Nguyễn Mạnh Trinh
Đặng Thùy Trâm (1942-1970)
Năm 2005, “Nhật ký Ðặng Thùy Trâm” được in và nhanh chóng được hệ thống tuyên truyền của chế độ đánh bóng. Tác phẩm này là cuốn nhật ký của một bác sĩ Việt Cộng viết trong thời kỳ mà chiến tranh dữ dội nhất và được “biên soạn” lại để phù hợp với mục tiêu truyên truyền của chế độ. Những “lãnh đạo” chế độ như cựu tổng bí thư Lê Khả Phiêu, cựu Thủ tướng Phan Văn Khải đã ngỏ lời khen tặng và cổ võ tiếp theo là cả một chiến dịch rầm rộ tán dương. Không những ở trong nước mà chiến dịch tuyên truyền còn lan ra đến ngoại quốc. Ðã có nhiều bản dịch ra nhiều ngôn ngữ khác nhau nhằm phổ biến một cách rộng rãi tác phẩm này.
Nhà xuất bản Random House xuất bản “Last night I dream of peace: The diary of Ðang Thuy Trâm” do Andrew. X. Pham dịch từ “Hồi ký Ðặng Thùy Trâm” với lời đề tựa của Frances Fitzgerald. Nhà xuất bản Philippe Picquer xuất bản “Ðặng Thùy Trâm: Les Carnets Retrouvés (1968-1970)” với đề tựa của Dividier Jacob. Nhà xuất bản Hoa văn dịch sang Hoa ngữ với nhan đề ”Ðêm qua tôi mơ thấy hòa bình”. Và tác phẩm này còn được dịch sang tiếng Lào, tiếng Spanish, tiếng Thái Lan.
Năm 2009, “Nhật ký Ðặng Thùy Trâm” còn được chuyển thể thành phim ảnh với đạo diễn Ðặng Nhật Minh nhan đề: Ðừng Ðốt (D’ont Burn) và các diễn viên Minh Hương, Patrick McGowan, Tina Dương. Từ đó đến nay đã được mang trình chiếu ở nhiều nơi trên nước Mỹ.
Một chiến dịch rầm rộ như vậy chắc tốn nhiều công của. Nhưng, kết quả có được như chế độ mong đợi hay không? Hay có khi là con dao hai lưỡi, kích thích lòng yêu nước không có nghĩa là mù quáng đi theo con đường đấu tranh của quốc tế vô sản gây chiến tranh. Những người trẻ yêu nước giống như Ðặng Thùy Trâm có khi lại biết được nguồn cội của cuộc chiến xâm lược của Cộng sản Bắc Việt như hiện tại bây giờ đã xảy ra.
Có nhiều người, nhất là trong giới trẻ sinh viên ở Hoa Kỳ, vì tò mò nên đã đi xem bộ phim nói trên. Và chủ đích là tuyên truyền ở các trường đại học để lôi cuốn giới trí thức nên phim thường được tổ chức để chiếu trong các khuôn viên đại học. Một cô nữ sinh viên USC đã hỏi tôi “Chú đã xem phim “Ðừng Ðốt” chưa?” Và tiếp theo “Mùi tuyên truyền khích động rõ lắm. Nếu chưa đi xem thì chú đừng đi.” Tôi chợt nhớ lại thuở xưa còn bị nhốt trong tù cộng sản, phải đi xem những phim “ba vạ” tương tự như thế rồi trở về lán viết cảm tưởng. Và thấy rùng mình. Sống ở Mỹ lâu rồi mà còn thấy lạnh gáy. Không dè tuyên vận Việt Cộng còn mò mẫm được tới đây!!!
Trước năm 1975, văn học miền Bắc là một nền văn học đầy tiếng súng. Tất cả nỗ lực đều dồn vào chiến tranh và văn học trở thành những cổ võ cho mặt trận. Văn chương là để viết về những anh hùng và trong xã hội ấy hình như có rất nhiều “anh hùng”, mà hành động của họ dường như chỉ thích hợp với những chuyện phong thần…
Sau năm 1975, chiến tranh vẫn còn âm hưởng nhưng văn học càng về sau thì nhiều đề tài xen kẽ hơn và đến thời đổi mới thì chủ đề ấy xem ra không còn vị trí độc tôn nữa. Ở thời kỳ kinh tế thị trường, những đề tài như tính dục hay bạo lưc xã hôi đen xem ra hấp dẫn hơn những hình tượng anh hùng nhàm chán của thời xa xưa.
