Sáng Tạo

Nguyễn Mạnh Trinh

Những nhà văn Pháp gốc Việt đã gây được nhiều sự chú ý của văn giới Pháp. Từ Kim Lefevre với Metisse Blanche, đến Linda Lê với Lame Du Fond, đến Nguyễn Hoài Hương với L’ Ombre Douce và bây giờ năm 2016, với Bùi Ðoàn, và “Le Silence de Mon Père”.

Cô phóng viên khả ái gốc Việt của tuần báo Pháp nổi tiếng L’Obs đã ra mắt tác phẩm mới này do nhà xuất bản L’Iconoclaste phát hành. Cũng chính cô phóng viên này đã đoạt giải Albert Londres 2013 với loạt phóng sự đăng trên báo Nouvel Observateur về hành trình của những người ti nạn vào Âu Châu qua biên giới giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Hy Lạp. Năm 2016 cô đoạt giải Amerigo-Vespucci với tự truyện Le Silence De Mon Père. Và cũng với tác phẩm ấy đoạt giải Porte Dorée vinh danh bởi Viện Bảo Tàng về di dân Pháp.
(more…)

Nguyễn Mạnh Trinh

Nhà thơ Bùi Bảo Trúc (1944-2016)

Bùi Bảo Trúc là tên thật của nhiều người: nhà truyền thông, nhà văn, nhà thơ, ký mục gia, nhà báo… Mỗi một phương diện, mỗi một vị trí, đều là những chân dung nổi bật khiến ông nổi tiếng trong cộng đồng người Việt hải ngoại.

Ngày thứ sáu 16 tháng 12 năm 2016, ông vừa rời khỏi cõi trần. Sự ra đi của ông khiến đám đông nhiều người thương tiếc. Chúng tôi cũng ở trong đám đông ấy. Bài viết này như một nén tâm hương tưởng niệm.

Nói về Bùi Bảo Trúc, với những chân dung đặc biệt như vậy mà chỉ nói về chân dung nhà thơ có lẽ không đủ. Nhưng với tôi,chân dung nhà thơ gần gũi hơn và có nhiều chia sẻ với cá nhân tôi trong đời sống văn chương và đời thường.
(more…)

Nguyễn Mạnh Trinh

John Steinbeck (1902-1968)

John Steinbeck (1902-1968) giải Nobel văn chương năm 1962 với những tác phẩm văn xuôi kết hợp giữa tính hiện thực và lãng mạn thi ca để thành một dòng văn học pha trộn giữa tính hài hước nhẹ nhàng và cái nhìn quan sát xã hội sâu sắc. Hàn Lâm Viện Thụy Ðiển mà đại diện là Thư ký thường trực Anders Osterling đã tuyên dương văn nghiệp của ông:

“John Steinbeck, tác giả được giải thưởng Nobel Văn Chương năm 1962, sinh tại thị trấn Salinas, tiểu bang California, cách bờ Thái Bình Dương vài dặm, gần thung lũng Salinas trù phú. Nơi đây là bối cảnh cho nhiều bức tranh khắc họa cuộc sống thường nhật của con người bình thường trong sáng tác của ông. Ông được nuôi dưỡng trong một gia đình trung lưu song vẫn duy trì được sự thân ái bình đẳng với những gia đình công nhân ở vùng địa phương đa diện phức tạp này. Khi đang theo học tại Ðại Học Stanford ông thường phải làm việc ở các nông trại chăn nuôi để sinh sống. Ông học ở Stanford nhưng không tốt nghiệp và năm 1925 thì đến New York hoạt động viết văn như một nghề tự do…
(more…)

