Ngựa Việt trong thơ

Posted: 28/01/2014 in Tùy Bút / Tản Mạn / Ký Sự, Trần Ngọc Hưởng

Trần Ngọc Hưởng

horse_boat_river_bank

Trong mười hai con giáp của dân gian ta, ngựa  là con giáp thứ 7. Trong Lục súc tranh công, môt tác phẩm được cho là đã ra đời vào khoảng cuối Lê đầu Nguyển, con ngựa vốn tính xốc nổi nên đã bộp chộp kể công mình:

Tao đã từng đi quán về quê
Đã ghe trận đánh Nam, dẹp Bắc
Mỏi gối nâng phò xã tắc
Mòn lưng cúi đội vương công
Ông Cao tổ năm năm thượng mã,
Mới dưng nên cơ nghiệp Lưu gia,
Ông Quan công năm cửa ải thoát qua,
Vì cậy có Thanh long, Xích thố…


Ngựa là con vật gần gũi với con người. Không những gần gũi thân thuộc mà ngựa còn được quý trọng. Dân gian ta không ai gọi ngựa trăng, ngựa đen, và ngựa đỏ mà gọi một cách sang trọng hơn là ngựa bạch, ngựa ô và ngựa hông. Xét về tử vi, ngựa thuộc hỏa, lại thuộc cả thủy.Ngựa tượng trưng cho chiến thắng: Mã  đáo thành công. Ngựa cũng là hình ảnh của tan rả, thất bại : Da ngựa bọc thây. Ngựa là chinh chiên: Chí làm trai dặm nghìn da ngựa.

Trong thơ Việt, ngựa là hình ảnh của sự chia lìa:

Người lên ngựa, kẻ chia bào,
Rừng phong thu đã nhuốm màu quan san

(Kiều – Nguyễn Du)

Đưa chàng lòng dặc dặc buồn,
Bộ khôn bằng ngựa, thủy khôn bằng thuyên

(Chinh phụ ngâm – Đoàn Thị Điểm)

Biệt ly…đầy lưu luyến

người lên ngựa, kẻ xuống thuyền
Chàng đà lên ngưa, thiếp còn nghé theo
.
(Kiều – Nguyễn Du).

Và đây hình ảnh chàng và ngựa cận kề nhau:

Áo chàng đỏ tựa ráng pha,
Ngựa chàng sắc trắng như là tuyết in.

(Chinh phụ ngâm – Đoàn Thị Điểm)

Ngựa mang trên lưng mình cỗ xe chiến thắng, hòa bình, thịnh vượng. Đẹp biết bao là ngựa ô kiệu vàng trong tình yêu đôi lứa:

Ngựa ô anh thắng kiệu vàng,
Anh tra khớp bạc đưa nàng về dinh.

(Ca dao)

Sáng trăng trải chiếu hai hàng,
Ngựa anh đi trước võng nàng theo sau.

(Ca dao)

Em ra đứng ở cổng làng,
Chồng em xuống ngựa cả làng ra xem

(Nguyễn Bính)

Thời gian qua nhanh được ví von với hình ảnh bóng câu (ngựa con) qua cửa sổ. Đúng là nhanh như ngựa. Cỡi ngựa xem hoa. Đầu trâu mặt ngựa. Trâu tìm trâu, ngựa tìm ngựa. Một lời trót hứa, bốn ngựa khó theo.

Đó là những thành ngữ tục ngữ quen thuộc . Nhiều câu găn với lịch sử: Nhong nhong ngựa ông đã về. Cắt cỏ bồ đề cho ngựa ông ăn. Xã tắc hai lần tung ngựa đá. Non sông muôn thuở vững âu vàng. Da ngựa bọc thây. Đường dài hay sức ngựa.

Hát bội sử dụng hình tượng có tính ước lệ.  Ngựa xuất hiện trong loại hình nghệ thuật này bằng hình ảnh một chiếc roi dài với những núm tua xanh đỏ cũng đủ làm xao lòng khách mộ điêu xưa nay biết bao thế hệ.. Người yêu tân nhạc Việt Nam chắc khó mà quên được ca khúc Ngựa phi đường xa của nhạc sị tài hoa Lê Yên rộn ràng nhộn nhịp. Trong cuộc sống, ngựa là hình ảnh tiêu biểu cho sự hy sinh, nhẫn nhục, đền đáp nghĩa ân: Làm thân trâu ngựa đền nghì trúc mai (Kiều), hay bị đọa đày Thân trâu ngựa, Dân ngu vì bị làm ngu. Để dân làm ngựa làm trâu suốt đời (Thơ Truy Phong)….

Nhân năm mới đến, lại là năm ngựa nên không gì hơn để kết bài này, xin đươc chúc bạn đọc gần xa một năm Mã Đáo Thành Công an lành thịnh vuợng và đầy may mắn.

Trần Ngọc Hưởng
Nguồn: Tác giả gửi

Đã đóng bình luận.