát, chia lìa; những hồi tưởng về khoảng bóng nắng cuối ngày lắt lay ở một quán cà phê nào đó giữa Sài Gòn, nhìn những cánh bông giấy rực lửa, ly rượu cầm trong tay, một mình mà tưởng chừng như đang ngồi đối ẩm với người bạn thiết đã chia tay anh và với mọi người, vĩnh viễn.

Cõi thực và mộng trong hai tập thơ trên khiến người đọc phải giật mình, cúi nhìn lại và săm soi với ngay cả chính mình ở thì hiện tại lẫn quá khứ :

Tôi không còn trẻ để cầm tay em nữa
Nhưng lòng luôn sẳn lửa cho em.

(Chiều mưa trên thành phố nhỏ)
(more…)

Nguyễn Lệ Uyên

adultery

1. Buổi tối

– A lô, anh ăn tối chưa?

– Cảm ơn em. Rồi. Mọi chuyện đều ổn. Còn em?

– Dạ, cũng vừa xong bữa. Mà… không phải với mì tôm nữa đó chứ?

– Hẳn nhiên. Chiều nay anh tự nấu món canh chua cá lóc, sườn ram và rau muống xào tỏi theo cách vào bếp trên Google.

– Ồ, vậy thì ngon quá.

– Rất ngon, nhưng chỉ một nửa, nửa kia là dở, thậm dở.

– Anh nói sao?

– Một nửa ngon và một nửa dở.

– Em hiểu rồi. Anh đang thiếu sự chia sẻ. Nhớ ai đó đã nói “yêu một tác phẩm nghệ thuật ta muốn chia cái đẹp ấy cho nhiều người…”. Nấu nướng cũng là nghệ thuật mà anh. Chị Diệu nói chừng nào về?
(more…)

Nguyễn Lệ Uyên

nguyen-bac_son-dinh_cuong
Nhà thơ Nguyễn Bắc Sơn (1944-2015)
dinhcuong

“Chiến tranh này cũng chỉ một trò chơi
Suy nghĩ làm gì lao tâm khổ trí
Lũ chúng ta sống một đời vô vị
Nên chọn rừng sâu núi cả đánh nhau”
(NBS)

Khoảng cuối thập niên 60, đầu thập niên 70, giữa những người làm thơ tự do “làm dáng”, những người làm thơ tranh đấu theo kiểu “hiện thực nửa mùa, khẩu hiệu”, bỗng xuất hiện lẻ loi một khuôn mặt mới toanh có phong cách thơ ngang tàng, khẩu khí, khinh khoái đúng với chất hiện thực phơi bày nhan nhản trong cuộc sống khốn đốn thời bấy giờ, rất không giống ai. Đó là trường hợp Nguyễn Bắc Sơn.

Người thọc chân vào làng thơ như một kẻ “du côn chữ nghĩa”, một hành giả rong chơi dọc ngang trong trận đồ bát quái giữa thánh thiện và tội lỗi, giữa hạnh phúc và khổ đau, giữa đạo và phi đạo, giữa tốt và xấu; để cuối cùng nghêu ngao một câu hát rong: kẻ làm thơ đôi khi biến thành du đãng / hoặc nhà tu theo khí hậu từng mùa. Sự thọc chân bất ngờ của Sơn cũng tỉ như bứt sợi lông gà ngoáy vào lỗ tai kẻ khác, gây cảm giác nhột nhạt vừa khó chịu, vừa thích thú.
(more…)

Nguyễn Lệ Uyên

bia_nhat_ky_thang_dien_1

Từ Houston, Thằng Điên về Sài Gòn nhanh và nhẹ tựa như những sải cánh của bầy thiên nga xuôi về phương Nam với nắng ấm, với gió, với thảm thực động vật mướt xanh… Và, mặc dù anh Nhàn đã khuyến cáo rằng chớ nên tổ chức gặp mặt, phát hành ầm ĩ ở thời điểm nhạy cảm này… nguy hiểm!

Cái đầu tôi biết vậy, rất rõ nhưng trái tim thì luôn đập đúng nhịp, nên cuối cùng tôi vẫn leo xe đò lên Sài Gòn, lơn tơn như kẻ nhàn nhã, xuôi ngược trên đường phố Sài Gòn, thành phố đã dung nạp tôi nhiều năm tháng thời sinh viên. Tôi háo hức như chàng trai tuổi hai mươi, bởi quá lâu, tôi chưa hề gặp mặt những người bạn thân thiết một thời, chưa từng mở nụ cười, hay mếu máo với họ, nhất là trong những ngày khốn nạn này.

