Một vài kỷ niệm với thi sĩ Vũ Kiện

Posted: 26/09/2014 in Tùy Bút / Tản Mạn / Ký Sự, Trần Mộng Lâm
Thẻ:

Trần Mộng Lâm

vu_kien
Thi sĩ Vũ Kiện (1944-1998)
Phác họa của Vi Vi

Chúng tôi là anh em họ, và đã cùng nhau trải qua cả một tuổi thơ tại một con đường nhỏ của Hà Nội, gần Hồ Hoàn Kiếm, nơi có một cái tên rất tầm thường là Ngõ Hàng Hành. Bây giờ, nhà đất tại nơi đó lên giá lắm, nhưng trong tâm khảm, tôi vẫn chỉ nhớ thấy những căn nhà chật chội, và cầu tiêu vẫn phải nhờ người ta đi đổ mỗi ngày, chứ không phải loại cầu tiêu giật nước như bây giờ.

Cha mẹ tôi, hai bác Tam Lang, nhà văn nổi tiếng với tác phẩm Tôi Kéo Xe (cha mẹ Vũ Kiện) và hai bác Giáo (cha mẹ GS Nguyễn Văn Phú), có họ với nhau. Mẹ của Vũ Kiện, là em ruột thân phụ GS Nguyễn văn Phú, nên giữa hai người này với nhau, họ hàng gần hơn một chút, nhưng những đứa trẻ cùng trang lứa trong 3 gia đình, coi nhau như anh em một nhà. Chúng tôi nói những người cùng trang lứa, là nói tới anh em anh Nguyễn Ngọc Định, Nguyễn Huy Xương hai người em ruột của GS Phú, hai anh em tôi, và Vũ Kiện. Chúng tôi 5 người, thường chơi với nhau. Còn nhiều anh chị em khác nữa, nhưng khác tuổi, nên không thể cùng chơi đùa. Hồi đó, chúng tôi chỉ mới 11, 12 tuổi, nên khi trời mưa, chạy ra đường tắm mưa cùng nhau, và cùng nhau cưa đẽo, làm những cái súng bằng gỗ, bắn những viên đạn tròn bé xíu người ta bán dưới dạng các cuộn giấy, cũng nổ đì đẹt nghe vui tai. Lâu lâu, một người vai ông của chúng tôi, làm nghề thợ tiện nơi quê ngoại Hà Đông, tiện cho chúng tôi những con quay, hồi đó chúng tôi gọi là con cù, là cả bọn lại sung sướng kiếm những chiếc đinh nhọn gắn vào, và cùng nhau đi «bổ cù», nghĩa là dùng con quay của mình, bổ vỡ con quay của địch thủ, nhiều khi nổi cáu, chửi nhau «tiên sư bố mày», quên hẳn là tiên sư của nó, cũng là tiên sư của mình. Thuở con nít ranh, nhiều khi các cụ gọi về đánh cho mấy roi, hằn đít !!

Chúng tôi đang vui với Hà Nội, mỗi mùa hè, ra bờ Hồ Hoàn Kiếm, bắt ve sầu, uống nước đá chanh, thì hiệp định Genève ra đời, dân Hà Nội chán tụi Việt Công với cáo già và chủ nghĩa CS quá, nên bàn nhau di cư vào Nam, bỏ hết tài sản, ruộng nương dưới quê. Cha tôi có rất nhiều kinh nghiệm với bọn chúng sau nhiều năm đi theo kháng chiến ngoài bưng biền, chỉ về Hà Nội vào năm 1952, nhất định đem anh em chúng tôi di cư. Đây là một quyết định rất sáng suốt của ông, vì nếu chúng tôi ở lại, sẽ có thêm nhiều nạn nhân của Cải Cách Ruộng Đất, và chúng tôi chắc chắn sẽ không ra gì, với cái tội là con cái địa chủ.

