Archive for the ‘Tiểu luận’ Category

Tâm Nhiên

Cuộc đời là một cái chợ khổng lồ đầy xô bồ, hỗn độn mà toàn thể nhân loại đang sinh sống, hoạt động từ ngàn xưa cho đến bây giờ và mãi tận mai sau. Trong đó, con người phải chịu đựng đủ thứ cay đắng, mặn nồng, ngọt bùi, chua chát, đủ thứ khổ nạn, tang thương, đớn đau, hạnh phúc cứ mãi chập chùng, trùng trùng vô lượng, không thể nào diễn tả hết được. Nikos Kazantzakis, đại văn hào Hy Lạp phát biểu: “Con người sinh ra từ một hố thẳm đen tối, đó là tử cung. Con người đang đi đến một hố thẳm đen tối khác, đó là nấm mồ. Khoảng ánh sáng giữa hai hố thẳm đen tối đó, người ta gọi là cuộc sống.

Cuộc sống là gì? Một câu hỏi mà suốt xưa nay, chưa thấy một ai trả lời cho rốt ráo. Để rồi, phát sinh ra hàng chục tôn giáo, hàng trăm giáo chủ, hàng ngàn luận thuyết, triết lý hiện sinh, hư vô, duy vật, duy tâm, duy lý, duy thức… khắp nẻo Đông Tây đầy huyên náo, bề bộn, hỗn tạp, lu bù…
(more…)

Viet Thanh Nguyen
Ngự Thuyết chuyển ngữ

Trang bìa số báo TIME đề ngày Nov. 26 / Dec. 3, 2018 có dòng chữ lớn: WHO GETS TO BE AMERICAN? by Viet Thanh Nguyen.

Nguyễn Thành Việt là nhà văn Mỹ gốc Việt, viết bằng tiếng Anh, đã đoạt giải Pulitzer về văn học năm 2016 qua tác phẩm THE SYMPATIZER, và nhiều giải văn học lớn khác như Andrew Carnegie Medal for Excellence in Fiction, Center For Fiction First Novel Prize.

Bài tiểu luận AMERICAN LIKE ME của Nguyễn Thành Việt được đăng trong số báo TIME nói trên. (Ngự Thuyết)

 
YÊU NÓ HAY RỜI NÓ. Bạn đã nghe một người nào đó nói như thế? Hay bạn đã nói điều đó? Bất cứ người nào đã nghe năm tiếng đó đều hiểu nó mang ý nghĩa gì, vì hầu như nó luôn luôn chỉ nước Mỹ. Ai đã nghe câu nói ấy đều hiểu rằng đấy là một khẩu súng đã lên đạn nhắm vào mình.

Khi phát biểu câu đó, bạn có ngụ ý nói với lòng tử tế, với sự đồng cảm, với mỉa mai, với châm biếm, với hài hước không phải là lối hài hước đầy ác ý? Hay phải chăng câu nói ấy luôn luôn mang tính đe dọa trắng trợn?

Tôi hỏi là do tôi tò mò thật sự, vì chính tôi không bao giờ nói câu đó để nhắm vào nước nào hay nơi chốn nào. Tôi không bao giờ nói “yêu nó hay rời nó” với đứa con trai của tôi, và tôi hy vọng tôi sẽ không bao giờ nói thế, vì đấy không phải là loại tình yêu mà tôi muốn có, đối với con tôi hay quê hương tôi, dù đó là quê hương nào đi nữa.
(more…)

Vi Yên


Tranh vẽ Rousseau. Tranh: The New Yorker.

Jean-Jacques Rousseau (1712 – 1778), bị coi như một kẻ vị kỷ viết sách thuyết giảng về giáo dục trong lúc ruồng bỏ cả năm đứa con của mình vào trại mồ côi khi chúng vừa cai sữa.

Ông kiếm sống bằng nghề soạn nhạc nhưng lại coi nghệ thuật là thứ sản phẩm phù phiếm làm con người trở nên suy đồi.

Ông hiếu chiến gây gổ với hết thảy những học giả lừng danh đương thời, từ những người có ơn cưu mang như Diderot hay Hume, cho tới giới tinh hoa quý tộc như Voltaire rồi Rameau, sau lại gây thù chuốc oán khắp các quan tòa và giáo sỹ.

