Lại chuyện quy kết chụp mũ văn nghệ

Posted: 03/09/2014 in Nam Đông, Tùy Bút / Tản Mạn / Ký Sự
Thẻ:

Nam Đông

bia_quan_van-10-2013

Ở Việt Nam, chuyện nhân danh cái này cái kia để quy kết một cá nhân, tập thể hay hội đoàn xảy ra như cơm bữa, đặc biệt là trong lĩnh vực văn nghệ báo chí, bởi đối tượng bị quy kết, dưới mắt họ là những kẻ xấu, những kẻ chống phá chế độ, thậm chí là kẻ thù dân tộc.

Một Cánh đồng bất tận của Nguyễn ngọc Tư ở Cà Mau, hai bài thơ Tiếng hát ngày về và Ngọn cỏ tịch điền của Trần Huiền Ân ở Phú Yên, Đồng Nai thì có Lời những cây dầu cổ thụ ở trụ sở ủy ban nhân dân của Đàm Chu Văn… xa hơn là Nỗi buồn Chiến Tranh của Bảo Ninh hay gần đây Miền hoang tưởng của Đào Nguyễn…

Những người lên tiếng công kích, phản đối, quy chụp… thường có cái nhìn phiến diện xuất phát từ trình độ “thẩm thấu” nghệ thuật non kém, cảm thụ văn học theo lối chặt câu bẻ chữ hoặc nhìn hiện tượng để quy chiếu bản chất.v.v.

Mới đây, trên tờ Văn nghệ Bình Thuận số 180 tháng 7-8/2014 có bài viết của ông Nguyễn Văn Hóa có tựa: Điều gì ẩn trong một bài viết đăng trên tập san Quán Văn số 017. Nội dung bài viết cố tình xuyên tạc công việc làm của Quán Văn, một tập san thuần túy văn chương, tập hợp nhiều cây bút trong và ngoài nước, được cấp giấy phép xuất bản định kỳ. Ông Hóa đã dựa vào một bài phê bình văn học của nhà văn Nguyễn Lệ Uyên viết về nhà thơ Hạc Thành Hoa, để vừa quy kết bài viết vừa cho Quán Văn như một nơi tập hợp những người làm văn nghệ để đả kích chống đối chế độ!?

Sau khi lập luận dông dài về vai trò lãnh đạo văn nghệ của đảng, ông Hóa chỉ ra: “Tác giả bài viết (kể cả thơ và văn xuôi) hầu hết là những người từng cầm bút và sáng tác trước năm 1975 tại miền Nam, một số văn nghệ sĩ của Bình Thuận, trong đó có một bộ phận là những người đã từng cầm vũ khí (hoặc cầm bút) bảo vệ chế độ chính trị cho ngụy quyền Sài Gòn, một số (tác giả) khác có bài viết được in trong tập san này hiện đang định cư tại Mỹ và các nước phương Tây khác. Tôi tự hỏi sự hình thành “bút nhóm” này có phải hoàn toàn mang tính ngẫu nhiên hay có động cơ mục đích gì khác? Hẳn nhiên theo tôi, sự thành lập “bút nhóm” có ngẫu nhiên hay không cũng không quan trọng, nếu nội dung sách này hoàn toàn trong sạch, bởi nó chỉ là một “sản phẩm” cho văn nghệ thuần chất của một nhóm văn nghệ sĩ cũng hoàn toàn thuần chất” (trg 56, VNBT số 180).

Tôi, là độc giả của Quán Văn cũng như một số tạp chí văn nghệ trong nước, rất ngạc nhiên khi ông dùng cụm từ: …”trong đó có một bộ phận là những người đã từng cầm vũ khí (hoặc cầm bút) bảo vệ chế độ chính trị cho ngụy quyền Sài Gòn…”. Về điểm này, xin ông hãy tìm lại các văn bản về văn hóa văn nghệ của đảng và chính phủ VN và đọc thật kỹ, và rằng đảng và chính phủ VN có cấm những người cầm bút trước năm 1975 không được phép sáng tác? Thứ đến khi ông dùng cụm từ này, vô hình trung ông kêu gọi mọi người xóa bỏ chính sách Đại Đoàn Kết Dân Tộc mà đảng đã tốn biết bao công sức sức xây dựng trong nhiều năm dài, xóa bỏ luôn tinh thần hòa giải hòa hợp dân tộc, và tiếp tục gây chia rẽ hận thù! Đất nước trải qua cuộc chiến đau thương là nỗi đau không dễ gì xóa nhòa trong một sớm một chiều; tiếp tục khơi gợi hận thù, chia rẽ là điều không thể tha thứ.

