Những giấc mơ khắc khoải trong thơ Lữ Quỳnh

Posted: 23/09/2015 in Giới Thiệu Sách / Điểm Sách, Nguyễn Lệ Uyên
Thẻ:

Nguyễn Lệ Uyên

bia_may_trong_nhung_giac_mo-tho_lu_quynh

Sau Sinh Nhật Của Một Người Không Còn TrẻNhững Giấc Mơ Tôi, do nhà Văn Mới ấn hành năm 2009 và 2013, đều mang tâm trạng của những mất mát, chia lìa; những hồi tưởng về khoảng bóng nắng cuối ngày lắt lay ở một quán cà phê nào đó giữa Sài Gòn, nhìn những cánh bông giấy rực lửa, ly rượu cầm trong tay, một mình mà tưởng chừng như đang ngồi đối ẩm với người bạn thiết đã chia tay anh và với mọi người, vĩnh viễn.

Cõi thực và mộng trong hai tập thơ trên khiến người đọc phải giật mình, cúi nhìn lại và săm soi với ngay cả chính mình ở thì hiện tại lẫn quá khứ :

Tôi không còn trẻ để cầm tay em nữa
Nhưng lòng luôn sẳn lửa cho em.

(Chiều mưa trên thành phố nhỏ)

Hay:

Tay với trời cao không thấu nổi
Tuổi già mất bạn cũng mồ côi

(Trái của đời dù đắng)

Những ký ức buồn trong thơ ông về thân phận làm người, về những người lính trẻ, về những cái chết và nỗi cô đơn tận cùng trong đời sống hôm nay, khiến ông, có lần đã thốt lên trong hoảng loạn : “Làm thế nào để đến được với cái chết?”, rồi nửa đêm mở cửa, lang thang nhìn ngắm sao trời với nỗi cô đơn ngoài phố lạnh!

nửa đêm ở rừng lạnh buốt
không sao ngủ được
dậy đốt lửa hơ tay
hơ trái tim khô
chỉ đợi ngày bắt lửa

(Trái tim khô giữa rừng cây ngàn tuổi)

Lần đó, tôi không nhớ đã nói gì với ông, nhưng có hỏi là anh đã đọc Nghĩ Từ Trái Tim của Đỗ Hồng Ngọc viết từ Bát nhã ba la mât? Bẵng đi một thời gian khá lâu, sau khi ông về dự triển lãm tranh Đinh Cường ở Đà Lạt, trở qua xứ người, tôi thấy thơ ông xuất hiện khá đều đặn trên các trang mạng văn chương. Hơi hớm lạ hẳn.

Nói lạ bởi ngôn ngữ trong thơ Lữ Quỳnh bắt đầu chạm nhẹ vào Tánh Không, sau những đau đớn tử sinh dâu biển cuộc đời quặn lại như một vết hằn trong những giấc mơ (đúng ra đó là những vết cứa làm nứt toát tâm hồn ông).

Điểm đầu tiên là ông đã trầm mình trong những sinh tử trầm luân đến gần hết cả cuộc đời nên thấu thị được thế nào là Khổ (Dukkha), nơi chốn của những bất toànvô thườngtrống rỗnggiả tạm. Và rồi ông thử rón rén thọc ngón chân vào chốn Tập (Samudaya) trong Tứ Diệu Đế.

giao thừa thức giấc
nhìn vầng trăng khuya
lời ba la mật
thoảng giữa trời hương
âm âm tiếng hạc
bài kệ đầu năm
mở lòng. bát ngát

(Bài đầu năm 2015)

Những giấc mơ luôn là lớp mây trắng trôi bềnh bồng vô định trong thơ ông. Giấc mơ gần như xuyên suốt nửa đời làm thơ của ông. Nó không hình thù nhân dạng, mờ mờ bay qua mắt ông, tâm hồn ông như một ảo giác và bay thẳng, trôi mất, không đọng lại, để sau đó, từ Samudaya, thơ ông như giọt nước đọng trên phiến lá, rớt xuống và tan biến đâu đó giữa đất trời, cây cỏ, như có như không.

Ông ghi lại những cảm giác trống rỗng, những hình ảnh trống rỗng đã chạm khẽ vào ông và bay đi không để lại dấu vết. Tất cả đều phẳng phiu như một thấu kính một chiều trong suốt, trong hơn khí trời, không thấy, không rờ chạm được.