Nguyễn Mạnh Trinh

Nhà văn Philip Roth

Giải Nobel văn chương năm nay, 2016, thuộc về một nhạc sĩ Hoa Kỳ, Bob Dylan. Nếu nhạc sĩ tên tuổi này của Hoa Kỳ được vinh danh trên tượng đài âm nhạc Grammy thì chẳng ai thắc mắc cũng như những nhà văn Nhật Bản Haruki Murakami hay nhà văn Hoa Kỳ Philip Roth đoạt giải Nobel văn chương cũng là chuyện hợp lý có thể hiểu được. Nhưng nêú các nhà văn này mà đoạt giải Grammy thì dư luận sẽ nghĩ ra sao? Do đó có người đã đặt vấn đề về những quyết định chọn lựa người đoạt giải. Ban tuyển chọn có làm việc đứng đắn theo đúng tinh thần của người sáng lập ra giải Nobel không? Và tiêu chuẩn để lựa chọn ra sao có công bằng để văn chương thế giới có những tác giả xứng đáng qua sự nghiệp suốt đời của họ?

Có trường hợp mấy năm liền nhiều tác giả được mong chờ là sẽ đoạt giải nhưng kết quả lại trái ngược với sự tiên đoán ấy. Thí dụ như Haruki Murakami, như Philip Roth…
(more…)

Nguyễn Mạnh Trinh

Nhà văn Haruki Murakami

Bài này, thực ra, chỉ là một gợi ý tình cờ khi tôi đọc mấy bài viết về việc tuyển chọn tác giả văn học cho giải văn chương Nobel 2016 vào ngày đầu tháng 10 năm nay. Tôi đọc tiểu thuyết của Haruki Murakami và chờ mong ông đoạt giải thưởng này. Nhưng, mấy năm gần đây, tên tuổi ông chỉ ở trong vòng tuyển chọn cuối nhưng không có tên chung tuyển. Những cuộc phê bình chọn lựa của các cơ quan truyền thông trên thế giới nhiều khi có chung cảm giác bất ngờ ấy.

Riêng tôi, có lúc đã nghĩ rằng nhiều khi có sự phân biệt văn hóa giữa Ðông và Tây phương? Tuy là ý nghĩ thoáng qua nhưng tôi cũng thử tìm hiểu các tác giả Nhật Bản đã đoạt giải Nobel văn chương trong quá khứ để may ra hiểu được vấn đề khá tế nhị này. Nhà văn Kawabata Yasunari đoạt giải Nobel văn chương năm 1968 và nhà văn Kenzaburo Oe đoạt giải Nobel văn chương năm 1994 là những chọn lựa của Hàn Lâm Viện Thụy Ðiển nhằm vinh danh những chân dung tiêu biểu của văn học các nước Ðông phương. Nhưng, tại sao lại có những “ trục trặc” với Karuki Murakami? Cũng như cũng đã có với nhà văn Yukio Mishima, cũng đã có tên trong chung cuộc giải thưởng nhưng không bao giờ đoạt giải cho đến khi ông tự sát vào năm 1970.
(more…)

Nguyễn Mạnh Trinh

Mỗi năm cứ dịp dầu tháng 10, là dư luận cả thế giới lại xôn xao bàn tán với câu hỏi là ai sẽ đoạt giải Nobel văn chương năm nay. Mỗi năm Hàn Lâm Viện Thụy Ðiển với thành phần 18 giám khảo đã chọn lựa theo ngôn ngữ tiêu chuẩn của Afred Nobel là tìm kiếm trong các thể loại văn chương những tác phẩm siêu việt nhất trong những phương cách lý tưởng nhất.

Trước ngày tuyên bố giải thưởng, đã có những dự đoán và những người đánh cá cược đã tiên đoán theo những cuộc thăm dò riêng của họ. Như Ladbrokes’ tiên đoán người đoạt giải sẽ là Haruki Murakami tiểu thuyết gia Nhật Bản với tỉ lệ 1 ăn 4, thứ nhì là thi sĩ Syrian Adonis với tỉ lệ 1 ăn 6, thứ ba là tiểu thuyết gia Hoa Kỳ PhilipRoth 1 ăn 7, thứ tư là Ngugi wa Thong tác giả Kenyan 1 ăn 10, thứ năm là Joyce Carol Oates tác giả người Hoa kỳ với tỉ lệ 1 ăn 16. Ðó là top – five trong danh sách dự tuyển. Bob Dylan, nhạc sĩ pop Hoa Kỳ có thứ hạng khá khiêm nhường với tỉ lệ 1 ăn 50.
(more…)