Vào Nam, 3 gia đình chúng tôi vẫn liên lạc mật thiết với nhau. Bây giờ nghĩ lại, tôi thấy phải tri ơn chế độ VNCH, với những người lính đã hy sinh tính mạng, để cả một thế hệ chúng tôi được học hành tới nơi, tới chốn. Việt Nam Công Hòa mất năm 1975, nhưng từ 1954 đến 1975, hai mươi năm trời vàng ngọc cho thế hệ chúng tôi, thử nghĩ mà xem.

Chúng tôi lớn dần và trưởng thành tại Miền Nam, hai mùa mưa nắng.

Sau Trung Học, hai anh Nguyễn Ngọc Định và Nguyễn Huy Xương lên đường du học, người ở Canada, người ở Pháp.

Vũ Kiện cũng được học bổng sang Canada. Anh em tôi ở lại Việt Nam, và vào quân đội.

Ít năm sau, khi tôi còn ở Miền Tây, thì Vũ Kiện trở về, với văn bằng Kỹ Sư Hóa . Anh được về làm tại Nhà Máy Đường, hình như ở Biên Hòa.

Anh Nguyễn Ngọc Định ở lại Canada, sau này trở thành một Giáo Sư nổi tiếng của Đại Học Laval. Nguyễn Huy Xương trở thành một GS Toán của một Đại Học bên Pháp.

Biến cố 1975 đem đau thương lại cho dân Việt Nam, đặc biệt dân Miền Nam.

Vũ Kiện may mắn ra khỏi nước ngay khi Sài Gòn thất thủ. Tôi chậm chân, ở lại gỡ mấy cuốn lịch, và vào rừng U Minh lao động chơi, cho biết với người ta.

Sau cùng thì định mênh an bài, chúng tôi hội ngộ tại Canada cuối thập niên 1970, đúng hơn là vào tháng 11 năm 1978, sau khi tôi liều mạng vượt biên, trong một thời đại mà nếu «cái cột đèn có chân», nó cũng phải ra đi.

Chỉ khi sang được đến Canada rồi, tôi mới biết Vũ Kiện làm thơ. Sau cùng, thì cái gène văn nghệ của bác tôi, nhà văn Tam Lang, cũng được phát huy nơi người con trai duy nhất của bác.

Trong những bài thơ của Vũ Kiện, bài tôi thích nhất là bài anh dịch từ Un Canadien Errant, của một thi sĩ người Québec, làm khi ông phải lưu vong sang Mỹ, phải đi để trốn chạy tù đầy vì các hoạt động chính trị chống nhà cầm quyền Canada thuở đó. Hoàn cảnh giống như hoàn cảnh của những người Việt Nam, vì chống chế độ CS, phải bỏ nước ra đi.

Rất tiếc bài thơ này tôi không có được , chỉ nhớ lõm bõm một vài câu, như «ai đưa tôi đến chỗ bềnh bồng, bên kia là núi, bên này sông», không biết có đúng không. Ai còn giữ được bài thơ này, xin gửi cho tôi.

Vũ Kiện là một nhà thơ của quê hương Việt Nam.

Nhớ về Việt Nam, anh tiếc nuối:

Tôi vẫn thường mang hoài tiếc nuối
Chưa được xuôi nhiều đường quê hương
loạn ly từ lúc chưa đầy tuổi
mất cả trời thơ, lạc phố phường

Đúng vậy, khi nhà thơ ra đời, thì có một bọn người vong bản, đã nhập cảng từ Nga, từ Tầu, một lý thuyết vô luân, nó làm người Việt nhìn nhau như kẻ thù, chỉ lăm le cầm khẩu súng, thanh mã tấu, để thanh toán nhau. Anh sinh vào khoảng năm 1944, 1945, khi Việt Minh đã cướp chính quyền. Với bom đạn như vậy, làm sao có thể, ở tuổi anh, ngược xuôi trên khắp nẻo đường đất nước, một khi sông Bến Hải chia cách non sông.

