Một thoáng hương xưa

Posted: 04/08/2012 in Phạm Khắc Trung, Tùy Bút / Tản Mạn / Ký Sự

Phạm Khắc Trung

Tôi sinh ra và lớn lên ở vùng ngoại ô Saigon. Xóm tôi ở gần chợ, gần trường học, và gần cơ sở hành chánh xã. Nhưng chỉ cần bước sâu vào trong độ nửa cây số, xóm trong là khu vườn tược ruộng nương. Thủa đó phương tiện truyền thông rất hiếm hoi, phương tiện lưu thông còn hạn hẹp, nên giữa thành thị và ven đô, dẫu chỉ cách nhau vài chục cây số, nhưng lối suy tư và cuộc sống của họ cách biệt thật xa.

Tôi chăm học từ nhỏ, nguyên bậc tiểu học, không có tháng nào tôi bị lọt khỏi hạng ba, đứng hạng nhì tôi đã thấy buồn rồi, vậy mà thi Đệ Thất tôi rớt cái đụp! Ba tôi chưng hửng không chuẩn bị cho tình huống bất ngờ, lúc đầu ông muốn tôi học lại lớp Nhất để thi Đệ Thất năm sau, nên không ghi danh cho tôi học trường tư (khai giảng trước trường công 2 tháng), sau nghe thiên hạ bàn tán, học trễ đến tuổi phải đi quân dịch, ông liền xin cho tôi vô học trường bán công do quân đội tổ chức, lúc đó tôi chỉ ước ao, lớn lên được lên Saigon học… Đến năm học lớp Đệ Ngũ, tôi nằng nặc đòi cha mẹ cho lên học trên Saigon, và năm sau, tôi đã dò dẫm ghi tên vào trường Hưng Đạo học buổi chiều lớp Đệ Tứ A14.

Trải qua vài tuần chưa rành đường đi học, tôi vẫn bám đuôi xe đò Hóc Môn – Saigon, thẳng đường Lê Văn Duyệt, lên tận bến xe ở Ngã Sáu Saigon, quẹo bùng binh vào đường Võ Tánh, đến rạp Khải Hoàn lại theo cái bùng binh vô đường Cống Quỳnh, khu đệ nhất cấp nằm đối diện với rạp hát Thăng Long. Ra về tôi cũng theo tuyến đường đó, nghĩa là tôi đi đánh vòng, vừa xa vừa tốn kém cả thì giờ lẫn tiền bạc. Quê một cục!

Ngu ngơ đến thế mà lúc tan học, tôi vừa dắt xe ra đến ngoài cổng trường, một thiếu niên hùng hổ nhào tới đấm vào mặt tôi. Rất may là anh ta đến từ phía đối diện với chiếc xe tôi đang dắt, và do phản ứng tự nhiên, tôi xô chiếc xe ngả về phía anh ta, khiến anh ta phải lách qua tránh, thành thử cú đấm chỉ sớt ngang mặt. Rồi nhờ thiên hạ la toáng lên, anh ta nghĩ không chắc đánh được tôi nên hồi đầu lủi mất.

Hôm sau khớp tôi định bỏ học, nghĩ tự ái đã cãi lời cha mẹ, nhất quyết đòi lên học trên Saigon cho được, giờ chưa hết tháng đã bỏ học thì quá quê! Tôi gồng mình lủi đại vô lớp ngồi, nhưng đánh lô tô trong bụng, mong sự việc đừng tái diễn. Tôi ngồi ngay cửa sau lớp ở tầng trệt, mắt đăm đăm ngó chừng học sinh ngoài cổng bước vào, chợt nhận ra anh chàng hôm qua đi chung với bốn năm người khác, đang cười nói ồn ào chỉ trỏ lung tung, rồi nhắm hướng tôi ngồi xồng xộc đi tới. Đã tới nước liều, tôi rút ống khóa xe thủ sẵn trong cặp ra đứng lên bàn thủ thế. Thấy tôi hung dữ, nhóm anh lùi lại, rồi anh xua tay cười bảo tôi rằng, “Tôi tới xin lỗi bạn, hôm qua đánh lầm người!” Tôi chửi thầm, “Bố khỉ!”