Và, trái tim đã thắng cái đầu.
(more…)

Nguyễn Lệ Uyên

pham_van_nhan
Nhà văn Phạm Văn Nhàn

“Có thể cha con đánh nhau
trên cùng một mặt trận mà không hay biết.
Chiến tranh kỳ quặc, rõ ràng nồi da xáo thịt…”
(Phạm Văn Nhàn)

Phạm Văn Nhàn viết ít. Đến nay ông có 2 tập truyện là “Vùng Đồi” và “Màu Thời Gian”, đều viết khi định cư tại Hoa Kỳ và do Thư Ấn Quán xuất bản. Trước 75 ông cũng có một số truyện ngắn đăng rải rác trên các báo văn nghệ miền Nam, nhưng có lẽ do chiến tranh, hành quân và huấn luyện nên không giữ được bản thảo và cả những bài lai cảo để có thể coi đó là dấu mốc cho sự nghiệp văn chương cho cá nhân.

Có lần ông tâm sự: “Tôi đến với văn chương, trước hết là vì bạn bè”. Như vậy, phải chăng niềm đam mê của ông với chữ nghĩa được nhìn thấy từ bóng dáng các bạn văn nghệ một thời, nơi những vùng đất đóng quân, kéo dài từ Bình Định đến Bình Thuận. Đó là những Trần Hoài Thư, Lê Văn Trung, Võ Tấn Khanh, Nguyên Minh, Nguyễn Bắc Sơn, Tô Đình Sự… nhất là với người anh Từ Thế Mộng. Nói khác, ông đã bị cuốn hút vào sinh hoạt văn nghệ từ trong nước hay sau này ở nước ngoài, ít nhiều đều xuất phát từ những người bạn. Ở đó, họ sống hết mình, làm việc hết mình và đối đãi với nhau bằng cả tấm lòng chân thật.
(more…)

Nguyễn Lệ Uyên

luan_hoan_2013
Nhà thơ Luân Hoán (2013)

Luân Hoán xuất hiện trên văn đàn miền Nam khá sớm. Theo như tự sự của ông thì “năm 11 tuổi đã bắt đầu tập làm thơ do thân phụ ông hướng dẫn”. Ba năm sau, Luân Hoán có thơ đăng trên Tuổi Xanh; sau đó lần lượt đăng trên các tạp chí Gió Mới, Mai ở tuổi 15, 16. Cũng theo ông, thì Ngàn Khơi và Tiểu Thuyết Thứ Bảy đăng thơ thời niên thiếu của ông nhiều nhất. Đến nửa thập niên 60, ông có chân trong Ban Biên Tập tạp chí Văn Học (sau khi nhà văn Dương Kiền chuyển giao Chủ bút cho ông Phan Kim Thịnh). Từ đó thơ ông xuất hiện đều đặn trên Bách Khoa, Phổ Thông, Văn Học, Văn…

Thơ Luân Hoán hướng về đề tài chiến tranh, tình yêu, thân phận tuổi trẻ… như nhiều nhà thơ khác cùng thời (hẳn nhiên, mỗi người đều có cách nhìn khác nhau về đề tài mình chọn lựa). Sau khi gửi lại một chân nơi chiến trường Mộ Đức năm 1969, Luân Hoán vẫn tiếp tục làm thơ, như một cái nghiệp trói chặt cuộc đời ông. Có người nói: Luân Hoán đã đứng dậy và làm thơ hay hơn xưa bởi bên cạnh có người vợ hiền, để, tới nay ông đã có trên 10 tập thơ được xuất bản trong và ngoài nước.
(more…)

PAP

Posted: 27/02/2015 in Nguyễn Lệ Uyên, Truyện Ngắn

Nguyễn Lệ Uyên
à madame PhuongThao

nguoi_dien

Sau cái vụ nằm mơ thấy mình đùa giỡn với Diêm Vương, thì nửa đêm hôm đó hắn tự biến mất. Mụ tiến sĩ bác sĩ gà ấp và em gái mọi y tá y công phượng hoàng không còn thấy tăm dạng hắn đâu nữa! Cả hai nháo nhào bới tung khắp chốn, từ gầm giường chí đến cầu tiêu nhà tắm, tủ đứng tủ con các thứ… nhưng hắn chỉ để lại cái bóng của hắn trên vách tường thẳng đứng bằng ảo giác chập chờn, hoang mang của hai người.