Nguyễn Mạnh Trinh

Có nhiều người, cả những nhà văn, có nhận xét rằng ở trong nước đã thay đổi rất nhiều và đó là một chủ trương của những người cầm quyền muốn thoát ra khỏi những trì trệ cho đất nước. Ngay cả trong văn nghệ học thuật cũng có chủ trương như vậy. Và họ dẫn chứng là có những hội nghị Lý Luận Phê Bình văn học đã công nhận một thực tế của văn học Việt Nam và thúc đẩy sự thay đổi: “một số quan niệm cũ không còn phù hợp”, “những gì đã cũ và lỗi thời phải cương quyết vượt qua”, “một số nhà phê bình chỉ quen với những môtíp, mô hình cũ và dị ứng với những biểu hiện mới và lạ. Ðộ bao quát quá hẹp, nhiều ẩn số văn nghệ đứng ngoài tầm với của giới phê bình”. Và với nghị quyết “người Việt Nam ở nước ngoài là bộ phận không tách rời và là nguồn lực của cộng đồng dân tộc Việt Nam” cũng như việc “đối với nhà văn Việt Nam, trước hết và quan trọng nhất trong việc mở rộng quan hệ quốc tế là giao lưu với các nhà văn, các nhà văn hóa, các nghệ sĩ người Việt đang sinh sống và hành nghề ở các nước trên thế giới. ” Muốn như vậy, phải rời bỏ cái suy nghĩ tư duy địch bạn của thời còn chiến tranh…
(more…)

Nguyễn Mạnh Trinh

Nhà thơ Hồ Dzếnh

Những nhà văn Hoa Kiều? Trải dài suốt chiều dài văn học chúng ta cũng có những nhà văn có nguồn gốc đó. Họ viết văn, ở nơi chốn họ sống nhưng vẫn nhớ nhung và hướng vọng về quê hương thứ hai ở bên nội hay bên ngoại của mình. Tâm tư ấy, tâm sự ấy, đã tạo thành một vóc dáng văn chương đặc biệt.

Năm 1943, vào lúc thịnh thời của thơ mới, nhà xuất bản Á Châu cho ra đời một tập thơ khá lạ: Tập thơ Quê ngoại của Hồ Dzếnh với lời giới thiệu: “Lần đầu tiên thi ca Việt Nam được tô điểm một cách trau chuốt bằng ngọn bút linh diệu của một nhà thơ ngoại quốc…” Thực ra, nói nhà thơ ngoại quốc là chưa chính xác lắm, nhà thơ Hồ Dzếnh tên thật là Hà Triệu Anh (phát âm theo giọng Quảng Ðông là Hồi-Tsìu-Ding, thu gọn lại là Hồi Dinh, nghe âm không được hay lắm nên tự đổi lại là Hồ Dzếnh). Hồi đó những người trong làng văn nghệ vẫn cứ trêu đùa gọi ông là Hồ Dinh và có người còn đặt ra một vế đối “Hồ dinh dính hồ hồ chẳng dính” và có người đối là “Ngọc Giao giao ngọc ngọc không giao (mượn tên nhà văn Ngọc Giao) hoặc là “Vũ Bằng bằng vũ vũ chưa bằng” (mượn tên nhà văn Vũ Bằng), nhưng tất cả đều chưa được hay và chỉnh lắm..
(more…)

Nguyễn Mạnh Trinh

Tre già măng mọc. Small Bamboo. Hồi ký của một cô gái Việt Nam kể lại một cuộc vượt thoát phi thường ra khỏi đất nước của mình để tới một đất hứa tạo dựng một tương lai tốt đẹp hơn ở Úc Châu.