Năm đó tôi may mắn gặp người thày dạy Toán thật hết lòng, Giáo Sư Nguyễn Tá là một ân sư lớn trong đời tôi. Số là thế này, thày Tá thắc mắc tại sao những điều thày giảng thì tôi hiểu ngay, nhớ lẹ, trong khi những nguyên tắc cơ bản ở lớp dưới lại không biết gì? Tôi trình bầy cho thày biết, rằng trường tôi từng học ở ngoại ô thiếu thốn trăm bề, trường không đủ tiền nên thường mướn sinh viên địa phương dạy giờ cho đỡ tốn, phần lương ít nên khi kiếm được việc khác người ta bỏ dạy, phần bị động viên nên lớp không có giáo sư, mỗi năm đổi giáo sư bốn năm lần, thời gian chờ có thày khác nhiều hơn giờ học, cho nên tôi chỉ được học khoảng nửa chương trình ấn định mỗi năm, năm Đệ Lục còn nghỉ học cả nửa năm vì lý do an ninh do biến cố Tết Mậu Thân để lại. Thày bảo tôi mỗi lần có giờ thày (2 giờ chót), tôi ở lại khoảng một-hai tiếng thày kèm lấy căn bản lại. Mấy tuần sau thày khoe với những giáo sư khác, rằng tôi là học trò ưng ý của thày! Môn Toán Lý Hóa bấy giờ tôi đã có hạng.

Lên Đệ Tam tôi đã thành người khác, không ngu ngơ nhút nhát như thủa mới lên Saigon. Tôi đã biết kết bạn, rủ rê nhau làm công tác xã hội. Buổi đầu ra quân, chúng tôi phụ Sở Vệ Sinh dọn dẹp đám cháy ở khu Bùi Viện trước trường. Mỗi trưa tan học xong, chúng tôi ăn vội ổ bánh mì dằn bụng, rồi bắt tay dọn dẹp cho tới quá chiều, ròng rã suốt hai tuần lễ mới xong.

Hôm cuối cùng, tôi đang loay hoay quay mặt vào trong quét gôm rác vụn ở một góc kẹt, tai tôi nghe tiếng xí xa xí xô của đám người lạ, tôi chột dạ với cảm giác như đang bị bao vây, cầm chắc cán chổi trên tay, tôi quơ chân quay 180 độ đâu lưng vào góc thủ, ánh mắt tôi quét ngang, chạm ngay ánh mắt người đã đánh lầm tôi khi trước. Nhận ra tôi anh ta hơi sửng sốt, khựng mất vài giây anh mới lúng túng hỏi bâng quơ, “Bộ anh làm cho Sở Vệ Sinh ư?” Chưa biết mục đích của đám thiếu niên nên tôi đáp nhát gừng, “Tôi chỉ làm thiện nguyện!” Anh tỏ vẻ bẽ bàng, ngập ngừng thốt, “Chúng tôi là dân khu vực này lại không dọn giúp, để anh ở nơi khác đến dọn dẹp giùm…, coi như chúng tôi thiếu anh một món nợ!” Rồi anh dơ tay giới thiệu tên mình cùng những người bạn. Tôi vui vẻ bắt tay từng người, nhưng chỉ nhớ được tên anh là Lụa, và hai người khác, một tên Đạt, một tên Sơn.

Sự đời kể đến ngộ! Cuối năm học tôi gặp chuyện không hay nên ghi danh qua trường Thăng Long học lớp Đệ Nhị, vô tình lại gặp mặt đủ Lụa, Sơn, Đạt. Tại đây tôi cũng được Đặng Kim Lân, một người bạn của bạn tôi, giới thiệu Trần Bảo Dân vào nhóm. Dân mới học xong lớp Đệ Tứ ở trường Pétrus Ký, vì trễ tuổi nên Dân mua chứng chỉ Đệ Tam và ghi danh học nhẩy lớp Đệ Nhị ở trường Thăng Long.

Do duyên cớ nào thì tôi không biết, Dân và Lụa có chuyện xích mích, hai bên hẹn thanh toán nhau lúc 2 giờ tại công viên trước trường. Lụa kéo đồng đảng ở khu Bùi Viện sang (một trong những băng đảng du đãng nổi tiếng ở Saigon), Dân quy tụ bạn bè cũ mới ở hai trường Thăng Long và Pétrus Ký đến. Lúc đó tôi chưa thân với Dân, Dân biết tôi quen Lụa nên dặn bạn bè đừng cho tôi biết, cũng nhờ miệng Tín bép xép mà tôi đoán được nguồn tin.