Bởi vậy, Vũ Kiện chỉ có thể tưởng tương khi nghĩ về quê mẹ:

Quê mẹ chưa bao giờ được gặp
họa hoằn trong mộc bản chiêm bao
ngỡ như lúa kể lời cổ tích
cho cánh đồng nghe tình ca dao

Những địa danh này tưởng rất quen
từng trang sách vở miết mê tìm
trong tiềm thức bút chì xanh đỏ
vẽ những nhành sông, chẩy thật mềm

Quê hương trong tâm tưởng thì mờ mờ, ảo ảo, đó là Miền Bắc xa xôi, mà ngoài Hà Nội, Vũ Kiện không biết một nơi nào khác, vì tuổi tác, và vì chiến tranh. Nhưng quê hương vẫn chan hòa trong tâm hồn nhà thơ, với những cái gì thực tế hơn nhiều, như một tô phở, hay một tiếng hát Thái Thanh. Nhà thơ, tuy ngồi tại Québec, vẫn mơ về một ngày nào đó, đất nước sạch bóng quân thù, để nhà thơ có thể làm một chuyến trở về mái nhà xưa :

Ôi mai mốt về quê hương có phở
cởi mở tâm tình ngò ngát hành hoa
đời hạnh phúc chan hòa thêm nước tiết
ta mời nhau một bát làm quà.

Không phải là nơi đây không có phở, nhưng phở ở đây thiếu một thứ gì, thiếu hương vị quê hương.

Hãy xóa hết những tháng ngày bỏ xứ
ừ đấy thiên đường thừa nạm vè gân
sao vẫn thấy chập chờn thức ngủ
một vị gì ngan ngát của quê thân.

Khi làm những vần thơ này, nhà thơ còn trẻ lắm, mới ngoài ba mươi. Ở tuổi này, ít ai nghĩ tới sự chết. Tuy nhiên, hình như nhà thơ linh cảm là mình sẽ không sống lâu, và sẽ phải chết tại nước ngoài. Nhà thơ viết, như một bản chúc thư :

Ngoài ba mươi tuổi làm lưu lạc
mới biết mình đánh vỡ không gian
gọi ai mà gửi lời di niệm
của kẻ vừa rơi khỏi địa đàng

mốt mai tôi chết cho tôi được
đắp mặt bằng hương tóc người yêu
và trong sáu tấm hòm xô lệch
cho gối đầu lên quyển chuyện Kiều

hát hộ tình ca vút Thái Thanh
cho hồn tôi bát ngát mầu xanh
xác này lửa hỡi làm tro bụi
gió giạt về ven biển Thái Bình

Vũ Kiên không sống lâu. Những người tài hoa thường chết trẻ, âu cũng là định mệnh.

Nhà thơ đã bỏ chúng ta để ra đi, như vậy kể ra cũng đã trên mười năm.

Bọn năm đứa anh em chúng tôi, tại Ngõ Hàng Hành thuở đó, Vũ Kiện bỏ cuộc chơi sớm nhất, tuy anh nhỏ tuổi nhất. Mới đây, tại Pháp, Nguyễn Huy Xương cũng mang bạo bệnh qua đời.

Cuộc đời như một dòng sông, như một chuyến xe métro. Ai lên , ai xuống, nào có để lại dấu vết gì. Có chăng, chỉ còn lại những vần thơ, lưu lại cho hậu thế, để biết cho tâm sự của những kẻ bị lưu đầy. Hôm nay, đọc lại những vần thơ Vũ Kiên, tôi vẫn thấy hình ảnh những đứa trẻ tắm mưa năm nào tại Hà Nội, và những tiếng cười trong trẻo của tuổi thơ ngây.Kỷ niệm, rất xa, nhưng cũng rất gần.

Trần Mộng Lâm
Nguồn: Tác giả gửi

Đã đóng bình luận.