Những năm của thập niên cuối 70 đầu 80 ở Việt nam, đời sống của dân chúng đang ở tận cùng địa ngục. Sau khi chiếm được miền Nam, dù cả nước đã thống nhất nhưng đời sống của mọi người bị hạ thấp đến nỗi còn tệ hại hơn cả thời chiến tranh. Chính sách cai trị khắc nghiệt, tuy gọi là đoàn kết dân tộc nhưng thực chất là một cuộc trả thù những người đã phục vụ trong chế độ VNCH. Kinh tế theo kiểu mẫu xã hội chủ nghĩa, ngăn sông cấm chợ, triệt hạ tư sản lại bị phong tỏa cấm vận của hầu như tất cả thế giới nên đời sống thật là khó khăn.
(more…)

Nguyễn Mạnh Trinh

Một cuốn hồi ký  viết về một thời kỳ đã lâu đến cả nửa thế kỷ của một ký giả nổi tiếng trên thế giới phải là những điều thật đặc biệt và có lẽ  là những kỷ niệm không thể nào quên của cả một đời người cầm bút. Sau một thời gian dài là khoảng cách để nhìn lại sự kiện thì thời gian lâu dài ấy là men ủ để những dữ kiện thành hình trong chữ nghĩa. Lúc đang xảy ra, sự kiện thành những bản tin, thành những phóng sự phổ biến trên những hệ thống truyền thông  đi toàn thế giới, và với nhiều ký giả thành những ấn tượng in sâu vào tim óc họ.  Sau một thời gian dài, với tư cách của một chứng nhân, đã sống và đã thở trong môi trường khốc liệt của cuộc chiến, thành những chia sẻ với những người dân khốn khổ của một dân tộc bị lôi kéo vào cuộc chém giết đẫm máu, phi lý.
(more…)

Nguyễn Mạnh Trinh

Ðối với tôi, dù có viết văn xuôi hay tùy bút, dù có viết hồi ký hay phóng bút, Hoàng Xuân Sơn cũng vẫn là một thi sĩ. Ông đã viết với cái tâm của một người làm thơ lãng mạn nhẹ nhàng nhưng tràn đầy cảm tính. Viết để kể chuyện, để nói về những điều ấp ủ trong tâm nhiều năm không quên được thì cũng chỉ là phong cách rất thơ để tìm lại những mảnh đời và những khung trời, những nơi đã sống và để lại những kỷ niệm. Ai mà không nâng niu những tâm tư mà đôi khi coi đó như một phần cuộc đời mình. Hoàng Xuân Sơn đã viết “Cũng Cần Có Nhau” hình như trong tâm cảm ấy.
(more…)

Nguyễn Mạnh Trinh

Cách đây không lâu, một trang báo đã làm tôi thẫn thờ. Ðọc bài của một tác giả còn sống ở trong nước, hình như là anh Nguyễn Ðạt, viết về những con đường mà có lẽ ngày xưa với tuổi thiếu niên của tôi quen thuộc lắm. Bài có hình của con đường dọc theo hai bờ kinh, một bên là bến Lê Quang Liêm, một bên là bến Mễ Cốc. Nhìn những mái ngói rêu phong, nhìn những bờ tường loang lở, một dĩ vãng ùa về trong tôi. Có chất xúc tác, tiềm thức như òa vỡ những cảm xúc. Con đường này, suốt một năm đệ tam đạp xe theo em, lặng thinh nhưng đôi mắt ngỏ rất nhiều. Chỗ này, nơi dốc cầu cao, ngẩn ngơ nhìn theo tà áo trắng, mà lòng nghe nằng nặng những giấc mơ thời vừa lớn. Ở đó, là nơi tôi viết những câu thơtình, viết mà không dám gửi.. Ở đó, mấy chục năm qua đi, người cũ xa, mất hút. Và, cảnh chắc cũng phong trần lắm. Bao nhiêu là biến cố, bao nhiêu là nước cuốn qua cầu…
(more…)

