Đỗ Xuân Tê
Tôi có cái thú thích đọc. Hồi nhỏ do mồ côi mẹ nên không được đi học sớm, mày mò thế nào tôi biết đọc trước khi…đi học. Vì không được hướng dẫn lại thiếu sách vở nên bạ cái gì cũng đọc, có thể là mẩu báo văng vãi bên đường, có khi là miếng giấy in gói thịt heo ngoài chợ, thậm chí đọc trộm cả thư tình của bà chị họ nhờ làm cánh én đưa thư cho bạn học gần nhà.
Lớn lên được đi học, lo học nhiều hơn đọc những chuyện bá vơ. Lớn chút nữa cỡ tuổi teen lại thích đọc nhiều hơn thích học, lúc này quay ra đọc thơ, thơ chứ không phải thư, cũng tại cái tật khôn sớm đi mê một cô bạn cùng lớp mà cô này thì thích được tặng thơ và nghe nhạc phổ thơ.
Có thể nói tôi là người yêu thơ bẩm sinh, tôi thuộc hầu hết các bài thơ của những nhà thơ tiền chiến có vai vế trong văn học sử, một phần cũng muốn học cách làm thơ từ những tác giả này. Nhưng con người ta có số, mà số tôi e không thể trở thành nhà thơ, vì tôi nghiệm nếu không sinh ra ở những miền núi non sông nước khó có cơ may đạt giấc mộng này. Rút cục, thơ mất tật mang, tôi hụt mối tình đầu vì thua tài làm thơ với thằng bạn trên lớp.Tôi quay sang đọc truyện, tất nhiên là những truyện văn học, bất kể truyện ngắn truyện dài, truyện Đông truyện Tây, cho đến khi đất nước đổi đời thì tôi trụ lại mấy tác phẩm của Nga.
Rồi từ những câu gợi đề trưóc khi vào truyện trong mấy tác phẩm kinh điển của Tolstoi, lúc đầu tôi không hiểu, sau đi hỏi một người bạn, anh ta đạo Tin Lành cho biết xuất xứ từ Kinh Thánh. Từ đấy tôi dò tìm hai cuốn Cựu ước và Tân ước của dịch giả Phan Khôi, đọc say mê đến lúc nào đó không ngờ lại trở thành tín đồ của Chúa, trong khi chính ông tác giả Tình già vừa đọc vừa dịch loại ‘tân thư’ này có cả ngàn trang, ông nói là ông dịch để ông học nhưng đến cuối đời vẫn chẳng chịu tin ‘có Chúa ở cùng người’.
Cũng tản mạn về đọc, tôi có thói quen thích đọc về đêm, và từ khi có văn hóa mạng ngồi lâu mỏi lưng tôi phải print out để nằm cho dễ đọc, bất kể bài viết ngắn hay tiểu thuyết dài, miễn là bằng giấy. Tôi vốn hoài cổ nên sách báo để đọc, để học thì phải được in, cầm những trang giấy còn thơm mùi chữ (chẳng thế mà người ta gọi là cảo thơm), tâm trạng người đọc vẫn thấy lâng lâng thích thú nhất là gặp những tác phẩm thơ được in đẹp, trình bày với kỹ thuật cao.
Nhưng thời thế đổi thay, thế giới ảo lấn át thị trường in, văn hóa đọc cũng từ đó phải điều chỉnh sao cho thích hợp. Cái may là mất cái nọ được cái kia, từ nay người đọc lại được thưởng thức phần minh họa trên các trang thơ văn trên mạng. Minh họa ngày càng hấp dẫn làm cho các câu chữ thêm lung linh, các vần điệu thêm lấp lánh đến độ người đọc không chỉ ‘nhìn’ chữ mà còn phải ‘đọc’ cả hình cả tranh với đủ loại hình nghệ thuât khi các webmaster tung hết bí kíp của mình sưu tầm cho bằng được các tranh, ảnh độc đáo phù hợp với bài viết để phục vụ và lôi kéo bạn đọc.