Tôi nghĩ rằng, có lẽ ông hiếm khi đọc các tạp chí văn học trong nước, như tuần báo Văn nghệ VN chẳng hạn. Nếu cứ như suy luận và có cái nhìn nông cạn và hời hợt như ông thì can cớ gì, tuần báo Văn nghệ với tiêu chí “Vì Tổ Quốc, Vì Chủ Nghĩa Xã Hội” được in trang trọng trên chữ Văn nghệ, đã đăng lại các truyện ngắn, thơ của những người đã từng cầm vũ khí (hoặc cầm bút) bảo vệ chế độ chính trị cho ngụy quyền Sài Gòn như Thanh Tâm Tuyền, Viên Linh, Trần Hoài Thư, Mai Thảo, Nguyễn Thị Hoàng…?

Cái mà ông cố tình gán ghép tập san Quán Văn là một bút nhóm trong ngoặc kép là những suy diễn vô căn cứ, hoàn toàn bịa đặt theo cảm quan và thiên kiến theo tư tưởng tiểu nông, bởi QV được nhà xuất bản Thanh Niên cấp giấy phép, có người chịu trách nhiệm, có biên tập… hẳn hoi, nghĩa là có sự kiểm sát chặt chẽ theo đúng quy định của Cục Xuất Bản, của Bộ Thông Tin &Truyền Thông. Ông hãy chịu khó tìm đọc lại toàn bộ 26 số của tập san QV xem coi có chỗ nào kêu gọi thành lập bút nhóm hay có ý định thành lập bút nhóm như ông nghĩ? Và hơn hết, trong tất cả các số báo này, xin ông tìm cho ra những bài, những đoạn viết có tính chất đả kích chế độ, “chống phá cách mạng”… hay chỉ thuần túy văn chương? Hơn nữa, QV như tôn chỉ đã ghi trên trang bìa là một Tập san Văn học Nghệ Thuật, với sự cộng tác của các nhà phê bình, nhà văn, nhà thơ từ Lạng Sơn cho tới Cà Mau chứ không riêng gì và duy nhất anh em cầm bút ở Bình Thuận. Ông chịu khó đọc lại 26 số QV để thấy có những bài viết của các nhà phê bình, nhà văn Phạm Xuân Nguyên, Trương Đăng Dung, Nguyễn Quang Thân, Huỳnh Như Phương, Nhật Chiêu, Hoàng Kim Oanh, Đỗ Hồng Ngọc, Lê Hữu Khóa… thì chẳng lẽ các giáo sư tiến sĩ chuyên ngành văn học, các nhà văn không ý thức được cái mà ông gọi là bút nhóm (theo ý nghĩ xấu của ông) để cộng tác, gửi bài? Hay họ cũng từng a tòng để bảo vệ chế độ chính trị cho ngụy quyền Sài Gòn?

Còn việc QV có sự cộng tác của một số (tác giả) khác có bài viết được in trong tập san này hiện đang định cư tại Mỹ và các nước phương Tây khác, xin thưa: Họ là những nhà văn chân chính, từng đóng góp và làm rạng rỡ cho nền văn học miền Nam giai đoạn 1954-1975 đã được xã hội thừa nhận, kể cả xã hội hiện nay và quốc tế, như giáo sư tiến sĩ Lê Hữu Khóa hiện giảng dạy về bộ môn văn hóa Việt Nam tại Paris cũng như các đại học tại SG, HN.

Ông viết: “…Hẳn nhiên theo tôi, sự thành lập “bút nhóm” có ngẫu nhiên hay không cũng không quan trọng, nếu nội dung sách này hoàn toàn trong sạch, bởi nó chỉ là một “sản phẩm” cho văn nghệ thuần chất của một nhóm văn nghệ sĩ cũng hoàn toàn thuần chất”.

Cái mà ông gọi “văn nghệ thuần chất” và “văn nghệ sĩ cũng hoàn toàn thuần chất” là loại văn nghệ và văn nghệ sĩ gì vậy? Văn nghệ thuần chất ở đâu ra để sản sinh loại “văn nghệ sĩ cũng hoàn toàn thuần chất”? Một cụm từ hoàn toàn mơ hồ và vô nghĩa chỉ có thể viết ra từ một sở học không có nền tảng, bị mất gốc, xa rời văn hóa Việt và truyền thống đạo đức tổ tiên dày công xây dựng hàng ngàn năm nay!