Mụ tiến sĩ lật cả tấm ga giường, xốc tung lên, như thể hắn chỉ là tờ giấy mỏng. Khuôn mặt mụ tái ngắt như kẻ chết nước, mồ hôi rớt giọt giọt. Sàn gạch bông ướt dầm dề. Cô em gái mọi đứng chết trân một góc phòng, không hiểu nổi đôi mắt trong veo trẻ thơ hồn nhiên biến đi đằng nào. Cô thở dài não nuột trong nỗi thương xót bấn loạn. Nước mắt cô tự dưng chảy xuống, không thể hiểu đó là những giọt nước mắt cảm thương hắn, một con người khốn khổ đọa đày hay cho thân phận mỏng manh của mình trước gió giông bão tố chắc chắn sẽ đổ ập xuống đời cô.
(more…)

Nguyễn Lệ Uyên

bui_dang
Nhà văn Bùi Đăng

“…bọn người nghèo đói, lam lũ
và độc ác lén lút mang chiến tranh về làng”
(Bùi Đăng)

Cúi Mặt là truyện dài đầu tay và duy nhất của Bùi Đăng, được tạp chí Bách Khoa đăng liên tục trên 9 số báo, từ số 274 đến số 282.

Ngay sau khi đăng hết chương I, độc giả đã tự hỏi: Bùi Đăng là ai? Ông là một cán binh hồi chánh như Xuân Vũ? Sĩ quan Tổng cục Chiến tranh Chính trị, hay là người trong cuộc? Bởi từ trước đến nay, bút danh này chưa hề xuất hiện trên các trang báo văn học Sài Gòn.

Nhưng, những dòng chữ cuối cùng của Cúi Mặt vừa khép lại trên Bách Khoa, thì ngay sau đó, nhà xuất bản Thái Phương đã nhanh tay giành quyền ấn hành vào đầu năm 1969, và tháng 8 cùng năm, đạo diễn Thân Trọng Kỳ cho quay những cảnh đầu tiên trong Cúi Mặt tại Vũng Tàu, và công chiếu rộng rãi trên cả nước vào đầu năm sau.
(more…)

Điều hợp: Nguyễn Lệ Uyên
Tham dự: Luân Hoán, Trần Doãn Nho, Trần Văn Nam, Trần Hoài Thư, Nguyễn Lệ Uyên, Nguyễn Vy Khanh, Lữ Quỳnh, Phạm Văn Nhàn, Trần thị Nguyệt Mai

group_discussion

Tạp chí Thư Quán Bản Thảo 63, dành phần lớn số trang cho chủ đề 20 NĂM VĂN HỌC MIỀN NAM, để một lần nữa, khẳng định sự đóng góp của các nhà văn nhà thơ trong giai đoạn máu lửa cùng giá trị nhân văn, tự do lẫn các khuynh hướng sáng tạo của họ trong giai đoạn đất nước lâm vào cuộc nội chiến tàn khốc nhất.

Văn học miền Nam 54-75 không hề mang tính chất độc hại của một loại sản phẩm văn hóa mà nhà cầm quyền CSVN gán cho cái nhãn nô dịch, phản động, đồi trụy. Ngược lại, nó đã làm tròn sứ mệnh của người cầm bút trước lịch sử văn học Việt Nam.

Những gì mà giới văn hóa văn nghệ miền Bắc, dưới sự chỉ huy của đảng CSVN đã và đang tiếp tục bức tử một nền văn học chói sáng ở một nửa đất nước, trong một cụm từ mang tính thóa mạ, báng bổ: “Văn học đô thị miền Nam” (?!), là điều không thể chấp nhận, đi ngược lại xu hướng phát triển đa chiều về văn hóa dân tộc của bất kỳ một quốc gia nào!
(more…)

Nguyễn Lệ Uyên

khuat_dau-2014
Nhà văn Khuất Đẩu

“…là bú chớ sao,
chỉ có mỗi một việc bú mà cũng không biết,
vậy mà đòi làm cách mạng.
Nhưng bú gì nào? Thì bú vú chứ chẳng lẽ bú c…”
(Khuất Đẩu)

