Tết, đi tìm một câu đối Thánh

Posted: 13/02/2016 in Tùy Bút / Tản Mạn / Bút Ký, Trangđài Glassey-Trầnguyễn

Trangđài Glassey-Trầnguyễn

huy_hieu_nam_thanh_long_thuong_xot
Huy hiệu Năm Thánh Lòng Thương Xót

Câu đối Tết

Thịt mỡ, dưa hành, câu đối đỏ
Cây nêu, tràng pháo, bánh chưng xanh

Câu đối là một phần không thể thiếu trong ba ngày Tết. Treo câu đối trong nhà trong dịp Tết là một phong tục tao nhã mà dễ giữ, vì nó không cầu kỳ, không đòi hỏi nhiều vật liệu. Điều quan trọng nhất là làm sao chọn được một câu đối hay. Thời nay, người ta sợ mỡ, bớt thịt. Pháo thì ở Việt Nam đã bị cấm từ lâu, nhưng câu đối thì không ai cấm (chỉ trừ những câu đối bị cho là ‘phản động’ ở Việt Nam), mà có cấm thì chắc cũng khó cấm được. Thời đại thông tin đa tuyến, người ta đi tìm những câu đối hay nhất không chỉ để treo trong nhà, mà còn chuyền qua email, gửi thiệp điện tử, hay gửi ‘thư tay’ bằng đường bưu điện cổ điển (có nhiều cái cổ điển đã không bị ‘tuyệt chủng,’ mà còn rất hữu dụng là khác), và để chúc nhau trong những lúc quây quần mừng Xuân trong những ngày đầu năm.

Câu đối không thể tuỳ tiện mà đặt được. Thơ là tinh hoa của ngôn ngữ. Câu đối là tinh hoa của thơ. Ngày xưa, người ta đi thỉnh câu đối về để chưng Tết. Nếu một người muốn viết câu đối cho mình mà cả năm không làm thơ, chỉ đến đầu năm mới lôi bút mực ra viết câu đối, thì câu đối sẽ không có hồn và không chuẩn. Câu đối có hai vế, phải tương xứng với nhau về âm thanh, ngôn từ, vần điệu, ý nghĩa, và cấu cú. Hai vế ngang nhau, hợp lại thành một đôi.

Câu đối như những đoá hoa chữ nghĩa của mùa Xuân, lặng lẽ nở, mỗi hoa một vẻ, một màu, một mùi hương khác nhau. Những câu đối thanh tao, thâm thuý thể hiện Trí-Tĩnh-Tâm qua khả năng thẩm mỹ và trí tuệ của người chơi, mang hơi Xuân nồng nàn, tinh khôi, thánh thiêng cho người dân từ miền thôn dã đến chốn thị thành. Câu đối là một phần quan trọng trong văn hoá Việt Nam, không chỉ trong dịp Tết, mà trong những lễ nghi và biến cố quan trọng, từ cưới hỏi, văn đàm, giáo huấn, thờ phượng, bang giao giữa các nước, hay trao tặng giữa tao nhân mặc khách. Gia chủ trong những gia đình lễ giáo thường viết câu đối sau khi làm lễ tạ ơn trời đất và lễ gia tiên sáng mồng Một, nhằm bày tỏ ước nguyện tốt đẹp đầu năm cho thân tộc. Câu đối được viết trên giấy điều rực đỏ, mang hơi ấm vào tiết trời se lạnh.

Năm nay, câu đối đứng giữa dê và khỉ:

Tiễn dê đi chúc Xuân vui hạnh phúc
Đón khỉ về mừng Tết đạt thành công

Một số câu đối trang trọng:

Tết trong nhà, Tết ra ngoài phố
Lộc trên trời, lộc xuống nhân gian

Trời thêm tuổi mới, người thêm thọ
Xuân khắp mọi nơi, phúc khắp nhà.

Và dài:

Tối ba mươi khép cánh càn khôn, ních chặt lại kẻo Ma vương đưa quỷ tới,
Sáng mồng một lỏng then tạo hóa, mở toang ra cho thiếu nữ rước Xuân vào

Câu đối mang hy vọng thoát kiếp nghèo:

Tối Ba mươi đá thằng Bần khỏi cửa
Sáng mồng một nghênh ông Phúc vào nhà

Có những câu đối hài hước:

Tối ba mươi, giơ cẳng đụng cây nêu. Ủa! Tết!
Sáng mồng một, lắng tai nghe lời chúc. Ồ! Xuân!