Tiếp theo, trong bài viết phê bình của nhà văn Nguyễn Lệ Uyên, có tựa: Hạc Thành Hoa, Những ám ảnh trăng vàng nguyệt đăng trên QV số 17, ông Hóa phán một câu (đến nỗi chính tôi cũng phải tìm bài viết về HTH để đọc lại): “Và bài viết của Nguyễn Lệ Uyên (được đăng trong tập san Quán Văn số 017, từ trang 245 đến trang 253), theo tôi thật sự có nội dung không tốt, nếu không muốn nói là có ý đồ đen tối (tuyệt nhiên không phải là vô tình hoặc nhầm lẫn trong cách biên tập và chọn bài), cụ thể: … thời kỳ sau (ý tác giả muốn nói là sau 1975) là sự thay ngôi đổi chủ đột ngột, phũ phàng, cứ ngỡ ông có những vầng thơ véo von như chim hót. Đọc mãi, tìm mãi cũng chỉ có những rung động tả tơi trước sau, luôn tự nhìn chính mặt mình với cô đơn bất khả, luôn chất chứa những u uất trong lòng”.

Sau năm 1975, sự sụp đổ của chế độ miền Nam là một sự thật hiển nhiên. Thay ngôi đổi chủ là cách nói trong văn chương, tương ứng với thay đổi chế độ. Và một khi, con người được thụ hưởng một nền giáo dục nhân bản và khai phóng của miền Nam tự do, hiển nhiên con người đó cảm thấy ngỡ ngàng trước sự thay đổi của một thiết chế giáo dục và văn hóa khác biệt với những gì họ được thụ hưởng trước đó. Ông cứ đọc những bài viết chính luận về sự so sánh đối chiếu giữa nền giáo dục của miền Nam trước kia và nền giáo dục hiện nay trên báo chí và các trang mạng chính thống, để thấy các học giả, các chuyên gia nghiên cứu về giáo dục VN hiện nay nói những gì.

Trong lĩnh vực văn nghệ, không hiếm các trường hợp những người cầm bút trước 1975 ở miền Nam đã “hồ hởi” hòa vào dòng chảy của văn học miền Bắc, văn học giải phóng, nói chung là nền văn học xã hội chủ nghĩa. Tuy nhiên, bản thân họ không cầm súng diệt Mỹ Ngụy, không đào hầm khoét núi, cũng chẳng là thanh niên xong phong… nghĩa là họ chưa từng sống với thực tế chiến tranh giải phóng nhưng lại có những bài thơ, những truyện ngắn nêu lên những cảm xúc gượng gạo, thậm chí còn tung hê, ca ngợi đảng, bác Hồ một cách sống sượng, phải chăng đó là sự véo von mang tính bầy đàn? Một bài thơ, một truyện ngắn như vậy thì ông vui lòng chỉ ra giá trị văn học ở điểm nào?

Cũng cần nói thêm rằng, không phải ở miền Nam thời kỳ đó không có những nhà văn nhà thơ, nhạc sĩ viết những bài ca ngợi chế độ, đả kích cộng sản nhưng chỉ là một dúm nhỏ được Cục Chiến tranh chính trị đặt hàng. Nhưng cuối cùng, những tác phẩm đó không ai buồn đọc, chẳng ai thèm nhớ đến, bởi nó nặng nề chất tuyên truyền, rỗng tuếch không có chút giá trị về mặt văn chương nào trong đó và bị quên lãng ngay. Nó chỉ là những bào thai dị dạng!