Lão tiền bối là màn thứ ba trong vở kịch được Khuất Đẩu phân cảnh chặt chẽ, với màn khởi đầu là Những Tháng Năm Cuồng Nộ; màn 2 là Người Giữ Nhà Thờ Họ và màn 3 cũng là màn cuối cùng: Lão Tiền Bối, để ghi lại một giai đoạn lịch sử, xảy ra ở vùng nông thôn miền Trung với biết bao bi hài. Ở những màn trước là cảnh đấu tố, quy chụp, là sự trốn chạy, ẩn thân vào cảnh cô đơn cùng quẫn dẫn tới tội loạn luân, thì ở màn này là hiện thân của một thân xác trải qua sự phỉnh dụ, bỏ rơi, rồi dựng dậy như một món hàng buôn bán ngoài chợ ở cuối đời; là chân dung một số phận bị đẩy tới tận cùng tiếng kêu bi thống của kiếp người. Đó là cụ Chánh, cha cô Thảnh, một phụ nữ quyền uy trong thời kỳ Việt Minh nổi dậy cướp chính quyền.
(more…)

Nguyễn Lệ Uyên

tran_hoai_thu-nguyen_trong_khoi
Nhà văn Trần Hoài Thư
qua nét vẽ Nguyễn Trọng Khôi

“Anh đang viết, cuống cuồng hối hả.
Anh sợ sẽ không còn được dịp để viết thêm nữa.”
(Trần Hoài Thư)

Trần Hoài Thư đến với văn chương rất sớm, sớm hơn truyện ngắn đầu tay Nước Mắt Tuổi Thơ đăng trên tạp chí Bách Khoa năm 1965. Và nếu phân chia các giai đoạn văn học miền Nam theo cách của Võ Phiến (xem Văn Học Miền Nam, tập tổng quan, nxb Văn Nghệ, Hoa Kỳ 2000) thì Trần Hoài Thư được xếp vào (Những Cây Bút Trẻ, theo cách gọi thời đó) giai đoạn 1964 -1975 giai đoạn mà chiến cuộc bắt đầu bùng nổ dữ dội. “Tháng 8-64, sau vụ tàu Maddox bị tấn công, Mỹ oanh tạc miền Bắc, trực tiếp nhảy vào vòng chiến… Đầu năm 1968, miền Bắc mở cuộc tấn công nhân dịp tết, hy sinh ngót nửa quân số, đánh khắp các tỉnh lỵ và thành phố lớn để gây tiếng vang đến tận Mỹ. Sau vụ tết Mậu Thân, lại một vụ Mùa Hè Đỏ Lửa, quân miền Bắc vượt giới tuyến tràn vào…” (Võ Phiến, sđd, trg 255-256).
(more…)

Nguyễn Lệ Uyên

lay_chong_ngoai_quoc

Thằng cha thánh vật lù lù xuất hiện trước mặt. Chả gầm ghè mà cố làm bộ tịch nhỏ nhẹ:

– Giờ này ngài đi đâu ngoài đường, mà cớ sao ngài lại ra được chốn này?

– Ta bay.

– Bay? Bay bằng gì?

– Bằng đôi cánh dân tộc xơ xác của ta.

– Thôi, thôi, mong ngài quá bộ về lại chốn cũ cho. Xin mời…

Nói và thằng chả cặp hắn vào nách như lão tiều phu cặp bó củi khô. Những bước chân vững chắc, không vội vã. Thỉnh thoảng thằng cha dòm xuống gã. Xường sườn bị cánh tay rắn như thép ép chặt vào hông làm hắn đau. Tới khung cửa sắt khép hờ, thằng cha ném hắn rơi đánh bịch xuống đất. Mấy thằng gác cổng vây hắn và bầy chó béc giê vây hắn và sủa ầm ĩ và đưa vào gian phòng chỉ có hai chiếc ghế đẩu lỏng chỏng.
(more…)

Nguyễn Lệ Uyên

lam_hao_dung-bidong
Nhà thơ Lâm Hảo Dũng

Chư Pao ai oán hờn trong gió
Mỗi tấc khăn sô một tấc đường

(Lâm Hảo Dũng)

Thơ trên nòng pháo

Người chiến binh thực thụ mỗi khi bắn viên đạn pháo thì đường bay cuối cùng là tiếng nổ với trăm ngàn mảnh nhỏ sát thương; trong khi người nghệ sĩ bắn viên đạn pháo chỉ nghe tiếng nổ là những thanh âm cao vút bay lả tả những câu từ xuất ra bởi những tâm cảm mà chàng thi sĩ rung động trước mọi sự vật đang hay đã diễn ra trước mắt. Lâm Hảo Dũng là một trường hợp như thế.