Nhưng như vậy không phải là đường tự do, ai muốn đi đâu thì đi, mà vẫn có một con đường được tuyên huấn chỉ định. Tất cả phải đi vào lề bên phải và ai mon men ra khỏi phạm vi ấy thì sẽ bị biện pháp ngay. Có thể bằng biện pháp hành chánh, tịch thu sách, cấm viết trên các tờ báo hoặc nếu trầm trọng thì có thể bị tù đày, giam cứu…
Một phương cách mới tuyên truyền được áp dụng với những tác phầm như “nhật ký Ðặng Thùy Trâm”, như “Mãi mãi tuổi hai mươi” – nhật ký của Nguyễn Văn Thạc, “Tài Hoa ra trận” – nhật ký Hoàng Thượng Dung… Những mẫu người chiến sĩ trong chiến tranh nay được làm sống lại từ những trang nhật ký với mục đích muốn làm hồi sinh lại hào khí yêu nước của thời “chống Mỹ cứu nước” (mà quên đi vế thứ hai” theo Cộng giết dân). Những mẫu người chiến sĩ ấy không cứng nhắc quá như thời những anh hùng đã được thổi phồng bằng các văn nô như anh hùng Núp, Bế Văn Giàn, Phan Ðình Giót, Lê Văn Tám… lúc trước. Bây giờ, họ cũng có những trăn trở về gia đình, về tình yêu, để cho gần gũi hơn với đời sống thực. Nhưng, tựu chung, vẫn là những hình tượng của một sự truyên truyền giả trá.
Không ai có thể phủ nhận lòng yêu nước chịu hy sinh của Ðặng Thùy Trâm, hay Nguyễn Văn Thạc, Hoàng Thượng Lân,.. Họ viết trong sự chân thành từ nguyên bản nhưng khi bị “biên tập” thì lại khác. Họ trở thành những người hô hào người khác hy sinh mà cho một mục đích nhiều khi mù mờ của những âm mưu chính trị. Cũng như trong bản dịch của Andrew X. Phạm, những đoạn đề cập đến quân đội Hoa kỳ cũng được “biên tập” lại cho phù hợp với đường lối chính trị của chế độ bây giờ. Thêm hay cắt xén đi, nguyên tác đã bị “biên tập” từ trước nay lại càng sai biệt.
Có người thắc mắc về danh từ “Biên Tập”. Thế nào là biên tập, có giữ được trung thực cho những dòng chữ của người đã viết ra nhật ký không ? Hay là, thêm vào những đoạn “tuyên truyền” và cắt bớt những đoạn không thích hợp. Chắc không ai có thể trả lời chính xác bằng những người trong cuộc ! Thế mà, có một ông “đại trí thức” ở đâu bên Pháp trong nhóm Diễn Ðàn trước đây thuộc thành phần Việt kiều yêu nước nhưng có lúc bị cấm về, tự nhiên không ai bảo lại khăng khăng bênh vực : “Ðối sánh bản in của công ty Nhã Nam và Nhà xuất bản Văn Học với di cảo Ðặng thùy Trâm, ta có thể kết luận rằng nó không hàm chứa một ý đồ “bất trung” nào. Những khác biệt một phần do chủ trương biên tập, một phần do cách làm việc thiếu cẩn trọng” (Nguyễn Ngọc Giao – Nhật ký Ðặng Thùy Trâm: so sánh nguyên bản và ấn bản). Riêng tôi, không biết trường hợp tỉ dụ như cắt bớt những đoạn phê phán chế độ Cộng Sản của hồi ký Nguyễn Hiến Lê của nhà xuất bản có mang một ý đồ “bất trung” nào không? !!!
Thêm một chi tiết về một nhà biên tập khác, bút danh Ðặng Vương Hưng, phó tổng biên tập báo Công An Nhân Dân, người đã “biên tập “hai cuốn nhật ký “Mãi mãi tuổi hai mươi” của Nguyễn Văn Thạc và “Nhật ký tài hoa ra trận” của Hoàng Thượng Lân. Theo bài viết “Vụ Scandal giữa lòng Hà Nội” của Vũ Quế Dương đăng trên web-site Talawas thì ông nhà thơ này có đời tư khá bẩn và không đáng tin tưởng khi nói lên những lời rao truyền rất đạo đức và đầy lý tưởng. Ông này khi in cuốn “Mãi mãi tuổi hai mươi” đã lời đến một món tiền khổng lồ là 1 tỷ 300 triệu đồng Việt Nam nhưng khi chi trả tiền chút đỉnh cho cha của tác giả Nguyễn Văn Thạc thì chi ly từng đồng và tỏ ra rất hỗn hào khinh người. Tệ hại hơn, ông biên tập này còn dâm ô hoa thơm đánh cả cụm đến nỗi bị hai chị em cô phóng viên thuộc quyền gài bẫy tống tiền khiến bị thân bại danh liệt và cách chức phó tổng biên tập báo Công An Nhân Dân. Thế mà, ông này vẫn vác mặt dầy đi cổ động cho những tác phẩm như “Mãi mãi tuổi hai mươi” và ” Nhật ký tài hoa ra trận”. Thử hỏi, những lời nói và bài viết giới thiệu của mẫu người như thế có đáng tin cậy không? Ông Ðặng Vương Hưng chắc hiểu được chính sách mà cả Ðảng và bộ máy tuyên truyền thực hiện ? Tôi chợt nghĩ đến ngôn từ “dối trá” của văn hào Solzhenitsyn!!!
