Người kép đóng hổ

Posted: 26/04/2017 in Lưu Quang Vũ, Truyện Ngắn

Lưu Quang Vũ

vo_tong_da_ho

Tích Võ Tòng phải ngừng diễn đã hai tháng nay. Anh kép đóng hổ tự dưng bỏ gánh bỏ rạp đi đâu mất. Có người bảo anh đã bỏ Hà Nội và Sài Gòn, làm kép võ cho một gánh hát trong đó. Có người lại bảo anh ta mê con gái một ông đốc tờ ở phố Cầu Gỗ. Cha mẹ cô này ngăn cấm, nói không gả con cho phường kép hát. Hai người liền rủ nhau trốn xuống Phòng, rồi ra tận Hòn Gai, Cẩm Phả gì đó… Vai hổ của anh không phải vai chính, vậy mà khó, chẳng tìm ra người thay. Ông bầu cũng đã cho một vài kép khác diễn thử, nhưng không ra làm sao cả, hổ không ra hổ, chó không ra chó, cứ ục ịch, lóng ngóng, hoặc là chồm chồm nhảy nhót, rõ ra hổ giả, mặc dù các đầu và bộ da hổ đều là đầu thật, da thật, ông bầu đã phải mua lại của một người Nùng ở Lạng Sơn xuống.

Không có hổ, Võ Tòng cũng thành thất nghiệp. Anh kép đóng Võ Tòng – xưa nay vẫn được khán giả hâm mộ nhất trong vai này – giờ chuyển sang chỉ đóng Triệu Tử Long phò Lưu Bị, Mã Siêu báo phụ thù, hoặc cái vai Tống Địch Thanh, Ngũ Tử Tư… Cũng hay, nhưng không thể so được với vai Võ Tòng của anh. Hôm nào khán giả cũng hỏi người bán vé:

– Hôm nay có diễn Võ Tòng không? Chà, chán thật! Diễn Võ Tòng đi chứ, gánh này có tích đấy là hay nhất.

Nhưng nếu diễn, với mấy vai hổ mới thay, thì cứ đến đoạn hổ ra, vừa múa được vài đường, là khán giả đã ồ lên la ó, có người kêu to:

– Hổ làm sao thế? Hổ cũ đi đâu rồi?

Nhiều người đứng dậy bỏ về. Có ông khó tính còn đòi lấy lại tiền.

Ông bầu đang bí, chưa biết tính sao. Bỗng một hôm, có một người đàn ông bước vào gian buồng trên gác rạp hát, nơi ở của ông bầu. Người ấy trông khó đoán tuổi, gày gò, xanh xao. Hình dáng mảnh dẻ, nhưng rắn rỏi. Mắt trũng sâu, lầm lì, sáng lạnh. Miệng mím chặt. Thái dương anh ta có một vết sẹo lớn, trông như móng sắt cào. Người lạ mặc quần nâu, áo đen, đi đôi giày vải, kiểu giày của những người khách bán thuốc và múa võ.

– Anh cần gì? – Ông bầu hỏi.

– Có phải rạp đang cần một người đóng hổ?

– Đúng thế.

– Tôi đóng được.

– Anh???

– Vâng, tôi.

– Anh là kép hát?

– Không. Nhưng tôi đóng được vai hổ.

– Anh hay xem hát?

– Ít thôi, nhưng tôi thích.

– Anh biết đóng hổ thế nào không?

– Biết. Tôi đã từng bị hổ vồ.

– Thật ư?

– Không tin, ông cứ nhìn vết sẹo trên trán tôi đây, cả tay, cả lưng nữa.

– Anh làm sao mà thoát được?

– Tôi đánh lại nó. Chính con hổ cũng bị thương. Sau tôi leo lên một cái cây gần đó! Con hổ ngồi dưới đợi. Suốt ba ngày đêm, con hổ cứ gầm gừ gào thét ở dưới, còn tôi thì ôm chặt lấy cành cây. Nó liếm máu tôi chảy xuống ướt đẫm vạt cỏ, nhưng rồi vẫn đói quá, cuối cùng nó phải bỏ đi. Suốt ba ngày đêm, tôi đã nhìn trừng trừng mọi động tác dáng vẻ của hổ. Bây giờ tôi vẫn nhớ như in. Ông xem, tóc tôi lốm đốm bạc là vì ba ngày đêm đó.

– Lạ thật – Ông bầu nhìn kỹ người khách lạ – anh không có vẻ gì là bịa đặt cả. Nhưng này, anh đi đâu mà gặp hổ, anh làm nghề gì? Quê quán ở đâu?