Nguyễn Mạnh Trinh

Nhà văn Alice Munro

Alice Ann Munro, sinh tại Laidlaw ngày 10 tháng 7 năm 1931 là một tác giả Canada viết văn Anh ngữ và đoạt giải Nobel Văn Chương năm 2013 của Hàn Lâm Viện Thụy Ðiển và năm 2009 đoạt giải Main Booker International Prize vì đã sáng tác các tác phẩm trong suốt đời sáng tác của mình. Bà cũng ba lần đoạt giải Canada’s Governor General’s Award về tiểu thuyết.

Những tác phẩm của bà lấy phong cảnh của nơi sinh trưởng là Huron County ở tây nam Ontario và không gian ấy đã được nhìn ngắm và mô tả với cả tâm tình đầy chất nhân bản, khám phá trong những điều phức tạp của con người. Alice Munro được coi như một nhà viết tiểu thuyết lớn nhất của văn học đương đại, hoặc là như Cynthia Ozick đã cho là “Chekhov 2013 của chúng ta.” Trong bản tuyên dương của Hàn Lâm Viện Thụy Ðiển, bà được vinh danh là  “bậc thầy của dòng truyện ngắn tân kỳ hiện đại.” Quan niệm về viết truyện ngắn của bà khá giản dị khi phát biểu: “Tôi muốn kể câu chuyện theo cách cũ, điều chắc chắn sẽ xảy ra với một ai đó nhưng tôi muốn điều đó được chuyển tới độc giả bằng những cách tiếp cận mới. Tôi chủ đích muốn người đọc cảm thấy đó là một câu chuyện đã cũ nhưng vẫn tạo được những kinh ngạc khi đọc nó. Ðó là cách mà tôi cảm thấy mình có thể truyền tải tốt nhất qua mỗi một cuốn truyện ngắn.”
(more…)

Nguyễn Mạnh Trinh

Nhà văn Nhã Thuyên

Văn học đối với những người lãnh đạo văn hóa trong nước chỉ là một phương tiện để phục vụ chính trị. Những người Cộng sản thường nhìn văn nghệ sĩ với đôi mắt nghi kỵ và dè chừng từng phản ứng để luôn luôn những văn nghệ sĩ ấy phải đi theo một con đường vạch sẵn và bộ môn phê bình văn học với những phê bình gia chỉ điểm (chữ của nhà văn Phạm Xuân Nguyên, chủ tịch Hội Nhà Văn Hà Nội) được xử dụng như một phương tiện áp chế và uốn nắn khi mà những ngươì lãnh đạo văn hóa quyết định.

Biến cố Nhân Văn Giai Phẩm là một điển hình nhưng suốt từ đó đến nay, có rất nhiều vụ “đấu tố văn học” như vậy và những nạn nhân dù sau này có được xét lại, có được minh oan thì cũng đã muộn. Không những cá nhân mà cả gia đình họ cũng bị lãnh đủ những hậu qủa tàn khốc. Những biện pháp răn đe đã tạo một không khí tù túng ngạt thở cho văn chương và tác phẩm hình như thiếu vắng đi những phần sáng tạo.  Văn nghệ sĩ không dám đi tìm những cái mới  mẻ trong văn học bởi vì có thể cái mới ấy sẽ vô tình biến thành cái bia để những văn nô của chế độ nhắm vào để đả kích và trù dập.
(more…)