Nhưng, tôi chỉ biết Lâm Hảo Dũng qua những bài thơ trên các tạp chí văn nghệ Sài Gòn: Văn, Khởi Hành, Nghệ Thuật… trước năm 75. Đó là thời gian ông được (hay bị) phiên chế ở một đơn vị pháo binh nào đó đang lặn lội trên các chiến trường khốc liệt nhất thời bấy giờ trên Tây Nguyên.
(more…)

Nguyễn Lệ Uyên

nghia_dia

Tàn tro và khói nhang cuộn cơn gió cụt đầu, nhấc bổng hắn lên và ném phịch ngoài nghĩa trang ngoại ô thành phố.

Thoạt tiên, hắn mở mắt và nhìn. Chỉ có màn đêm mịt mùng đen hắc ín. Hắn dỏng tai nghe ngóng. Chỉ có gió vi vút rên rỉ ngân nga và tiếng côn trùng hòa khúc ai ca vô tận.

Chưa bao giờ hắn cảm thấy cô đơn hơn lúc này. Ngọn gió cụt đầu hiu hắt lướt qua. Bầu trời đen vòi vọi. Chỗ hắn vừa rơi xuống, lô nhô những mái nhà địa phủ, một thành phố ma rực rỡ giữa ban ngày và âm u heo hắt về đêm. Những hàng cây săn lẻ, lệ liễu, những ụ mái vòm cắt tỉa hàng dương lù lù mộ địa đội những chiếc nón khổng lồ. Những chiếc nón có chở che cho những người bước qua thế giới bên kia và còn lại bên này? Hắn không biết và không ai biết. Nhưng những gù nón nhấp nhổm chạy hút xa chắc là có chở che những hạnh phúc và đau khổ, lương thiện và lừa đảo… trộn lại như những nốt mụn đỏ li ti trên bộ ngực căng tròn của cô gái thanh tân. Tiếng ê a tụng niệm chẳng thanh tẩy dục vọng. Kim Cang, Bát Nhã Ba La Mật Đa, Chú Đại Bi… không đủ sức dằn cơn thiểu dục thèm muốn đại dục; chân trí bị khỏa lấp mù u. Các kinh các chú bị bọn trọc đầu phát xít hổ đói đẩy ra xa tận cùng rìa mép, vón thành cục những dục lạc; thành một thỏi nam châm hút cốc rượu ngon, hút miếng thớt cá thịt đậm đà mùi vị trần gian, hút da thịt nõn nà ca ve ca sĩ ổ rơm tình tự trên mái ngói uốn cong. Bọn trọc đầu lao vào và hùng hục phàm trần xác thịt cong queo bầy rắn quấn lấy nhau. Mái ngói cong vểnh và bọn chúng cong vểnh. Thật đáng buồn. It’s so sad, it’s so sad!” – Hắn rên rẩm.
(more…)

Nguyễn Lệ Uyên

truong_van_dan
Nhà văn Trương Văn Dân

Cuộc sống, tình yêu, niềm hạnh phúc, đau khổ, hận thù, chia ly…tưởng chừng như đã là chuyện cổ tích, mòn cũ; nhưng thật ra nó vẫn mới tinh khôi như nụ hồng vừa chớm nở sáng nay, luôn là đề tài bất tận đối với văn chương, âm nhạc, hội họa…Bởi dưới mỗi cách nhìn (chủ quan) của người sáng tạo đều được diễn tả dưới những khía cạnh khác nhau, từ những khám phá khác nhau khiến người đọc vẫn cảm thấy luôn có sự “trinh tiết”, mới mẻ trong đề tài.

Trương Văn Dân cũng thế, ông là người xa xứ đến hơn 40 năm. Nhưng 40 năm ở nơi đất khách quê người đã không làm ông hòa tan vào dòng chảy của nền văn hóa phương Tây, trái lại nó vẫn thấm đẫm mùi rơm rạ bùn non qua từng trang viết, khi ông quay về cố hương và trình làng hai tác phẩm Hành trang ngày trở lạiBàn tay nhỏ dưới mưa.
(more…)

Nguyễn Lệ Uyên

gai_an_suong_2

Hắn không còn ý niệm về thời gian mà bầu trời thì trong xanh, những lọn mây trắng vagabond lang thang trên đầu, chậm rãi như tấm thân thanh tân ngà ngọc thả trôi tự do.