Hai bên đang dàn quân thì tôi đến, hầu hết người hai bên đều biết tôi nên rất ngỡ ngàng. Tôi chen vào giữa Dân và Lụa nói, “Hai đứa mày đều là bạn của tao, tao không muốn thấy tụi bay đánh nhau bể đầu sứt trán”. Thấy hai bên đều căng, quyết giải quyết bất bình bằng vũ lực, tôi nổi khùng đề nghị, “Phải đánh nhau thì tao đánh tay đôi với thằng Lụa trước rồi sẽ đánh với thằng Dân sau. Được thua không cần biết, miễn đánh nhau xong tụi bay giảng hòa nhau!” Lụa khinh thường bảo, “Mày không đánh lại tao đâu!” Ai nhìn vào chẳng biết, Lụa to, đen, chắc và khỏe như con gấu, còn tôi chỉ được tính liều, “Đánh tay đôi tao không ngán thằng nào, mày đấm tao ba đấm, chẳng lẽ tao không quơ trúng lại mày một thoi?” Lụa đâu lạ gì tính nết tôi nên cười bảo, “Nhưng tao còn thiếu mày một món nợ, mày có đánh tao cũng không đánh trả”. Được thể, tôi quay qua Dân tố, “Vậy tới phiên tao với mày?” Dân lắc đầu, “Tao với mày thù oán gì mà đánh?” Tôi thừa thắng tấn công, “Thế thì tao yêu cầu hai đứa mày hòa!” Lụa nhìn tôi một hồi rồi chậm rãi đưa tay ra cho Dân bắt, ván bài phé này tôi thắng ngon ơ! Từ đấy hai đứa kết thân và Dân nể tôi lắm, một thời gian sau Dân rủ tôi kết nghĩa vườn đào.

Trên giấy tờ tôi sinh đầu Xuân 55, Dân sinh giữa năm 54, nhưng Dân viện dẫn mọi lý do tôn tôi làm anh cả. Tôi đòi căn cứ trên tuổi tác nên Dân thú thật, “Trên nguyên tắc ba tao tập kết ra Bắc theo hiệp định Genève. Khi đẻ tao ra má tao khai cha vô danh, còn tăng tao thêm một tuổi để tránh người đời nghi kỵ, chứ thật sự tao đẻ năm 55”. Hễ Dân kể thì tôi nghe, chứ chơi với nhau bao năm, tôi không hề thắc mắc tình cảnh gia đình nhà Dân.

Một lần tôi theo Dân về Bến Lức thăm má Dân. Khuya đang ngủ ở gian trong, tai nghe nhiều tiếng động lạ, rồi có người lạ vô nhà. Tôi độ rằng mấy ông nằm vùng tới viếng, nghĩ đời mình “đứt chến” từ đây, nên hoang mang ngồi nhổm dậy. Dân nắm tay tôi ghì lại, miệng thì thào, “Nằm yên đi, không sao đâu!” Sáng hôm sau ngủ dậy, cả Dân lẫn má Dân đều không nói gì đến chuyện hồi khuya, nên tôi cũng làm thinh không nhắc tới.

Hè 72 có lệnh đôn quân, Dân bị động viên chờ đi Thủ Đức. Dân nói với tôi, “Tao không thể cầm súng bắn lại cha mình. Tao sẽ lên Thánh Thất Cao Đài tu làm Lục Sự!” Từ đó, tháng tháng tôi chở Hạ Phượng, bạn gái của Dân xuống Tây Ninh thăm Dân. Phượng yêu Dân bằng tấm chân tình, thấy tình cảnh hai người mà lòng tôi se thắt.

Một hôm gần cuối năm 74, lúc trời chập choạng tối, tôi đi học về một đỗi thì Dân ghé vào nhà, Dân ngủ lại chơi với tôi qua đêm để hôm sau về Bến Lức chờ đón vô bưng với cha. Tôi mượn bà chị 5 ngàn dúi vào tay Dân, rồi ngước nhìn đôi dòng lệ lăn tăn trên má, chảy vào kẽ miệng Dân đang run run bặm chặt. Hai đứa nhìn nhau không nói lời từ biệt, Dân bước lên xe đò, tôi quay về bãi giữ xe, hai đứa cùng rời xa cảng miền Tây.

Mãi tới cuối tháng 5/75 Dân mới xuất hiện. Hôm ấy tôi ở trên trường, Dân ghé nhà biếu mẹ tôi hai ký đường, nửa ký bột ngọt, và một cây thuốc lá Tam Đảo gửi tặng tôi. Rồi hơn một tháng sau Dân mới ghé gặp tôi, tôi chở Dân đi thăm những người bạn cũ, ôn lại kỷ niệm xưa. Có một điều đặc biệt, không biết có phải do linh tính hay không, mà tuyệt đối chúng tôi không đả động đến lập trường, vấn đề chính trị… Dân chỉ khoe đã đổi họ Lê và nhắn, má Dân mời tôi xuống Long An chơi thăm bà. Tin tôi nghe từ người bạn khác, rằng ba Dân mang quân hàm Đại Tá, má Dân làm Chủ Tịch Sở Thương Nghiệp Long An. Một lần gặp rồi thôi Dân bặt tăm không tin tức, nghe đâu chuyện tình giữa Dân và Phượng cũng gẫy gánh dọc đường. Dẫu biết rằng Phượng sẽ thành công, bởi Phượng khéo léo và có lòng, nhưng tới nay tôi vẫn thao thức trong lòng, canh cánh mong biết tin từ Phượng.

