Hà Thúc Sinh
Thế hệ những người Việt Nam ngày nay ở tuổi 60, 60+ thủa thiếu thời không có nhiều trò chơi giải trí, đặc biệt với những người sinh ra ở vùng sớm “được giải phóng” như liên khu tư chẳng hạn. Tất cả những trò chơi gần như đám trẻ đều tự chế lấy với nhau mà chơi. Năm sáu tuổi mà được mẹ mua cho vài con giống nặn bằng bột chua lòm được sơn phẩm xanh đỏ đã là thích lắm. Con cù, con khăng, cánh diều… gần như là những thú chơi quen thuộc của tuổi lên bảy lên tám. Lâu lâu có “ông xi-nê hộp” ghé vào một góc phố, trả hào bạc và được ép hai con mắt vào cái lỗ nhòm để coi những mẩu phim không đầu không đuôi do bác “chủ rạp” quay bằng tay thì thật là sướng cả ngày. Thời ấy cũng là thời… quốc cấm. Cái gì cũng quốc cấm. Sáng chủ nhật đi lễ, đám cán bộ VM đứng canh ngay đầu ngõ nhà thờ, thoảng tóc cô nào thơm thơm, họ nghi có tí nước hoa, họ lôi đến hạch sách. Và, “ngoan cố hả, chống đối hả?” Thế là có màn bắt gội đầu bằng nước vo gạo cho biết cái thân! Phấn son kiểu tạch tạch sè (tiểu tư sản) đều là thứ quốc cấm mà lại. Nói gì sách báo. Có sách báo trong nhà mang hoạ như chơi. Cán bộ VM thì i tờ, thành ra cái gì họ cũng nghi. Vô phúc họ thấy trong nhà mình có nhiều sách báo, họ nghi và họ khám, rồi họ diễn dịch theo sự… thông thái cách mạng của họ thì đi Ðầm Ðùn, đi Lý Bá Sơ chẳng khó chút nào. Vì lý do đó, các bậc cha anh ớn việc lưu giữ sách báo trong nhà như ớn lưỡi kiếm Damocles. Thế nên dẹp được là dẹp. Vì vậy, trẻ em thời đó lên tám, lên chín nhiều đứa chưa từng được cầm một quyển sách truyện trên tay, dù là truyện Tấm Cám, truyện Phạm Công Cúc Hoa… Cái thú của tuổi trẻ sớm “mê văn chương” chỉ được thoả mãn bằng cách được mẹ hay chị đêm đêm khẽ kể cho nghe. Mà đứa nào không có chị lại mồ côi mẹ sớm là kể như bù. Gia đình nào may mắn sớm thoát ra được khỏi vùng giải phóng, rồi lên Hà Nội chẳng hạn, tuổi trẻ mới bắt đầu biết tí trò chơi chế bằng nhựa, bằng kim loại, biết xi nê, và biết cái thú đọc sách hay nghe đọc truyện qua radio. Vâng, có lẽ nghe radio thời thập niên 50 là cái thú lạ thường của tuổi thơ, đặc biệt tuổi thơ chạy từ những vùng đồng chua nước mặn, hay ở những tỉnh nhỏ và ra tới được thủ đô. Radio như tiếng con người với đủ hỉ nộ ái ố hết sức lôi cuốn từ một cõi huyền bí nào đó thả ra cuộc đời. Nó là tiếng hát tiếng hò, tiếng cười tiếng khóc, chuyện vui chuyện buồn… nói tóm, nó thả ra cho người nghe những âm thanh tinh chất của cuộc đời. Nói là tinh chất vì nó chọn lọc. Làm gì có những tiếng vỗ đồm độp, rồi tiếng chửi rủa tục tằn của mấy bà mấy cô từ bé mình từng nghe thấy ở trong khu; ngay những tiếng nói bày tỏ sự giận dữ của cánh đàn ông nghe ra cũng văn vẻ gạn lọc lắm khi phát qua làn sóng điện. Còn âm nhạc thì khỏi nói rồi. Những điệu nhạc hay lời nhạc đầu tiên người ta nghe, thuộc, và xem chừng gây ấn tượng suốt đời cho thế hệ 60, 60+ ngày nay phần lớn đều “bắt” được từ làn sóng radio; nhất là khi đã vào trong Nam, một miền Nam tự do và từ từ ổn định. Phần lớn, nói không sợ quá lời, các bạn đồng thế hệ đều một thời mê mệt theo dõi những chương trình văn học nghệ thuật được phát qua các làn sóng phát thanh ở Sài Gòn. Và những giờ đọc truyện là một.
(more…)
Sáng Tạo 