Hắn ngước nhìn chung quanh. Những mái nhà cong vểnh đủ các loại sắc màu uốn éo phố cổ anh Phái Phố. Những hàng săn lẻ, lệ liễu thẳng tắp. Những lối đi trải sỏi thẳng tắp. Những ngôi mộ cao thấp tầng tầng uốn éo quanh một đài tháp cao đặt hình nhân bằng sáp, mắt sâu, má hóp, đầu chụp mê và cằm lưa thưa chòm râu thẳng đuột; chung quanh có đài phun nước, có thảm cỏ và những lùm bụi. Phố Phái là đây, uốn éo choàng khăn phu- la miệng phì phèo điếu thuốc.
(more…)

Nguyễn Lệ Uyên
Tưởng niệm 4 năm ngày nhà văn Thảo Trường qua đời

thao_truong
Nhà văn Thảo Trường (1936-2010)

“Chiến tranh hả?
Chiến tranh là cái c. chó gì”.
(Thảo Trường)

Thảo Trường vĩnh biệt chúng ta ở tuổi 74 với 14 tác phẩm xuất bản tại Việt Nam và 8 ở Hoa Kỳ. Không phải với số lượng tác phẩm như vậy, hay việc ông bị tù đày 17 năm (không có bản án), từ Nam ra Bắc khiến tên tuổi Thảo Trường nổi tiếng trên văn đàn, mà hơn hết, ngay từ những tác phẩm đầu tay và cách ông chọn lựa thái độ và trách nhiệm của người cầm bút trước cuộc chiến tranh tương tàn đã làm cho những người trong và ngoài cuộc chú ý rồi.

Khởi đầu là những truyện ngắn đầu tay đăng trên tạp chí Sáng Tạo (Hương Gió Lướt Đi, Làm Quen…) đầu thập niên 60, sau đó tiếp tục là tập truyện Thử Lửa, nhưng phải đến Người Đàn Bà Mang Thai Trên Kinh Đồng Tháp, Cánh Đồng Đã Mất, Chạy Trốn… thì cái tên Thảo Trường mới khẳng định được vị trí của ông trên văn đàn miền Nam, nhưng đồng thời cũng gây nhiều dư luận đa chiều.
(more…)

Nguyễn Lệ Uyên

nguoi_dien

Cổng mở toang. Đứng bên ngoài hắn nghe có tiếng chuông, tiếng mõ, tiếng hát lên đồng ê a. Có lúc những âm thanh ấy như tiếng kêu của đám ve sầu trên những hàng cây sao chạy dọc từ sân ga ra biển. Đèn sáng trưng mang theo mùi nhang khói cô hồn, các đẳng, mùi của các thánh thần, của tổ tông anh minh và phạm tội. Đèn sáng còn mang theo mùi xác thịt và mùi các thứ kinh tụng cứu vớt sinh linh đang ngoi ngóp như lũ giòi trong ao tù và rớt vào thinh không. Hắn đứng bên ngoài và dỏng tai lắng nghe. Hắn thở và nhớ những cái xác ve sầu rụng dưới đất. Ve sầu kêu ve ve, suốt mùa hè, đến kỳ gió bấc thổi. Hắn bối rối thiệt chớ không phải con ve sầu hay lão La Fontaine chết tiệc làm hắn bị điểm không vì không thuộc lời dịch của cụ Vĩnh Văn Nguyễn.
(more…)

Nguyễn Lệ Uyên

…thấy nguyên cả sự tục tĩu kèm với bài thơ
trên xương cụt, thấy nguyên cả
hiện tình văn nghệ tồi tàn của gia đình lão”