Nguyễn Mạnh Trinh

Hồ Chí Minh và Tố Hữu

Trong bài diễn văn nhận giải Nobel văn chương năm 1970, Alexander Solzhenitsyn viết: “… có người sẽ hỏi chúng ta: văn học có thể làm gì để chống lại sức tấn công tàn khốc của bạo lực công khai. Chúng ta đừng quên rằng bạo lực và dối trá bao giờ cũng đi đôi và bạo lực một mình nó cũng chẳng nên trò trống gì. Cả hai bạo lực và dối trá có quan hệ mật thiết với nhau, tự nhiên và cật ruột nhất. Bạo lực được che đậy bằng dối trá và dối trá được nuôi dưỡng bằng bạo lực. Bất kỳ kẻ nào đã tuyên bố bạo lực là phương cách của mình thì bắt buộc phải dùng dối trá để chỉ đạo hành động. Ở giai đoạn đầu, bạo lực ngang nhiên bất chấp lẽ phải thậm chí còn kiêu hãnh khinh thường tất cả nữa. Nhưng khi đã bành trướng lớn mạnh, đã có thế đứng, nó sẽ cảm thấy xung quanh là gió bão và sẽ không tồn tại được nếu không náu ẩn vào dối trá bằng những ngôn từ ngọt ngào che đậy ngụy trang. Bạo lực không phải luôn luôn mọi lúc dùng tay sắt bóp cổ mọi người, mà phần đông nó dụ dỗ thần dân của nó sự thề thốt của dối trá và tham dự vào cuộc chơi dối trá..”
(more…)

Nguyễn Mạnh Trinh

Nhà văn Jenny Mai Nguyen

Jenny Mai Nguyen. Một tác giả nữ sinh năm 1988, 23 tuổi. Là con trong một gia đình hai dòng máu, cha người Việt, mẹ người Ðức, gia đình sinh sống ở Muenchen. Là một khuôn mặt văn chương lạ lùng đến nỗi coi như một hiện tượng văn học ít ai ngờ tới được cũng như được coi là một khuôn dáng tác giả khá tiêu biểu của văn học Ðức ngữ. Bắt đầu viết văn từ năm lên năm tuổi và mười ba tuổi thì cho ra mắt cuốn tiểu thuyết đầu tay. Ðến năm nay cô 23 tuổi và đã xuất bản tới 6 tác phẩm và tác phẩm đầu tay làm sửng sốt các nhà phê bình văn học và coi đây như một tác giả của dòng văn chương huyền ảo mà trong đó tác giả đã sáng tạo ra một thế giới hoàn toàn tưởng tượng nhưng lại gợi ra nhiều liên tưởngđến những góc cạnh của cuộc nhân sinh hiện hữu. Tiểu thuyết huyền ảo của Jenny Mai Nuyen (bút danh của Jenny Mai Nguyen) có nét giống như “Eragon” của Christopher Paolini, cũng hoàn tất cuốn tiểu thuyết đầu tay năm 15 tuổi và đã nổi danh ngay như một nhà văn mở đường cho những truyện thần thoại kiểu Star War hoặc The Lord of The Rings, hoặc chuyện phù thủy Harry Potter. Chính Jenny cũng thú nhận là chịu nhiều ảnh hưởng của các loại tiểu thuyết thần thoại huyền ảo này.
(more…)

Nguyễn Mạnh Trinh

Ngày cuối năm, đọc lại những bài thơ trong đời. Hình như, có bước chân trở về quá khứ. Ở đó, thấy lại mình ngày nào. Từ một cậu bé học trò nhiều mơ mông bắt đầu làm quen với chữ nghĩa đến một người đã qua tuổi sáu mươi và phần nào hiểu được những ngọt bùi chua chát trong đời. Ở một chỗ nào đó, thơ như cánh tay lôi kéo về. Thơ như của một mình, trầm trầm trong óc nhớ.

Có một người đã viết :

Cuối năm ngồi uống từng sợi gió
Từ thiên thu hiu hắt thổi về
Sóng mãi trong tâm hoài điệu vỗ
Ngàn năm thao thiết tiếng còi xe

Giục giã đêm còi tàu tiếng thét
Sống như quá vãng nỗi mênh mang
Kiếp lưu lạc thế thân mỏi mệt
Bãi biển xưa còn dấu dã tràng
(more…)