Ông Hóa dẫn tiếp: “ Tại trang 251 (Quán Văn số 017) có đoạn tác giả ghi: “Sau năm 1975, cũng như bao nhiêu nhà văn khác, Hạc Thành Hoa bị rơi vào vùng hẫng hụt của những nghị quyết bo bo, sắn mì. Cả bối cảnh xã hội và hoàn cảnh cá nhân đã đặt ông vào tình cảnh trì trệ, đầu óc khô cứng – Song thú thật tôi có cảm giác như thơ ông sắp ngừng hơi thở những cơn mộng mị đẹp, đối mặt với thực tế có phần khắc nghiệt hơn nhiều, bởi hoàn cảnh xã hội đã chọn chúng ta, chứ chúng ta không có quyền chọn lựa gì cả…

Giai đoạn từ 1975 đến sau 1986, chuyện nhân dân cả nước ăn bo bo, sắn mì; chuyện ngăn sông cấm chợ, tem phiếu, mậu dịch… là sự thật thường ngày, không thể phủ nhận, nó tồn tại suốt nhiều năm liền, là hệ quả từ những quyết sách của Trung ương về kinh tế tập trung, về hợp tác hóa nông nghiệp. Cái lỏng lẻo và rập khuôn mẫu từ Liên Xô, Trung Hoa khiến nền kinh tế trì trệ, hàng hóa khan hiếm, đời sống người dân vô vàn khó khăn, khốn đốn. Nhiều lãnh đạo cấp cao đã nhìn ra và ông Kim Ngọc, nguyên bí thư tỉnh ủy Vĩnh Phúc là người đầu tiên đã nhìn thấy vấn nạn này để cuối cùng tự quyết định đổi mới nông nghiệp, nông thôn ở Vĩnh Phúc bằng cách đề ra khoán 10 tức khoán trực tiếp đến từng hộ gia đình nông dân nhằm tăng cao hiệu quả trong sản xuất, hạn chế tối đa vấn đề tiêu cực… vốn dĩ trước đó sao chép nguyên xi của Liên Xô. Cách làm của ông Kim Ngọc đã mang đến cho nông dân Vĩnh Phúc một đời sống “sung túc” hơn trước nhiều lần, nhưng còn ông thì bị kỷ luật, bị cách chức. Thời kỳ đó, không một lãnh đạo trưng ương nào chấp nhận chuyện cầm đèn chạy trước ô tô. Nhưng rồi mấy năm sau, Trung ương nhận thấy việc khoán hộ là hợp lý và cho thực hiện trên phạm vi cả nước. Tổng sản lương lương thực từ 17tr tấn/năm đã tăng lên 25tr tấn rồi 32tr tấn/năm là xuất phát từ “sáng kiến” khoán 10 của ông Kim Ngọc. Vậy nhưng đợi mãi đến hàng chục năm sau ông Kim Ngọc mới được phục hồi, phong tặng danh hiệu các thứ?!

Ông cũng cần biết thêm, sau năm 1975, người dân miền Nam bỏ nước ra đi trên những chiếc thuyền mỏng manh, bất chấp hải tặc, chấp nhận biển cả mênh mông là “thủy mộ quan” cũng chỉ vì đói, vì kinh tế mới, vì bo bo sắn mì… Có đến 90% người dân bỏ nước ra đi là vì kinh tế, vì đói khổ; số còn lại thuộc những vấn đề khác trong đó có chính trị. Đó là một sự thật mà cả đảng và chỉnh phủ Việt Nam thời kỳ đó và bây giờ đều biết rất rõ (có dạo những người vượt biển từng bị quy kết tội phản bội tổ quốc, nhưng rồi lại được xóa tội, được tôn vinh?).

Kết luận bài viết của mình, ông Hóa viết: “…tác giả Nguyễn Lệ Uyên khi muốn giới thiệu hình ảnh của một tay bút (Hạc Thành Hoa) đã từng làm thơ từ năm 1961, đã đăng nhiều thơ trên các báo tạp chí văn học miền Nam trước năm 1975 chúng ta có thể thấy rõ được dụng ý của tác giả, muốn thông qua bài viết này, thông qua tập san và “bút nhóm” Quán Văn này là để làm gì rồi…, với nội dung bài viết nêu trên, rõ ràng tác giả hoàn toàn phủ nhận và quay lưng lại với những cái đẹp, chính là tinh thần tự do sáng tạo mà đảng ta bao giờ cũng thật sự ưu ái dành cho giới văn nghệ sĩ…”

Và dòng cuối cùng: “Tờ tập san và bút nhóm (bút nhóm không còn đặt trong ngoặc kép) Quán Văn này có cần thiết được tiếp tục tồn tại nữa không? Và Ban biên tập Nxb Thanh Niên sẽ nghĩ gì về công tác biên tập và cấp phép xuất bản của mình qua một bài viết có nội dung đáng lo ngại này???”.