Chỉ một thí dụ nhỏ, khi đọc bài thơ ‘trò chuyện với hải âu’ của một nhà thơ tôi mến mộ, tôi đã ‘đọc’ tấm photo minh họa tác giả đang ‘trò chuyện thật’ với con hải âu đậu trên một cầu tầu ở bãi biển Long Beach với số lần gấp hai/gấp ba số lần thưởng thức bài thơ. Gần đây nhất khi nghe và đọc ca từ của các bản tù khúc do nhóm cựu tù Vĩnh Quang thực hiện, tôi cũng như các độc giả không thể không ‘đọc’ một cách mẫn cảm với những nét chấm phá trên các tranh minh họa cho từng ca khúc của họa sĩ Trần Thanh Châu.
Cho nên trong một lần trò chuyện văn nghệ, tôi có đặt một câu hỏi với tác giả tập thơ chữ nghĩa của đán là hình thức minh họa có làm tăng khẩu vị hay làm giảm thú thẩm thơ của những người yêu thơ, thì chính ông không cần dấu diếm là nó giúp ích rất nhiều cho cảm hứng người đọc, làm tăng giá trị bài vở, làm đẹp cho các trang thơ & văn. Tôi nghiệm lại và do thiên vị tôi xếp hạng Sáng Tạo và T.Vấn &bh (nơi tôi thường xuyên cộng tác) có phần nổi trội trong sáng kiến biên tập này.
Nhớ lại sau 75, tôi được chuyển ra Bắc và trở thành người đọc bất đắc dĩ khi được chọn làm chân đọc báo Tổ hàng đêm cho anh em tù cải tạo. Nhờ vậy tôi làm quen với tờ báo Đảng và ông Bùi Tín (người viết xã luận bút danh Thành Tín) và đọc không ngừng nghỉ gần… ba ngàn sáu trăm đêm! Công việc này trở thành cái vạ khi các bạn tù bực mình vì phải ‘ngồi đồng’ (ngủ gật mỗi đêm) quay ra rủa thầm cái loa của Tổ.
Cứ tưởng văn hóa đọc (dùm) chỉ thịnh hành dưới chế độ Cộng sản, nay ra hải ngoại, nhiều người làm nails lại có cái thú được nghe giọng đọc của nhà văn Nguyễn Ngọc Ngạn khi ông vừa bán băng vừa tự làm chân ‘nghệ sĩ đọc’ cho những chuyện ma được viết và bịa ra của chính ông.
Sau ngày mất nước, cái bất hạnh cho những người ham đọc là phải sống trong một xã hội bị cấm đoán, muốn đọc mà nhìn quanh không còn sách đáng đọc, muốn đọc cái mình thích thì miễn cưỡng phải đọc những cái mình không ưa. Có người nói tại người cộng sản họ muốn triệt hạ những sách báo ‘đồi trụy, phản động’, thay vào đó bằng sách báo của chế độ mới. Không hẳn như vậy, tiểu thuyết ướt át Hồng Lâu Mộng của Tàu là cuốn ‘đồng chí’ Mao ưa nhất, ông còn phong nó là một trong ba di sản mà người Trung Hoa đáng tự hào ngoài khoa đông y cổ truyền và thú chơi mạt chược của giới tư sản trung lưu!