Ông ngây thơ tin tưởng vào cái sự “nhân chi sơ, tính bổn thiện” của con người mà không biết rằng chính cái niềm tin đó đã làm đổ không biết bao nhiêu máu trong cuộc cách mạng Pháp để rồi lập ra một chế độ độc tài khác, mà hẳn là trong cuộc chiến ấy tư tưởng của Rousseau đã dự phần đáng kể.
(more…)

Vi Yên

Ngay sau khi chiến tranh Thế chiến II kết thúc, George Orwell đã tự hỏi rằng nước Anh sẽ ra sao nếu nó rơi vào một trong những tín điều độc tài đã và đang thống trị thế giới suốt nửa đầu thế kỷ 20. Đó là nguồn cơn khai sinh cuốn tiểu thuyết phản địa đàng (dystopia) trứ danh mang tên 1984.

Chữ “dystopia” vốn bắt nguồn từ thuật ngữ “utopia” được học giả Sir Thomas Moore đề xướng trong tác phẩm cùng tên ra đời năm 1516. Nếu như utopia biểu thị một xã hội lý tưởng nơi mà mọi thứ đều hoàn hảo và đáng mơ ước, thì dystopia hoàn toàn ngược lại: nó là xứ phản địa đàng đáng sợ.
(more…)

Olga Dror
Trà Mi dịch từ bài báo Learning from the Hue Massacre của giáo sư đại học Olga Dror đăng trên New York Times ngày 20.2.2018


Một góa phụ đau buồn khóc bên túi nylon bọc xác chồng đã bị thảm sát
vào tháng 2 năm 1968, tìm được trong một ngôi mộ tập thể gần Huế.

Nguồn: Larry Burrows/Bộ sưu tập Hình ảnh LIFE, qua Getty Images

Trận đánh ở Huế, trong cuộc tấn công Tết Mậu Thân, bắt đầu bằng một cuộc tấn công của các lực lượng cộng sản trong những giờ đầu tiên ngày 30 tháng Giêng năm 1968. Hoàng thành cũ Việt Nam, cố đô Huế được Quân đội Việt Nam Cộng hòa cùng với những đơn vị địa phương quân, Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ và Không quân Hoa Kỳ bảo vệ. Chủ lực cộng sản ở Huế là quân đội chính quy Bắc Việt với sự hỗ trợ của các lực lượng cộng sản miền Nam – Mặt trận Dân tộc Giải phóng Miền Nam, còn gọi là Việt Cộng, và những người thân cộng sản, nhiều người trong số đó là cựu thành viên của Phong trào Phật giáo Đấu tranh – không còn hoạt động – ở Huế vào năm 1965 do các nhà sư và sinh viên Phật tử, dẫn đầu cuộc nổi dậy của Phật giáo mà Quân đội VNCH đã đàn áp năm 1966. Nhiều người hoạt động trong Phong trào Phật giáo Đấu tranh đã nhảy núi và gia nhập vào đoàn quân cộng sản; trong cuộc Tổng tấn công Tết Mậu Thân, họ trở lại Huế với những người cộng sản.
(more…)

Trangđài Glassey-Trầnguyễn


Tác giả đang thuyết trình về chủ đề của Khoá TNSP

Tác giả soạn bài viết này cho phần Hội thảo Chủ đề của Khoá Tu Nghiệp Sư Phạm (TNSP) kỳ 29 ngày 28-30 tháng Bảy, 2017, do Ban Đại Diện các Trung Tâm Việt Ngữ Miền Nam California tổ chức tại Coastline Community College, thành phố Garden Grove, Quận Cam, Hoa Kỳ. Chủ đề của khoá là “Tiếng Việt Truyền Thống Đối với Thầy Cô Giáo Trẻ.” Khoá có 68 người trong Ban Tổ Chức, 34 giảng viên, và 168 khoá sinh đến từ nhiều nơi tại Hoa Kỳ và Canada, gồm các Thầy Cô đang dạy tiếng Việt tại 35 trường (các trường công lập và các trung tâm Việt Ngữ trong cộng đồng), và 4 cá nhân dạy tại nhà. Bài phát biểu nhắm tới ba việc sau đây: 1. Thử định nghĩa tiếng Việt truyền thống đối với cộng đồng người Việt hải ngoại; 2. Đưa ra một số nhận xét tại sao chúng ta cần tìm về tiếng Việt truyền thống; và 3. Lược qua một số tài liệu giúp quý Thầy Cô tiếp tục phát triển khả năng hiểu biết và sử dụng tiếng Việt truyền thống khi dạy Việt Ngữ. Kính mời quý độc giả theo dõi.
(more…)