Năm Thánh Lòng Thương Xót

Ngày 13 tháng Ba 2015, tại Đền thờ Thánh Phêrô, Đức Giáo Hoàng Phanxicô – Vị Giáo Hoàng của thời đại, của người nghèo, của canh tân – đã công bố mở một “Năm Thánh đặc biệt” gọi là “Năm Thánh Lòng Thương Xót,” từ ngày 8 tháng 12 năm 2015 đến ngày 20 tháng 11 năm 2016. Năm Thánh bắt đầu với việc mở Cửa Thánh tại Đền thờ Thánh Phêrô vào ngày 08-12-2015, Đại lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm nguyên tội, và kết thúc vào ngày 20-11-2016, Đại lễ Chúa Giêsu Kitô, Vua Vũ Trụ.

duc_thanh_cha_the_hien_long_thuong_xot
Đức Thánh Cha thể hiện lòng thương xót với những người cùng khổ

Năm Thánh mang đến ơn Đại Xá, đặc biệt ân xá cho mọi người và đổi mới quan hệ giữa con người và Thiên Chúa qua việc đào sâu Đức Tin và đời sống đạo. Năm Thánh 2016 đặc biệt, không nên so sánh với các Năm Thánh khác, vốn theo chu kỳ 25 năm do Giáo Hội ấn định. Trong lịch sử của Giáo Hội Công Giáo, đã có 26 Năm Thánh thường lệ, gần nhất là Năm Thánh 2000. Trong thế kỷ 20, đã có hai Năm Thánh đặc biệt: 1933 do Đức Thánh Cha Piô XI công bố để kỷ niệm 1900 năm Ơn Cứu Chuộc; và năm 1983 do Đức Thánh Cha Gioan Phaolô II công bố để kỷ niệm 1950 năm Ơn Cứu Chuộc.

Đức Thánh Cha Phanxicô đã công bố mở Năm Thánh khi ngài giảng trong cử hành phụng vụ sám hối bắt đầu “24 giờ cho Chúa.” Phụng vụ sám hối là sáng kiến do Hội đồng Toà Thánh về Tân Phúc-Âm-hoá đề ra nhằm mời gọi các giáo hội địa phương trên toàn cầu mở cửa nhà thờ trong hai ngày 13-14 tháng Ba 2015 để các tín hữu đến lãnh nhận bí tích Hoà giải và chầu Mình Thánh Chúa. Chủ đề “24 giờ cho Chúa” năm nay là “Thiên Chúa giàu lòng thương xót” (Êphêxô 2:4). Năm Thánh cũng rơi vào đúng kỷ niệm 50 năm bế mạc Công Đồng Vatican II vào năm 1965, giúp Giáo Hội tiếp tục sứ mạng mà Công đồng đã đề ra và thực thi trong suốt nửa thế kỷ qua.

Câu đối Thánh

Tại hải ngoại, người Việt Công Giáo vẫn tổ chức những thánh lễ giao thừa và minh niên thật long trọng, kết hợp văn hoá dân tộc vào cách trang hoàng cung thánh và các nghi thức phụng vụ. Những bình mai đào rực rỡ mang mùa Xuân về thánh điện. Nghi thức niệm hương đưa tâm tình thiêng liêng của ngày Tết vào thánh lễ. Tiếng chiêng tiếng mõ làm xao xuyến niềm hoài hương trong trái tim người Việt xa xứ. Những chùm pháo đỏ, mâm trái cây, những bao lì xì rộn ràng hình ảnh văn hoá. Những bài thánh ca Xuân toả mạch dân nhạc vào những tâm hồn đang dự lễ trong thánh đường. Không khí đầu năm phất phới trong những tà áo dài cung kính dâng lễ Xuân. Nhà thờ trong dịp Tết chuyển mình, thành một quê-hương-đang-Xuân thu nhỏ.

Hằng năm, mỗi cộng đoàn đều đi tìm một câu đối để treo trong nhà thờ. Câu đối không nên quá văn hoa hay rườm rà, mà cần dễ nhớ, để giáo dân dễ nhập tâm. Tết Bính Thân 2016 năm nay, câu đối còn cần mang ý nghĩa đặc biệt của Năm Lòng Thương Xót. Một câu đối Thánh. Tôi nghĩ, bên cạnh chất thơ và ý nghĩa về Năm Thánh, một câu đối Thánh cần có thông điệp, để đưa ra kim chỉ nam cho giáo dân trong năm mới này. Một câu đối Thánh cần có tính chiêm niệm, vừa truyền đạt được sự thiêng liêng thánh thiện của một mùa Xuân Thánh, vừa mang tâm tình cầu nguyện và gợi ra ý hướng sống đạo. “Đức Tin không có việc làm là Đức Tin chết.” Một câu đối thiếu hành động là một câu đối rỗng. Chắc sẽ có người thắc mắc: Tết mà sao không rộn ràng, tưng bừng, sao câu đối nghe có vẻ… nghiêm trang quá? Đúng vậy. Một câu đối Thánh không cần ồn ào. Tết có nhiều chiều kích. Khi đi Hội Xuân, du khách vui trong cái náo nhiệt, tưng bừng, rộn ràng của lễ hội. Khi dự Thánh Lễ Minh Niên, sự tĩnh lặng, trầm lắng là điều cần thiết, để dung hoà cái tĩnh và cái động, cái thâm trầm bên trong với cái náo nhiệt bên ngoài, giữa tâm linh và thế tục.

