Huỳnh Tịnh Của (1834-1907)
Nguyễn Văn Sâm nhận định và chú giải
Tượng Huỳnh Tịnh Của và bìa Chuyện Giải Buồn
Một truyện ngắn đầu tiên của Văn Học Việt Nam: Ông Huỳnh Tịnh Của khi viết cuốn Chuyện Giải Buồn đã gom góp lại những chuyện nầy nọ do ông nghĩ ra hay do ông lấy trong sách Tàu, nhưng điều ông không ngờ là mình đã viết truyện ngắn đầu tiên của văn học Việt Nam. Bản in mà chúng ta thấy được là bản 1886, in lần thứ hai, không biết là in lần thứ nhứt năm nào nhưng 1886 – 2019 thì cũng đã 133 năm rồi. Chưa thấy sách vở nào nói trước đó có người Việt Nam viết truyện ngắn bằng văn xuôi quốc ngữ, tôi tạm cho rằng ông Huỳnh Tịnh Của là người mở đầu cho truyện ngắn Việt Nam.
Vấn đề là truyện mà chúng tôi đưa ra và cho là truyện ngắn có xứng đáng chăng với danh xưng truyện ngắn. Theo tôi là xứng vì có đầy đủ điều kiện về văn: Trơn tru, rõ ràng, điều kiện về bố cục: Có đầu có đuôi hoàn chỉnh. Đối với thời tác phẩm xuất hiện nó cần có ý nghĩa đạo lý, và nó đã có. Xin mời thưởng thức. (NVS)
CHUYỆN TRƯƠNG THÀNH
Người Dự Châu họ Trương ấy vốn sinh đẻ tại nước Tề, cơn bát loạn [1] vợ bị giặc bắt, qua ngụ Dự Châu lập nghiệp chắp nối [2], mới sinh ra một đứa con tên là Nột; chẳng khỏi bao lâu [3] vợ ấy chết, chắp nối một lần nữa lại sinh ra Trương Thành. Vợ sau họ Ngưu dữ, ghen ghét tên Nột, cầm như tôi mọi [4], cho ăn dơ, bắt đi hái củi mỗi ngày là một gánh, không có thì đánh chưởi khổ sở; bao nhiêu đồ ngon cất giấu cho Thành, cho Thành đi học. Thành lớn lên hay thương anh, thấy anh cực, can gián [5], mẹ không thèm nghe lời [6].
(more…)
Sáng Tạo 