Phan Thành Khương

tu_xuong
Nhà thơ Tú Xương (1870-1907)

TỰA

Đã có nhiều tác giả viết về Tú Xương qua nhiều khía cạnh. Người viết bài này chỉ xin góp một cái nhìn về nhà thơ “Tài cao phận thấp khí khí uất” (*) của chúng ta mà thôi.

Từ lâu, người viết hằng thắc mắc, không hiểu tại sao một con người chan chứa những ý tình cao đẹp như Tú Xương lại có thể “ăn chơi trụy lạc” như người ta nói và như chính ông đã viết được. Qua bài này, người viết sẽ thử cố gắng trả lời câu hỏi đó.

Người viết sẽ giới thiệu những tính chất căn bản nhằm phát họa thái độ của Tú Xương trước bản thân cuộc đời. Bởi lẽ, sống là chọn lựa một thái độ, không có thái độ nào cả cũng đã là có một thái độ rồi.

Do đó, bài viết này sẽ được giới hạn trong việc tìm hiểu xem Tú Xương đã “xử kỉ tiếp vật”, đã ở đời ra làm sao và người viết trộm nghĩ rằng sự tìm hiểu này sẽ có một lợi ích nào chăng.

Viết tại E4, Đại Học Xá Nam Giao,
Huế, đêm 18 tháng 4 năm 1974
PHAN THÀNH KHƯƠNG
(more…)

Trangđài Glassey-Trầnguyễn

LTS: Đây là bài nói của tác giả trong phần Hội Thảo Chủ Đề của Khoá Tu Nghiệp Sư Phạm thứ 27, do Ban Đại Diện Các Trung Tâm Việt Ngữ Miền Nam California (Ban Đại Diện) tổ chức tại Le Jao Center, Westminster, California.

hoi_thao_tnsp_27
Quang cảnh Hội thảo chủ đề của Khoá Tu Nghiệp Sư Phạm thứ 27

Xin trân trọng kính chào Quý Thầy Cô,

Tôi chân thành cám ơn Ban Tổ Chức đã cho tôi đóng góp vào đề tài “40 Năm Tiếng Việt Hải Ngoại” trong Khoá Tu Nghiệp Sư Phạm thứ 27 này, từ cái nhìn và kinh nghiệm của một người thuộc thế hệ trẻ hơn.

Theo sát chủ đề của Khoá, tôi xin đưa ra một số nhận định về sinh hoạt Việt ngữ và vai trò của tiếng Việt trong cộng đồng hải ngoại trên thế giới trong bốn thập niên qua, và những tiến triển mới nhất trong giáo dục dòng chính tại Hoa Kỳ. Những chia sẻ của tôi dựa trên: a. kinh nghiệm sống 19 năm ở Việt Nam và 21 năm ở Hoa Kỳ và Châu Âu; b. kinh nghiệm sáng tác bằng tiếng Việt và các nghiên cứu song ngữ về người Việt hải ngoại ở khắp nơi trên thế giới trong 21 năm qua; c. và kinh nghiệm giảng dạy Việt ngữ trong cộng đồng, tại trường đại học, và tại nhà. Do đó, những nhận xét này vừa mang tính học thuật, vừa đi sát vào kinh nghiệm của một người Việt đã từng sống tại Việt Nam, và đã gắn bó với công việc giảng dạy, sáng tác, và nghiên cứu bằng tiếng Việt trong hai thập niên qua tại hải ngoại.
(more…)

Roland Barthes

roland_barthes
Roland Barthes (1915-1980)