Tôi, Nam Đông, là một độc giả (như nói ở trên) nói thẳng với ông rằng: Do kiến thức hạn hẹp cùng những hạn chế hiểu biết về hoàn cảnh xã hội, lịch sử, văn hóa trong một giai đoạn nên ông có những suy nghĩ và lý luận một chiều và rất hàm hồ.

Trước hết ông dùng cụm từ …hình ảnh của một tay bút (Hạc Thành Hoa) đã từng làm thơ… là không văn hóa trong ứng xử, nhất là trong một bài viết chính luận có tính chất tranh biện, chỉ trích. Người có học, không ai dùng từ tay bút để chỉ cho những người viết văn làm thơ dù thành danh hay chưa thành danh, trừ phi ở chỗ thân tình quen biết nhau. Tay bút là cách nói mang tính báng bổ, coi khinh (xin ông tìm quyển Việt Nam Văn Hóa Sử Cương của học giả Đào Duy Anh đọc lại).

Tôi đã đọc hết bài của NLU viết về HTH, nhưng không tìm thấy chỗ nào: rõ ràng tác giả hoàn toàn phủ nhận và quay lưng lại với những cái đẹp, chính là tinh thần tự do sáng tạo mà đảng ta bao giờ cũng thật sự ưu ái dành cho giới văn nghệ sĩ. Tác giả bài viết phủ nhận điểm nào, phủ nhận cái gì trong bài viết đối với sự “ưu ái của đảng dành cho giới văn nghệ sĩ”? xin ông vui lòng chỉ ra để độc giả hiểu, hay chỉ là 3 điểm ông nêu ra trong bài viết của ông? Cũng xin ông chỉ ra toàn bộ bài viết của NLU về HTH có nội dung không tốt, ý đồ đen tối ở chỗ nào, đoạn nào như ông viết: “theo tôi thật sự có nội dung không tốt, nếu không muốn nói là có ý đồ đen tối”. Nếu chỉ là một người bình thường nói nhăng cuội để có nói thì khác, đằng này ông đường đường là Tổng biên tập của một tờ báo văn nghệ địa phương mà chỉ nhìn thấy chữ nghĩa trong phạm vi hẹp, tìm kiếm lôi ra và bóp méo theo suy diễn, tôi e nó không xứng tầm với cương vị mà đảng ta bao giờ cũng thật sự ưu ái dành cho giới văn nghệ sĩ

Ông cũng cần nhớ một điều, trên thế gian này, các đảng chính trị, các bậc chân tu, các văn nghệ sĩ đều luôn luôn đi tìm cái đẹp để mang đến cho mọi người: Đảng chính trị thì tìm con đường hạnh phúc, cơm no áo ấm, đất nước phồn vinh; bậc chân tu tìm cho con người tiếp cận với sự bình yên về tâm hồn, và văn nghệ sĩ mang cái đẹp đến cho thiên hạ qua ngôn ngữ, đường nét, âm thanh… Chẳng vì thế mà văn hào Dostoevsky có câu nói bất hủ: “cái đẹp sẽ cứu chuộc thế gian này”.

Còn riêng phần ông lên tiếng với Nxb Thanh Niên về việc Quán Văn tồn tại hay không tồn tại cũng là ý kiến khá độc đáo thuộc loại xưa nay hiếm. Có điều, khi ông GĐ Nxb Thanh Niên cấp phép cho một tác phẩm hay tập san nào đó, họ biết phải làm gì, bởi trên đầu họ còn có Cục Xuất bản, có Bộ Thông Tin & Truyền Thông. Ông chớ lo. Ôm rơm nặng bụng, cha ông đã từng dặn dò con cháu từ rất lâu rồi. Vả lại, cũng chính từ tay ông viết ra: chính là tinh thần tự do sáng tạo mà đảng ta bao giờ cũng thật sự ưu ái dành cho giới văn nghệ sĩ thì tập san Quán Văn đang được hưởng sự ưu ái đó.

Chào ông với lời cảm ơn được đọc bài viết nhập nhằng, non nớt nhưng khá “thú vị” của ông. Bởi khi đọc xong, độc giả không biết phải khóc hay cười với ông, cùng ông?

(tháng 9/2014)
Nam Đông

Mời đọc Hạc Thành Hoa, Những ám ảnh trăng vàng nguyệt của Nguyễn Lệ Uyên đăng trên vanchuongviet.org

Nguồn: Nguyễn Lệ Uyên gửi

Đã đóng bình luận.