Nhà văn Tiêu Dao Bảo Cự, một cây bút đang sống ở trong nước, đã nhận xét về Hồi ký Ðặng Thùy Trâm và “Mãi mãi tuổi hai mươi” của Nguyễn Văn Thạc như sau:
“..Trong cuộc chiến tàn khốc vừa qua dân tộc Việt Nam đã chịu bao nhiêu hy sinh máu xương, đau thương mất mát và cũng đã xuất hiện bao nhiêu người anh hùng, nhất là những người trẻ tuổi, trong đó có Nguyễn Văn Thạc, và Ðặng Thùy Trâm. Họ là những người trẻ tuổi vô cùng trong sáng, yêu nước nồng nàn sẵn sàng chấp nhân mọi gian khổ hy sinh vì lý tưởng độc lập tự do của tổ quốc.
Ðặc biệt hai cuốn nhật ký Nguyễn Văn Thạc và Ðặng Thùy Trâm gây xúc động sâu xa vì được viết với một giọng văn tài hoa trữ tình hoặc giản dị nhẹ nhàng nhưng sâu lắng mô tả hiện thực cuộc chiến diễn ra ngay trước mắt từng ngày, đi vào những xúc động nội tâm chân thật, tinh tế đầy chất nhân văn chứ không hề lên gân cường điệu. Người ta vô cùng khâm phục những con người như thế, không cần gì phải đợi ai tuyên truyền tung hô. Họ viết nhật ký là viết cho chính họ trong tâm tình riêng tư và chính vì thế sự chân thật càng tăng thêm giá trị.
Tuy nhiên đọc kỹ ta sẽ thấy sự chân thật trong sáng của họ cũng đã bị nhiễm sắc tuyên truyền mà họ không tự biết. Khi họ tự hào về con người xã hội chủ nghĩa, và giác ngộ giai cấp, căm thù đế quốc Mỹ xâm lược hăng hái đi vào chiến trường để giải phóng miền Nam.. có lẽ họ không bao giờ tự hỏi “Vì sao cuộc chiến?” Câu hỏi đó đã có sẵn câu trả lời qua công tác tuyên truyền cưỡng bức toàn thể xã hội của bộ máy toàn trị độc quyền chân lý. Dĩ nhiên ta không thể trách những người tuổi trẻ bị nhiễm độc tuyên truyền vì trong hoàn cảnh đó họ không thể ý thức được và cũng không vì thế mà lòng yêu nước, sự trong sáng và xả thân hy sinh của họ kém đi giá trị..”
Nhà thơ Bùi Minh Quốc, chồng của một liệt sĩ là nhà văn Dương Thị Xuân Quý, cũng viết trên trang mạng Talawas, phẫn nộ và đau đớn:
“Tôi, người may mắn sống sót sau những hy sinh của Dương Thị Xuân Quý, Ðặng Thùy Trâm, Nguyễn Văn Giá, Chu Cẩm Phong, cùng hàng triệu đồng bào, đồng chí của tôi, tứ 1975 trở đi càng ngày càng thấy nhân dân tôi đã lâm vào một bi kịch thê thảm nhất, cay đắng nhất, quái gở nhất: vì độc lập tự do mà cuồng nhiệt tự nguyện dốc cả sông máu núi xương để rồi” tự do” tự nguyện choàng lên cổ mình một cái ách nô lệ “vàng son” mang tên là sự lãnh đạo của Ðảng, mà thực chất chỉ là sự cai trị độc đoán của hơn một trăm Ủy Viên Trung Ương, thậm chí chủ yếu là mười mấy Ủy Viên Bộ Chính Trị. Nô lệ đến mức người ta bảo bỏ phiếu cho ai là ngoan ngoãn bỏ cho người ấy, chẳng biết người ấy tốt xấu thế nào. Nô lệ đến mức muốn nói điều mình nghĩ, mình thấy, mình biết cũng không báo nào đăng cho, cỡ như cựu thủ tướng Võ Văn Kiệt trả lời phỏng vấn mà cũng không được đăng trọn vẹn. Nô lệ đến mức ngươì ta áp đặt cái đường lối sai lầm dựa trên một kiểu lý luận nói lấy được( chữ dùng của tướng Trần Ðộ) là “kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa” cũng không biết mà cãi, hoặc biết mà không dám cãi, hoặc muốn cãi thì cũng không có diễn đàn mà cãi..”