Điều không ai chối cãi là, từ vài năm nay, có môt sự thay đổi đã diễn ra (hay đang diễn ra) trong quan niệm của chúng ta đối với ngôn ngữ, và do đó, cũng đối với tác phẩm (văn chương) vốn nhờ vào chính cái ngôn ngữ đó mà ít ra có được sự tồn tại có tính chất hiện tượng của mình. Sự thay đổi này tất nhiên liên kết với sự phát triển hiện nay (trong số các ngành học khác) của ngôn ngữ, của nhân chủng học, của chủ nghĩa Marx, của phân tâm học (từ “liên kết” được dùng ở đây có tính chất trung tính một cách cố ý: người ta không phán xét sự xác định, cho dù nó có tính chất đa dạng và biện chứng đến đâu). Tính chất mới mẻ tác động đến tư tưởng của tác phẩm này không bắt buộc phải xuất phát từ sự đổi mới bên trong của từng ngành học trong số những ngành học nói trên, mà thật ra là từ sự gặp gỡ của chúng ở cấp độ đối tượng mà theo truyền thống thì đối tượng này không thuộc về bất cứ ngành học nào trong số đó.
(more…)

Nguyễn Xuân Phước

nguyen_xuan_phuoc_2

1.

Vào cuối thế kỷ thứ 14 nước Đại Việt bắt đầu một giai đoạn suy vong.

Đầu thế kỷ thứ 13, chỉ 200 năm trưóc đó, đoàn quân bách chiến bách thắng của Thành Cát Tư hãn và Hốt Tất Liệt đã phải bị khuất phục trưóc những chiến công hiển hách của Trần Hưng Đạo, Trần Quang Khải. Nhưng đến cuối thế kỷ thứ 14 nước Đại Việt bắt đầu một giai đoạn suy vong, nhà Trần đã mất đi năng lực quốc phòng để gìn giữ biên giới. Các vị vua cuối cùng nhà Trần nhu nhược, yếu hèn. Từ những chiến công hiển hách đại thắng quân Nguyên của Trần Hưng Đạo, Trần Quang Khải ở đầu thế kỷ thứ 13, đến giai đoạn nầy, nhà Trần đã mất đi năng lực quốc phòng để gìn giữ biên giới. Nước Chiêm Thành nhỏ bé ở phương nam, dưới sự lãnh đạo của Chế Bồng Nga, đã hơn 10 lần đem quân vượt biên giới phía nam xâm phạm lãnh thổ và ba lần đem quân tàn phá kinh đô Thăng Long.
(more…)

Trangđài Glassey-Trầnguyễn
Bài tham luận của tác giả trong Hội thảo Hai mươi năm Văn học miền Nam 1954-1975.

poster_hoi_thao_20_nam_vnmn

Xin cám ơn Nhà văn Bùi Bích Hà,

Xin trân trọng kính chào quý vị,

Trong phần trình bày của mình, tôi xin nhắm tới bốn điểm chính.

  1. Thứ nhất, 40 năm Văn học miền Nam thất thủ từ cái nhìn của thế hệ hậu chiến;
  2. Thứ hai, một số hệ quả văn học và ngôn ngữ đối với thế hệ hậu chiến;
  3. Thứ ba, chúng tôi từng mồ côi, nhưng không chấp nhận mồ côi;
  4. Và để kết, tôi xin đưa ra một vài gợi ý về căn tính sắc tộc trong sáng tác của những thế hệ ngoại biên, nhất là tương quan của họ với tiếng Mẹ đẻ trong quá trình sáng tạo.