– Tôi gặp hổ và bị nó vồ ở một thung lũng gần biên giới Lào. Tôi làm nhiều nghề, đi nhiều nơi. Đời tôi vất vả. Ông cho phép tôi khỏi phải kể lại. Hiện giờ tôi mới về Hà Nội và đang thất nghiệp. Tôi không có nhà cửa, vợ con gì cả. Đã hai ngày nay tôi nhịn đói. Tôi ngồi trú mưa ở cửa rạp, nghe người ta nói với nhau rằng gánh hát đang khuyết một vai đóng hổ.

– Nhưng anh có biết rằng đóng vai hổ trên sân khấu không phải là bắt chước y như con hổ thật mà được.

– Tôi biết.

– Phải diễn bằng múa, diễn với nhạc, với trống. Sao cho giống thật mà lại hay, lại đẹp. Khán giả khó tính lắm. Không phải kép nào cũng đóng vai này được đâu.

– Tôi hiểu. Tôi đã cân nhắc. Tôi sẽ tập dượt thêm, nhưng chắc sẽ làm được.

– Tạm thời, tôi cứ tin anh. Sáng mai, anh sẽ diễn thử cho tôi xem. Bây giờ anh sẽ ăn cơm. Rồi anh kép đóng Võ Tòng sẽ đưa cho anh cái lốt hổ và sẽ tập với anh. Nếu quả thật anh diễn được, tôi sẽ nhận anh vào gánh.

Suốt ngày và cho đến tận nửa đêm hôm ấy, người khách lạ tập với anh kép đóng Võ Tòng trên căn gác sau rạp hát. Anh tập lầm lỳ, không nghỉ, không nói năng, chỉ im lặng nhìn và nghe Võ Tòng chỉ dẫn. Đã nhiều lần Võ Tòng gặng hỏi về tông tích anh ta, thử bắt chuyện, nhưng anh ta không hé răng. Anh học thuộc mọi động tác của những vai hổ cũ, nhưng lại diễn theo lối của anh với những động tác mới rất lạ, nhưng rất hay. Võ Tòng chưa từng thấy ai đóng hổ như vậy cả. Một con hổ dữ tợn, hung ác, có sức mạnh khủng khiếp, cái sức mạnh âm u, hoang rợ của rừng sâu, cái sức mạnh bản năng điên dại của những bắp thịt, những móng vuốt và răng nhọn. Cái sức mạnh ấy đã bị Võ Tòng quật ngã. Con hổ thèm khát máu tươi, từng ăn thịt bao người, gần như đã thành tinh, phải gục xuống trước Võ Tòng. Những cái thu mình rồi lao vút ra như tên bắn. Những bước chân chờn vờn, chắc khỏe. Thân hình ngàn cân của hổ vừa nặng nề, vừa thoăn thoắt giảo hoạt. Đầu lắc lư, mình run lên bần bật vì giận dữ, con hổ gầm lên những tiếng gầm man rợ, quái đản, như có mùi máu tanh rùng rợn bốc lên. Người khách lạ diễn theo nhịp trống đổ dồn vừa như thực vừa như múa. Động tác nào cũng đẹp, cũng ghê gớm, người xem phải nín thở hồi hộp, lo sợ, để rồi càng thấy sự tài giỏi, can đảm của Võ Tòng.

Dường như nỗi căng thẳng của ba ngày đêm ôm chặt trên cây, đối diện với hổ, dường như kinh nghiệm của cả cuộc đời phiêu bạt, đói khổ, phải đối chọi, giành giật với nhiều kẻ ác, người khách lạ đã dồn cả vào lớp diễn này.

Ông bầu gánh từ kinh ngạc chuyển sang mừng rỡ, vừa xem xong, ông vội cho người dán quảng cáo, gõ chiêng trống vang cửa rạp, bán vé diễn tích Võ Tòng đả hổ ngay tối đó.

Khán giả kéo đến chật rạp, tích Võ Tòng chưa bao giờ thành công rầm rộ như vậy.

Người khách lạ trở thành anh kép chính thức của đoàn, mặc dù ngoài vai hổ, anh không đóng vai nào khác. Không ai biết tên thật của anh là gì, chỉ gọi là anh Hổ. Anh Hổ suốt ngày lầm lì, không mấy khi chuyện trò với ai. Anh vẫn mặc cái quần nâu, áo đen và đi đôi giày vải như hôm đến rạp. Người ta đồn đại nhiều quanh tung tích của anh, có người bảo anh bị mẹ mìn bắt đưa sang Lào từ nhỏ, những phường săn bên đó đem nhốt anh vào lồng sắt, đặt ở rừng làm mồi nhử cọp. Có người bảo anh bị đẩy lên mạn ngược vì đã chém chết một viên đội xếp Tây, anh trốn tù, sống nay đây mai đó, bây giờ vẫn phải giấu mặt… Không hiểu có đúng vậy không, chỉ biết anh không vợ con, không quê quán, tên tuổi cũng chẳng rõ, suốt ngày ngồi im một chỗ. Anh diễn khá như vậy, ông bầu chỉ giả một số lương vô cùng ít ỏi, anh cũng chẳng hề phàn nàn.