Câu đối có nhiều thể, đôi khi mỗi câu gồm nhiều câu tiểu đối, nhưng tôi vốn yêu ca dao của nền văn học bình dân, nên bắt đầu với hai câu lục bát giản dị:

“Thương Xót như Cha Trên Trời”
Cùng đem Năm Thánh vào đời với Cha

Vế trên nói lên ý nghĩa năm Thánh. Đây là nguyên văn khẩu hiệu của Năm Thánh Lòng Thương Xót, nên được ghi trong ngoặc kép. Vế dưới là thông điệp cho cộng đoàn, mời gọi mọi người đưa Lòng Thương Xót Chúa đến khắp nơi. Nhưng thiếu hơi Tết! Vậy thì đổi “Năm Thánh” thành “Xuân Thánh” vậy:

“Thương Xót như Cha Trên Trời”
Cùng đem Xuân Thánh vào đời với Cha

Câu đối Tết bằng lục bát thì không nhiều. Nhưng dầu gì, lục bát nghe vẫn thấm hơn. Dân dã mà đậm đà, giản dị mà sâu lắng, đơn sơ mà ngọt ngào. Mà sao vẫn như thiêu thiếu cái gì… nhưng tôi chưa nghĩ ra được vì còn bận làm khủng long mẹ. Chín giờ đêm, sau khi ba khủng long con đã thôi rượt nhau ầm ầm khắp nhà và đã lăn ra ngủ sau khi nghe khủng long mẹ đọc sách thiếu nhi, khủng long mẹ bèn thử viết một câu đối Thánh ở thể 7-7. Câu đối 7-7 thì hàn lâm, truyền thống, và kiểu cách hơn lục bát. Khi treo thì nhìn cân đối hơn 6-8. Tôi bắt đầu, cũng với ba ý chính: Năm Thánh, Tết, thông điệp.

Năm Thánh, theo Cha tìm Thương Xót
Mừng Xuân, cầu Mẹ cứu Quê Hương

Ý nghĩa của Năm Thương Xót được thể hiện đầy đủ trong câu 1, và chan tưới trên câu 2. Một trong hai câu kết của Kinh Năm Lòng Thương Xót là lời cầu xin Chúa Giêsu, Chủ Chiên Nhân Từ, ban ơn xuống trên đoàn chiên qua sự cầu bầu Đức Mẹ: “Lạy Chúa Giêsu, nhờ lời chuyển cầu của Đức Maria, Mẹ của lòng thương xót, xin ban cho chúng con những ơn chúng con đang cầu xin.” Câu trên và câu dưới đối nhau về thanh (đối âm: bằng/trắc) và về chữ (đối ý): Năm Thánh/Mừng Xuân, theo/cầu, Cha/Mẹ, tìm/cứu, Thương Xót/Quê Hương. Khi đọc hai câu song song với nhau thì mỗi câu có ý nghĩa riêng, và khi đọc chung thì hai câu có nhiều ý tưởng liên kết với nhau. Như người ta hay nói, “The whole is greater than the sum” – tạm dịch, “Tổng thể thì hơn cả các cá thể cộng lại.” Khi hoà các chữ vào với nhau, người đọc sẽ tìm được nhiều thông điệp ẩn trong mười bốn chữ này, như ngụ ý xin Lòng Thương Xót xuống đặc biệt trên quê hương, dân tộc qua chính đời sống chứng tá Lòng Thương Xót của giáo dân. Trong câu 2, chữ ‘cầu’ và chữ ‘cứu’ tuy đi riêng, nhưng là điệp âm, nên hoà với nhau, nói lên tâm tình của người Việt, đang ‘cầu cứu’ cho một quê hương Việt Nam đang bị ô nhiễm ở nhiều mặt: môi sinh, nhân sinh, tâm linh, văn hoá, tư tưởng, ngôn ngữ.

Mà đối với những người mang niềm tin vào Đấng Tối Cao, thì còn sự trợ giúp nào thiết thực hơn, là ở chính Vua Trời và ở chính Nữ Vương Trời Đất, hai đỉnh điểm của Lòng Thương Xót? Nhưng không phải là một sự cậy dựa vô trách nhiệm, mà với chính sự hợp tác và dấn thân của mỗi Kitô hữu: ‘theo Cha’ và ‘cầu Mẹ,’ để cùng học gương Thương Xót của các Ngài, theo các Ngài đi gieo rắc Lòng Thương Xót trên khắp nhân loại, và đi cứu một Quê Hương Việt Nam thân yêu. “Theo Cha, Cầu Mẹ” – đó là hai phương cách để thực thi Lòng Thương Xót theo đúng tinh thần của Kinh Năm Thánh, và để mang lại một mùa Xuân rất Thánh trên Quê Hương vậy.

Trangđài Glassey-Trầnguyễn
Nguồn: Tác giả gửi bài và ảnh

Đã đóng bình luận.