(Chinh Ba)

chinh_ba

Khoảng những năm 1964 trở về sau, báo chí miền Nam thường xuyên bị đục trắng, bị bôi đen. Cầm các tờ nhật báo, tạp chí trên tay nhìn những ô đen trắng đó như nhìn thấy sự bất toàn bắt đầu xâm chiếm, ngự trị lên các hoạt động báo chí ở một miền đất được mệnh danh tự do, dân chủ! Đệ tứ quyền đang lần hồi bị bức hiếp một cách thô bạo. Rất nhiều bài chính luận đã lên tiếng đả kích cách “cai trị” này của chính quyền, của Bộ Thông Tin Chiêu Hồi miền Nam. Đến cuối tháng 10 năm 1965, đọc truyện ngắn Bài Thơ Trên Xương Cụt, đăng trên tạp chí Giữ Thơm Quê Mẹ số 4 (1), tôi mới nhận ra, theo cảm tính chủ quan, tính chất phản kháng thâm thúy của nhà văn. Tôi “hả hê” với cách hành xử của Út Lệ. Nhưng mọi chuyện rồi cũng qua đi, không ai làm gì được ai. Ngay cả ông Võ Phiến đang ngồi ở cái bộ ấy cũng chỉ biết thế và hay thế.

Thời cuộc biến đổi như một cơn lốc.
(more…)

Nguyễn Lệ Uyên

nguyen_minh
Nhà văn Nguyên Minh

Đến với nhau trong văn chương không phải là sự tình cờ. Và vì vậy, khi Nguyên Minh đến với thế giới chữ nghĩa là mang đến cả một niềm đam mê không biết mệt mỏi. 18 tuổi anh và bạn bè làm tờ Gió Mai ở Huế. Và từ đó đến nay anh có hơn 50 năm tuổi nghề, mặc dù có những lúc, thời gian đã chặn anh lại nửa đường. Nhưng thời gian mang những dấu ấn lịch sử kia đã không thể trói tay chân, đầu óc anh. Hết Gió Mai, ở Phan Rang anh lại cùng Ngy Hữu và bạn bè ra tờ Ý Thức, tờ báo in ronéo đẹp nhất Miền Nam thời bấy giờ và cũng tập trung đông đảo người viết trẻ nhất.

Cả cuộc đời Nguyên Minh không thể thiếu mùi mực in, mùi giấy và kim chỉ. Vắng chúng chừng như anh không thể nào sống nổi thêm giây phút nào nữa, như một Trần Hoài Thư ở New Jersey vừa khâu sách trên bàn ăn tối vừa tiếp bạn xa! Thời in ronéo chấm dứt, có lúc Nguyên Minh thẫn thờ như kẻ mất hồn giữa thị trấn tràn gió và cát bay. Anh quyết định bỏ Phan Rang, chốn quê nhà yêu dấu của mình, vào Sài Gòn để làm một điều gì đó cho văn chương, cho tuổi trẻ. Vậy là Ý Thức từ ronéo chuyển sang in typo, rồi ofset, có nhà in riêng hẳn hoi, có thư ký tòa soạn, có nhân viên phát hành… đặt tại 666 Phan Thanh Giản (nay là Điện Biên Phủ). Phải thừa nhận công sức anh bỏ ra khá nhiều cho Ý Thức, nhưng từ nội dung tới hình thức chưa được một chỗ đứng “xứng tầm” trong làng báo văn học ở Miền Nam thời kỳ văn chương phi lý, hiện sinh lẫn với tình tự dân tộc… đang nở rộ. Có lúc tôi bạo miệng đề nghị anh xem lại và mạnh dạn làm một cuộc cách mạng cho tờ báo. Là nói vậy chứ trong đầu cũng chưa hình dung sẽ cách tân thế nào (nếu như Nguyên Minh giao chuyện cách tân đó cho tôi)?
(more…)

Nguyễn Lệ Uyên

lu_quynh
Nhà văn Lữ Quỳnh

Lần đầu tiên tôi “gặp” anh, bắt đầu bằng truyện dài Những cơn mưa mùa Đông, rồi đến những truyện ngắn đăng rải rác trên các báo văn nghệ Sài Gòn.

Anh là một trong những người chủ trương tạp chí Ý Thức, hậu duệ của Gió Mai ở Huế. Các thành viên của nhóm tôi đều may mắn gặp mặt và trò chuyện dông dài về văn chương, nhưng riêng anh, mãi đến năm 2007 khi từ San Jose về VN ăn tết, anh và Nguyên Minh chịu khó ngồi 12 tiếng trên tàu lửa ghé thăm tôi đúng ngày mồng 4 tết.

Trôi nổi theo vận nước. Gặp nhau muộn màng. Muộn vẫn là gặp nhau, nhưng hơn hết là “kiến kỳ hình” sau gần nửa thế kỷ “kiến kỳ văn” của anh.
(more…)