Tỏ ra gần gũi quý mến anh Hổ hơn cả, là anh kép đóng vai Võ Tòng. Võ Tòng thường hay mua thuốc lá cho anh Hổ, anh ta nghiện thuốc nặng. Hai người ngồi cạnh nhau hàng buổi, tuy chẳng nói gì. Những lúc đó, mắt anh Hổ dịu hẳn lại, mặt anh hiền hậu, những nếp răn quanh vết sẹo như mờ đi, khóe miệng mím chặt thoáng mỉm cười. Lên sân khấu, họ lại lăn xả vào nhau, giao đấu dữ dội liền mấy hiệp. Ít người kép hát nào gắn bó với vai diễn của mình như anh Hổ. Có lần, anh nói với anh Võ Tòng:

– Tôi đóng hổ, không phải tại tôi thích hổ, mà tại tôi thích Võ Tòng. Tôi thích con người áo vải tay không mà dám đập chết loài beo cọp. Đời tôi nhiều uất ức cay cực lắm. Vợ con tôi, chúng nó giết chết cả, cái lũ người ấ còn ác hơn cả hùm beo…

Nói đến đây, anh lại nín bặt, không kể tiếp nữa. Dạo ấy trời rét như cắt. Ngoài phố mưa phùn nhớp nháp, lạnh buốt. Những mái nhà tối đen, nhấp nhô dưới ánh đèn vàng quạch. Đó là mùa đông năm 1944. Đêm đêm, hiến binh Nhật đi tuần rầm rập trên đường. Tiếng gươm súng va lách cách, tiếng hô thét rợn người.

Anh Hổ không có chăn màn, giường đệm gì cả. Diễn xong, anh Võ Tòng kéo cái phông hậu xuống đắp, nằm ngủ ngay ở cánh gà sân khấu, và anh Hổ thì ngồi vào cái ghế sơn đỏ vẫn thường dùng làm ngai vua. Anh để nguyên cả lốt hổ, đầu vẫn ở trong cái đầu hổ, ngồi ngủ. Áo anh phong phanh, cái lốt hổ dầy giúp anh chịu được rét buốt của đêm dài.

Một đêm vào khoảng 2, 3 giờ sáng, có tiếng quát tháo ồn ào. Một tốp hiến binh Nhật xộc vào rạp hát. Dạo đó chúng hay đi lùng sục khám xét. Anh Võ Tòng choàng dậy, đã thấy bốn năm tên Nhật xông lên sân khấu. Chúng đều đi ủng, đội mũ dạ, đeo kiếm dài. Một thằng quát:

– Những ai ở đây, ra mau!

Bỗng tên Nhật hốt hoảng lùi lại, ú ớ kêu: dưới ánh sáng lờ mờ, một con hổ, không, một con quái vật đi hai chân như người loạng choạng bước ra. Tên Nhật kinh hãi rút kiếm ra. Võ Tòng chưa kịp xông lại ngăn thì tên Nhật đã vung kiếm chém mạnh vào cổ con hổ. Lưỡi kiếm sắc như nước, chỉ nghe phập một tiếng, cái đầu hổ đã rơi phịch xuống sàn sân khấu. Mấy cái đèn pin chiếu vào, máu phun ra từ đầu hổ. Võ Tòng rú lên, lao tới, ôm chầm lấy bạn. Đầu anh Hổ đã bị chém rời ra cùng cái đầu hổ. Cái thân còn quờ quạng vài giây rồi bất động.

Anh Hổ đã bị giết chết trong vai diễn của mình.

Hôm sau, ngày đưa đám anh Hổ, trời vẫn mưa phùn mù mịt.

Người ta nhấc đầu anh ra khỏi đầu hổ thật, máu anh đầm đìa cả da hổ. Chân tay anh co quắp lại, không thể nào cởi bộ lốt da hổ ra khỏi mình anh, trừ khi cắt nát lốt da hổ ra. Gánh hát đành phải đặt anh vào quan tài nguyên như vậy. Lốt hổ của vai diễn trở thành vải liệm của anh.

Câu chuyện này do một chiến sĩ của trung đoàn Thủ đô kể lại cho tôi. Anh đã nghe chính anh kép đóng Võ Tòng kể cho anh và trung đội của anh, trong một chiến lũy đầu phố Hàng Gai. Năm 1946, Võ Tòng đã trở thành một chiến sĩ quyết tử của trung đoàn Thủ đô. Anh chiến đấu can đảm đến liều lĩnh. Anh bạn tôi kể: trong một trận đánh ở cổng sau chợ Bắc Qua, Võ Tòng đã dùng mã tấu quần nhau với bốn thằng Lê dương cao lớn và đã chém gục chúng.

Lưu Quang Vũ
1983
Nguồn: Mượn Dấu Thời Gian

Đã đóng bình luận.