Trong những giấc mơ
Ký ức trắng
Như tấm gương soi
Không giữ lại bóng
Hay:
Những giấc mơ nồng nàn
Lạ lẫm…
Sáng ra không nhớ gì.
.
(Mây trong những giấc mơ)

Trong một bài thơ khác gửi tặng chị Ngọc Yến và Trần Hoài Thư, cũng khởi đi từ một giấc mơ về hải âu, một loài chim biển. Những đôi cánh chao lượn trên mặt biển mênh mông là sự sống của những chiếc thuyền mỏng manh lênh đênh trên đại dương, là biểu tượng của niềm hy vọng lẫn mấp mé bờ vực thủy mộ quan, một thời kinh hoàng.

Đêm đủ dài cho một giấc mơ
Bầy hải âu la đà mặt biển
Ngày tuổi xanh
Rồi ngày không còn trí nhớ
Vẫn bầy hải âu
Có con nào đã rời bầy
Trong giấc mơ không thấy.
.
(Giấc mơ hải âu)

Còn với Trịnh Công Sơn, người bạn thân của ông thì chỉ còn lại nỗi quanh hiu. Rượu và hoa trong bài thơ này là một thực tế, nhưng lại thêm hương khói phủ trùm cả căn nhà lại là một thực tế khác xót đau hơn.

sao Sơn về hoài trong giấc mơ tôi
đêm thì ngắn mà giấc mơ trùng điệp
những niềm vui bạn bè đem đi hết
để mình tôi ngồi giữa quạnh hiu
sinh nhật cuối anh nâng ly cười nói
bên phạm duy.bảo phúc. từ huy
mười lăm năm rồi không nói năng chi
nhà cũng rượu cũng hoa. mà hương khói

(Sinh nhật)

Tính chất Vô Thường tồn tại và hiện hữu trong không gian “nhà cũng rượu cũng hoa, mà hương khói” và thời gian tĩnh lặng, thời gian chết “mười lăm năm rồi” đã xé toạt bản thể của Vô và Hữu của Sinh và Diệt. Bạn đem đi hết và tôi một mình ngồi lại. Niềm vui trôi đi và quạnh hiu ở lại. Ông ý thức được điều này, tồn tại và không tồn tại, sáng tạo và hủy diệt để cuối cùng ông nhận ra hương khói bay là điểm kết nối giữa hai bờ cuộc sống, giữa có và không.

Với những bài thơ viết về những người bạn, có lẽ tâm trạng nhất, não lòng nhất vẫn là bài Người ngồi khâu di sản. Ngôn ngữ không chắt lọc, không ẩn dụ; chúng tự do như ngôn ngữ chụp hình, nhưng ông đã chọn đúng góc sống cho bố cục, nên chỉ lia qua, người đọc đã cảm thấy ngay hình ảnh một “ông đồ già”, nhưng xót xa cay đắng gấp vạn lần ông đồ của Vũ Đình Liên năm xưa, bởi ông đồ Thư đã cố nén những giọt lệ tủi nhục, kiên nhẫn, miệt mài ngày đêm gom góp những đứa con tinh thần bị “chôn sống”, bị “hỏa thiêu” còn sót để tái hiện hình hài dòng văn học miền Nam bị bức tử một cách oan ức.

Tóc bạn trắng, trắng như mây
Tóc bạn trắng như tuyết New Jersey

Cặp kính lão dày trễ xuống
Kim đâm vào tay không biết đau

Hai mươi năm di sản mây trôi
Chỉ mình bạn ngồi khâu, khâu mãi.

(Người ngồi khâu di sản)

Xót cho bạn, đau cho một dòng văn học miền Nam rực rỡ, Lữ Quỳnh lại quay về với thực tế trùng trùng Dukkha.

Và, những giấc mơ của những khổ lụy nhân gian sẽ còn ám ảnh ông.

Lữ Quỳnh sẽ phải còn cõng những giấc mơ này suốt dặm dài gió bụi bằng những từ, những tự, những tứ…

Thôi thì, mỗi sáng thức dậy, bên chén trà trong sương sớm nơi xứ người, tôi gửi tặng ông hai câu cuối của Mãn Giác thiền sư :

Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận
Đình tiền tạc dạ nhất chi mai

Cuộc sống thì luôn vận động không ngừng nghỉ trong cõi ta bà.

Còn chúng ta chẳng thể níu kéo được gì cho “tuổi xuân”. Bởi ông cũng đã xác tín, rằng:

Tưởng lòng trải với thiên thu
Ngờ đâu lòng cũng thiên thu quan hoài.

(Bờ kia)

Một chỗ khác, ông cũng kêu lên:

Hồng trần, cõi tạm mà thôi
Rồi ra ai cũng một nơi quay về.

(Ngọn lửa vô úy)

Xứ Xương Rồng, tháng 8/2015
Nguyễn Lệ Uyên
Nguồn: Bài do nhà thơ Lữ Quỳnh chuyển

Đã đóng bình luận.