Cho tới Tết 77, tôi nhận được thiệp chúc Tết của Dân từ Hà Nội gửi về, Dân khoe đang theo học Đại Học Công An, khiến tôi hoang mang trong dạ. Lúc này tôi đã đi làm, đang phụ trách phòng Tài Vụ cho nhà máy xay Bình Tây (hãng rượu Bình Tây cũ), nên có quen một số cán bộ Trung cấp từ ngoài Bắc vào. Tôi vờ khoe tấm thiệp của Dân với những người này, mong ý kiến dư luận để rộng đường suy xét. Anh Chuyên, kỹ sư cơ khí rất quý tôi, đọc xong tấm thiệp anh cười khề khà bảo, “Lý lịch phải sạch lắm mới được vào Đại Học Công An. Anh nói chú đừng buồn, thân nhân anh, ai đi công an anh lánh hết!”

Năm 1991, đứa em gái kế tôi vượt biên thoát kể, “Những năm đầu 80 em khổ như trâu, mướn phòng ở lậu trên đường Trương Minh Ký. Ngày ngày em ôm thùng thuốc lá bán lẻ lê la kiếm sống qua ngày, chốc chốc lại bị công an đuổi bắt. Mấy lần em gặp anh Dân, lúc đó đang đeo lon Thiếu Úy hay Trung Úy công an trong khu vực…” Tôi hỏi, “Thế nó có nhận ra em không?” Em tôi nhanh nhẩu đáp, “Nhận ra chứ! Thấy em anh ấy hơi sững sờ. Không biết anh ấy sợ em nhận bà con, hay cố tình ngó lơ cho em chạy thoát?” Tôi lại hỏi, “Từ lúc anh đi Dân có ghé nhà mình?” Em trả lời, “Em cũng không ở nhà nên không biết, nhưng cũng không nghe nhà nói, chỉ nghe nói anh Thành có xuống thăm nhà mấy lần!” Rồi em tôi thổn thức, “Anh Thành tử tế lắm anh ơi! Một hôm ảnh chạy xe ngang, lướt thấy em ngồi bán thuốc bên lề đường trông quen, ảnh sinh nghi quảy xe lại hỏi, ‘Phải Báu không?’ Em nói ‘Dạ! Chào anh Thành!’ Mắt anh ấy mọng đỏ lên nói, ‘Không ngờ em khổ sở thế này!’ Rồi ảnh ghi địa chỉ chị Oanh, nói ảnh có việc gấp phải đi, bảo em tìm đến địa chỉ chị Oanh sẽ giúp đỡ. Em không tới nhờ nhưng vẫn trọng ơn ảnh đã có lòng tử tế!” Rồi em hỏi tôi, “Anh có biết anh Thành với chị Oanh bây giờ ở đâu không?”

Tôi bồi hồi nhớ lại kỷ niệm xưa. Thành và tôi chơi thân với nhau từ lúc học Đệ Tam, hai đứa gắn bó chia sẻ mọi điều, từ chuyện học hành cho chí vui chơi, văn chương, công tác xã hội… Tôi từng xem gia đình Thành như mái ấm thứ hai, tưởng quá hiểu nhau mới nói thẳng thành ra nông nỗi. Tôi đem chuyện “Nồi cơm Nhan Hồi” kể cho em nghe rồi bảo, “Thành là người bạn tốt! Lúc đến Thái Lan Thành có liên lạc với anh. Thời gian đó anh đang khốn cùng. Đọc thư Thành, anh động lòng vì một chuyện nhỏ anh từng giận Thành khi trước, anh viết thư nói thẳng những điều anh nghĩ. Thành hiểu lầm giận nên không liên lạc với anh từ khi đến Úc định cư”. Tôi thở dài nói tiếp, “Đến Khổng Tử nhìn chuyện trước mắt còn hiểu lầm, thì thư từ qua lại làm sao tránh được?” Báu trầm ngâm hỏi, “Sao anh không đính chính?” Tôi cười, “Chuyện ‘Nồi cơm Nhan Hồi’ mới kể, mày vẫn chưa rút tỉa được bài học gì sao còn hỏi ấm ớ hội tề?” Báu ngơ ngác trố mắt hỏi, “Rút tỉa điều gì cơ?” Tôi buông gọn, “Đừng ăn cơm hớt!” Báu đập vai tôi cười hắc hắc, nước mắt dàn dụa như đang khóc, cô biết tôi muốn kết thúc câu chuyện.

Phạm Khắc Trung
Nguồn: Tác giả gửi

Đã đóng bình luận.