Cũng bàn về đọc khó có ai ngờ chủ tịch Mao được coi như một sinh vật mê đọc nhất hành tinh. Cứ theo hồi ký của bác sĩ thân tín riêng của Mao (có đăng lại trên Sáng Tạo) thì ông mất ngủ nặng vì mê đọc, hay nói ngược lại do chứng mất ngủ mà ông phải dùng cách đọc để giết thời gian. Những sách ông đang đọc hay mới đọc choán chỗ trên giường ông nằm không còn chỗ cho người tình, thậm chí chủ tịch vĩ đại phải làm tình trên nửa chiếc giường với các cô gái trẻ hầu việc khi ông sống cách ly với vợ là Giang Thanh. Điều này càng làm rõ thêm những sách ông đọc toàn là những trước tác đông tây kim cổ và chính ông còn yêu cầu bác sĩ riêng dạy ông tiếng Anh để tự đọc từ những bản gốc của phương Tây. Cũng nhờ đọc mà Mao có những tư tưởng độc đáo định hình cho chủ nghĩa Mao, đôi khi coi thường cả Mác, Lê-nin trên con đường tiến lên cộng sản chủ nghĩa.
Thế còn cái gu ham đọc, nhiều người khó tính hơn tôi, đã đọc thì cứ sách hay là đọc nhưng lại để ý cả tư cách đời riêng của tác giả. Tôi đọc đâu đó có người viết, (tất nhiên là nữ)
‘Có những nhà thơ, nhạc sĩ, thơ nhạc sáng lòa mà đời riêng lại là những bản trường ca bôi bác không đẹp như những dòng đã viết…có những cây viết thật hay, bật lửa, nhưng bên ngoài e không thể nhìn nhau.” Gớm thật, nếu cứ bắt chước kiểu này, chắc chẳng bao giờ tôi dám mê nhạc của Phạm Duy.
Thấy tôi có chút thì giờ là quay ra đọc, vợ con tôi hỏi thế chữ nghĩa có làm giàu cho tâm hồn của bố nó không. Tôi trả lời cái này thì tùy thuộc vào sự cảm nhận của mỗi cá nhân khi coi đọc là một nhu cầu để học để chiêm ngưỡng cái đẹp hay chỉ là niềm đam mê giải trí cho qua ngày.
Cũng bàn về đọc, ít ai để ý là cuốn Playboy tưởng là một tập san dành cho giới đàn ông, tất nhiên chữ thì ít, hình thì nhiều, chủ yếu là ‘đọc’ trên thân thể những người đẹp, nhưng có ai ngờ nhiều áng văn đi vào văn học sử Mỹ đã được ông Chủ biên cũng là Nhà sáng lập mua vài trích đoạn trước khi ra mắt lần đầu của các nhà văn nhà thơ nổi tiếng của Mỹ và thế giới để câu độc giả. Tất nhiên ông chủ báo không ngại giá cả và các tác giả thì hài lòng vì tác phẩm được quảng cáo không công. Đấy, nét đẹp của văn học đánh bạt cả hương sắc của giai nhân.
Nói đến chữ nghĩa lại nhớ nhà văn Đặng Trần Huân, người có nhiều tác phẩm liên quan đến ngữ học Việt nam. mà tác phẩm cuối cùng có tên Chữ Nghĩa Bề Bề phát hành trước ngày ông xa trần gian cách đây đúng mười năm. Ông học hành trình độ chỉ tú tài, nhưng khi được cử làm chân Thư ký tòa soạn hơn nửa đời quân ngũ, ông đã tranh thủ dùng thì giờ để đọc thêm. Nhờ cần mẫn và có vốn tiếng Pháp, những gì ông tích lũy được đã biến ông không hẳn chỉ là nhà văn mà là ‘nhà văn uyên bác’, như sự đánh giá công bằng của đông đảo bạn văn.
Chính ông truớc sau vẫn cho đọc là một ân huệ Trời cho. Tôi tán đồng khái niệm này. Nên chi một khi coi đọc là một ân huệ thì gíá trị của chữ nghĩa sẽ trường tồn và mặc nhiên nghề viết trở thành thiên chức. Chưa kể những độc giả như tôi, kẻ thụ hưởng chữ nghĩa, sẽ vô cùng hạnh phúc.
Đỗ Xuân Tê
Nguồn: Tác giả gửi
Sáng Tạo 