Tôi đã đọc “nhật ký Ðặng Thùy Trâm “, và “Mãi mãi tuổi hai mươi”. Thú thực, tôi rất phục và thương những mẫu người mà tôi nghĩ có hình tượng của những anh hùng vô danh đã bị thời gian vùi lấp nhưng nay thì vì nhu cầu nên được lôi ra đánh bóng lại. Trong lời văn, trong suy tư, có chất sống thực và lôi kéo được sự theo dõi của độc giả. Sự hy sinh của họ không phải là không có ý nghĩa nhưng tiếc thay lại bị lợi dụng. Cái lý tưởng kháng chiến chống xâm lăng chỉ là chiêu bài thúc giục hy sinh trong một cuộc chiến ủy nhiệm.
Ðọc những ghi chép lại những sinh hoạt đời thường, những suy nghĩ rất gần cận cuộc sống, tôi nghĩ những điều ấy có thể là chung mang cho những người lính của hai bên. Họ bị đẩy vào cuộc chiến và không có một chọn lưa nào khác. Số phận bị định đoạt bởi những khắt khe của cuộc chiến. Một điều, họ có tâm hồn trong veo của những người rất ngây thơ nhìn đời sống qua những hỏa mù ảo ảnh tạo ra từ chế độ.
Một sự kiện khác chung quanh tập hồi ký là bài viết của một cô phóng viên báo Tuổi Trẻ cất công đi sang tận Hoa Kỳ để tìm tông tích một anh trung sỹ thông dịch viên Nguyễn Tru ng Hiếu đã dịch và khuyên anh Frederic Whitehurst, sĩ quan quân báo giữ lại tập nhật ký để ba mươi năm sau trao lại cho gia đình người tử trận. Cô phóng viên Uyên Ly này viết rất “nghệ thuật coi chuyến đi này như một “mission imposible”, một cuộc nhảy toán vào vùng địch đầy nguy hiểm. Người ở trong nước có thể tin vào những điều cô viết nhưng người ở hải ngoại, nhất là ở California, thì nực cười và coi là chuyện đi xa về rồi khoác lác lập công. Ở một xứ sở như Hoa Kỳ, dù có ai quá khích đến đâu cũng không thể làm những việc theo dõi hăm dọa người khác!!!
Có ai nghĩ rằng những biện pháp tuyên truyền mang những nhân vật chiến sĩ trẻ tuổi thành hình tượng để thúc đẩy quần chúng mê muội hy sinh để làm nô lệ cho một giai cấp mới thống trị.
Bây giờ, những mẫu nhân vật như Ðặng Thùy Trâm, như Nguyễn Văn Thạc, như Hoàng Thượng Lân,… lại có một phong trào để làm sống lại. Những cuốn nhật ký được giở ra với mục đích: làm sống lại những người đã chết…
Khi lời nói của những người sống, qua những trang hồi ký mất đi giá trị. Khi lý tưởng hư vô, hưởng thụ, trọng tiền bạc, bất kể và không nghĩ tới ngày mai chỉ biết hôm nay thành suy nghĩ của phần đông mọi người. Khi còn chiến tranh thuở ấy, thành chiến sĩ là một con đường độc đạo phải qua cho tất cả thế hệ thanh niên. Khi sự hô hào chiến đấu chống xâm lăng thành khẩu hiệu bắt mọi người đi theo. Lúc ấy, có những mẫu người đã chết trỗi dậy. …
Những người ấy là ai? Là người viết “Hồi ký Ðặng Thùy Trâm”, là Nguyễn văn Thạc của “Mãi mãi tuổi hai mươi”, là Hoàng Thượng Lân của “Nhật ký tài hoa ra trận”… Những người ấy, xương thịt đã mủn nát theo tháng ngày, bây giờ xuất hiện lại, sống lại, trong cái ồn ào cố ý. Cả một nước, bị tham dự vào một trò chơi dối trá…
Một tác phẩm được in tới cả trăm ngàn ấn bản, được giới lãnh đạo tuyên dương, được các nhà văn biên tập “tốt”, được hệ thống truyền thông nhắc nhở nhiều, được nhiều nhà phê bình của chế độ tán tụng… tất cả những điều âý có thể làm cho người đã chết ngậm cười nơi chín suối không ? Hay, chỉ làm đau xót thêm như khi cha ruột của người chiến sĩ đã hy sinh Nguyễn văn Thạc tác giả của “Mãi mãi tuổi hai mươi” bị cư xử tệ bạc vô nhân ? Và, có bao giờ suy nghĩ về sự bị mê hoặc của mình khi quyết định liều mình cho lý tưởng thời thanh xuân?…
Nguyễn Mạnh Trinh
Nguồn: Tác giả gửi
Sáng Tạo 