(more…)

George Orwell
Phạm Nguyên Trường dịch từ bài tiểu luận Literature and Totalitarianism

george_orwell

Ngay trong lần nói chuyện đầu tiên [1] tôi đã nói rằng thời đại chúng ta đang sống không thể gọi là thời đại của phê bình. Đây là thời đại nhập thế chứ không phải xuất thế, vì thế rất khó công nhận giá trị văn học của một cuốn sách nếu ta không đồng ý với các kết luận chứa đựng trong đó. Chính trị, trong nghĩa rộng nhất của từ này, đã xâm chiếm văn chương với một mức độ chưa từng có trong những điều kiện bình thường và đấy chính là lí do vì sao hiện nay chúng ta cảm thấy cuộc tranh chấp thường xuyên giữa cá nhân và cộng đồng lại dữ dội đến như vậy. Chỉ cần suy nghĩ về những khó khăn khi viết một bài phê bình trung thực, không thiên vị trong cái thời như thời của chúng ta là ta sẽ thấy ngay những mối đe dọa đang treo trên đầu văn chương trong một tương lai rất gần.
(more…)

Nguyễn Ngọc Thơ

thieu_nu_ngu_ngay-bui_xuan_phai
Thiếu nữ ngủ ngày – Bùi Xuân Phái

“Ngồi buồn nhớ chị Xuân Hương
Hồn thơ còn hãy như nhường trêu ai?”
(Giấc mộng con – Tản Đà)

KHÁI QUÁT

Trong lịch sử thơ ca Việt Nam, thơ Hồ Xuân Hương lóe sáng như một vì sao rực rỡ giữa bầu trời văn học. Nói đến nữ sĩ Hồ Xuân Hương là nói đến “giọng cười” tinh quái, độc đáo đầy thi vị! Yêu thơ Hồ Xuân Hương là yêu sự “khác biệt” , qua nghệ thuật miêu tả – nói lái – chơi chữ không một nhà thơ nào có thể so sánh được. Vì thế, người đời suy tôn là “Bà Chúa Thơ Nôm”! [1]
(more…)

Phạm Công Thiện

pham_cong_thien_1
Cư sĩ Phạm Công Thiện (1941-2011)

Cái Tâm là cái gì? Chúng ta thường nói rằng mọi sự đều do tâm tạo ra. Điều này lại càng chính xác hơn nữa, nếu chúng ta đừng bao giờ đồng nhất và đồng hóa với cái bản ngã hay cái “tôi” nội tại của chính mình. Hiểu được tâm là gì chính là điều khó khăn nhất trong những điều khó khăn nhất của kiếp người. Cái lòng của mình hay cái lòng của người đời không phải là chuyện dễ hiểu như chúng ta thường tưởng như vậy.

Đừng bao giờ tự nhận rằng mình tự hiểu cái lòng mình hay hiểu được lòng người; có ý thức trọn vẹn như vậy thì mới có khả năng tạ ơn, ngưỡng mộ, và tôn kính tất cả những gì khó khăn và khó hiểu nhất hiện nay. Mỗi khi mình vừa tìm cái tâm thì tâm đã đi mất rồi. Tâm không phải là cái mà mình có thể đạt tới được trong quá khứ, hiện tại, và tương lai. Điều bí mật lạ thường là cái tâm không ở thời gian và không ở trong không gian mà vẫn bừng sáng liên tục.
(more…)

Nguyễn Minh Thanh

Hầu hết người Việt đều biết cụ Nguyễn Du (1765 – 1820) qua tập Truyện Kiều. Nhưng ngoài Truyện Kiều, Cụ còn nhiều tác phẩm khác:Thanh Hiên thi Tập, Nam Trung Tạp Ngâm, Bắc Hành Thi Tập… Trong số những bài thơ của Cụ có bài ” Độc Tiểu Thanh Ký ” làm cho hậu học có nhiều suy nghĩ và tồn nghi. Dưới đây là: Bài thơ “Độc Tiểu Thanh Ký”, tóm tắt ý nghĩa của ” Độc Tiểu Thanh Ký” và phần góp ý của người biên soạn:
(more…)

Phạm Khắc Trung


Nguyễn Trãi (1380–1442)

Mọi sự việc, một khi đã cùng cực, ắt phải biến đổi, và sự biến đổi đó làm đảo ngược cái chiều hướng ban đầu, là một định luật tự nhiên của trời đất gọi là Đạo (cùng tắc biến).

Con người đứng trong trời đất, lấy cái quy luật nhất định của lẽ tự nhiên đó làm tiêu chuẩn cho sự suy tư mà hành xử thuận theo thiên lý, tức là “lấy đạo mà sửa mình”.
(more…)